III SA/Łd 498/21

Dnia 13 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży oddala skargę. Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. - po rozpatrzeniu odwołania A. H. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2277 ze zm.) - dalej u.w.t.p.a. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Decyzją z [...] r. organ I instancji cofnął zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w sklepie spożywczo-przemysłowym (stacja paliw) usytuowanym w Ł. przy ul. A 111, wydaną dla przedsiębiorcy A. H. działającego pod firmą: A. H. B, przez Prezydenta Miasta Ł. w dniu [...]r. o numerze [...] W odwołaniu pełnomocnik strony zarzucił naruszenie: 1) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie pełnomocnika strony możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji; 2) art. 15 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez przypisanie odwołującemu sprzedaży alkoholu osobom do lat 18, pomimo ustalenia przez Sąd Rejonowy [...] w Ł. w sprawie VI K [...], że A. H. nie sprzedawał nieletniej alkoholu (k. 120 akt sprawy karnej); 3) art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy poprzez cofnięcie zezwolenia w sytuacji niepopełnienia przez odwołującego czynu zabronionego; 4) nieprzeprowadzenie własnego postępowania w zakresie naruszeń przypisanych odwołującemu. Pełnomocnik strony wniósł o uchylenie decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zaskarżoną decyzją utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w myśl art. 66 § 1 k.k. sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania oznacza obalenie domniemania niewinności oskarżonego, a tym samym zawiera stwierdzenie jego winy, a więc uznanie, że dopuścił się on przestępstwa, które mu zarzucono i za które ponosi konsekwencje wynikające z konieczności wypełnienia nałożonych na niego obowiązków. Wyrok orzekający o warunkowym umorzeniu postępowania karnego opiera się więc na ustaleniu winy sprawcy czynu zabronionego i rozstrzygnięciu jej stopnia, stanowi zatem skazanie sprawcy, oczywiście ze względu na charakter środka probacyjnego, na czas pomyślnego upływu okresu próby. Tym samym wyrok warunkowo umarzający postępowanie jest wyrokiem stwierdzającym popełnienie przez daną osobę zarzuconego jej przestępstwa. Kolegium w pełni podzieliło pogląd wyrażony m.in. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 16 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 868/14, że "[...] okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, należy uznać za udowodnione. Pogląd ten należy odnieść do każdego prawomocnego wyroku sądu, w tym warunkowo umarzającego postępowanie karne. Wówczas należy przyjąć, że ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku sądu nie są przedmiotem postępowania dowodowego w sprawie (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., II GSK 58/07)". Brak było zatem podstaw do prowadzenia przez organ pierwszej instancji własnego postępowania dowodowego w zakresie naruszeń popełnionych przez skarżącego. SKO stwierdziło, że analiza akt sprawy wskazuje, że strona sprzedała alkohol nieletniemu. W akcie oskarżenia z 24 czerwca 2019 r. strona została oskarżona o to, że: "w okresie od końca sierpnia 2018 roku do 21 listopada 2018 r. w Ł., wbrew przepisom ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości, sprzedała napój alkoholowy w postaci wódki małoletniej [...] tj. czyn z art. 208 kk". W prawomocnym wyroku z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt VI K [...] Sąd Rejonowy [...] w Ł. uznał stronę za sprawcę zarzuconego mu czynu wypełniającego dyspozycję art. 208 k.k. i warunkowo umorzył postępowanie karne. Organ wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim. W ocenie Kolegium, treść przepisu jest jednoznaczna. Powołany przepis jest skorelowany z art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t.p.a., który ustanawia zasadę, do której odwołuje się art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. Zasada ta brzmi, iż zabrania się sprzedaży napojów alkoholowych osobom do 18 lat. Strona sprzedała napój alkoholowy osobie nieletniej. Na gruncie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. nawet jednorazowe złamanie zasady sprzedaży napojów alkoholowych określone w ustawie powoduje obowiązek właściwego organu do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż tych napojów. Należy wyraźnie podkreślić, że organ pierwszej instancji był zobligowany do wszczęcia w przedmiotowej sprawie postępowania administracyjnego z urzędu. Ustawodawca nie pozostawił organom administracji żadnej możliwości oceny stopnia zawinienia strony. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z decyzją związaną. Oznacza to sytuację, w której organ administracji wydający decyzję sprawdza jedynie, czy są spełnione przesłanki wydania decyzji, a jeśli tak, to wydaje ściśle określoną decyzję. Ponadto w rozpoznawanej sprawie jedyną przesłanką sankcji administracyjnej jest udowodniona okoliczność sprzedaży napoju alkoholowego osobie do 18 lat. Organ administracji może weryfikować tylko tę przesłankę i jeżeli jest ona spełniona musi wydać rozstrzygnięcie cofające zezwolenie. Za nieuzasadniony Kolegium uznało zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie pełnomocnika strony możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. Organ I instancji zapewnił stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Po wezwaniu organu pierwszej instancji do wypowiedzenia się w sprawie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w dniu 8 grudnia 2020 r. strona zapoznała się z aktami sprawy. Dnia 14 grudnia 2020 r. pełnomocnik strony przesłał wyjaśnienia. Strona ponownie zapoznała się z aktami sprawy w dniu 12 stycznia 2021 r., a dnia 25 stycznia 2021 r. wniosła ostateczne stanowisko w sprawie. W skardze A. H. zarzucił: 1) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. w sytuacji gdy organ I instancji nie zapewnił pełnomocnikowi strony czynnego udziału w całym stadium postępowania i nie zawiadomił go o zebraniu całości materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego; 2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie wnikliwego rozpatrzenia sprawy i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o dokumentację z postępowania przygotowawczego, a nie sądowego; 3) naruszenie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez przypisanie skarżącemu odpowiedzialności za sprzedaż alkoholu osobom do lat 18, w sytuacji dysonansu pomiędzy ustaleniem sądu, że oskarżony A. H. nie sprzedawał alkoholu a warunkowym umorzeniem tego postępowania. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z [...] r. w przedmiocie nałożenia na M. B. kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym wydana została z naruszeniem prawa. Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości. W myśl art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży podlega cofnięciu w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw. W zakresie interpretacji art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, obecnie można mówić o utrwalonej wykładni powołanego przepisu, nadającej mu ustaloną treść normatywną. Zgodnie z dominującym stanowiskiem sądów administracyjnych jedyną przesłanką zastosowania powołanego przepisu jest obiektywne nieprzestrzeganie przez przedsiębiorcę ustawowych zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym zakazów i ograniczeń tej sprzedaży przewidzianych w ustawie. Ustawodawca nie różnicuje przy tym skutków nieprzestrzegania warunków sprzedaży napojów alkoholowych od stopnia szkodliwości społecznej konkretnego naruszenia ani też od ilości dokonanych naruszeń. Zatem każda, nawet jednorazowa, sprzedaż napoju alkoholowego osobie nieletniej, w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi nieprzestrzeganie określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych i jest podstawą do cofnięcia zezwolenia na obrót napojami alkoholowymi przez uprawniony organ. Wypada bowiem zauważyć, że cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych stanowi sankcję administracyjną za naruszenie zakazu sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18, ustanowionego w art. 15 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy. W związku z tym dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej przedsiębiorcy nie ma znaczenia wina sprzedawcy, nie jest też ważne, czy przedsiębiorca miał świadomość, że dokonuje sprzedaży napoju alkoholowego osobie nieletniej, jak też, czy dokonał sprzedaży osobiście, czy przez zatrudnionego pracownika, na którego działanie nie miał wpływu w momencie dokonywania sprzedaży i w końcu nie ma znaczenia ewentualny aspekt ekonomiczny. Przeciwdziałanie zjawiskom społecznym, takim jak alkoholizm nie może bowiem podlegać relatywizacji w zderzeniu z interesem ekonomicznym podmiotu gospodarczego. Z treści art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wynika bowiem, iż nadrzędnym celem powołanej ustawy jest ochrona prawidłowego fizycznego, psychicznego i społecznego rozwoju społeczeństwa. Oznacza to, że celem cofnięcia zezwolenia nie jest tylko spowodowanie dolegliwości dla naruszającego prawo, ale przede wszystkim zapewnienie ochrony (w tym ochrony prewencyjnej) wartości i dóbr, w które godziło naruszanie warunków i zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Dlatego też, mimo, że omawiany przepis jakkolwiek zawiera dość restrykcyjne rozwiązanie, to nie narusza konstytucyjnej zasady proporcjonalności, wynikającej z określonej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego. Ratio legis art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest dążenie do eliminowania z obrotu napojami alkoholowymi tych przedsiębiorców, którzy dopuszczają się naruszeń zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Przedsiębiorca, który sprzedał piwo osobie nieletniej, chociażby jednokrotnie, nie daje rękojmi, że nie będzie tak postępował w przyszłości, a tym samym nie daje rękojmi należytej realizacji zadań wynikających z powołanej ustawy. Dlatego też w przypadku stwierdzenia naruszenia zasad obrotem napojami alkoholowymi, można wyciągnąć dalej idące konsekwencje, sprowadzające się w efekcie do cofnięcia nie tylko zezwolenia, z którym związane jest naruszenie, ale także pozostałych zezwoleń udzielonych podmiotowi i dotyczących danego punktu handlowego (por. uchwała NSA z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt II GPS 2/07). Tak więc przedsiębiorca z uwagi na rodzaj chronionego dobra, jak też z uwagi na fakt, iż dochowanie ustawowych zasad dystrybuowania napojów alkoholowych w istocie jest uzależnione od sprzedawcy tych napojów, jest zobowiązany zorganizować sprzedaż napojów alkoholowych w taki sposób, aby nie doszło do naruszenia zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie. Toteż ryzyko ewentualnej utraty (na jakiś czas) zezwolenia na obrót napojami alkoholowymi obciążą wyłącznie tego przedsiębiorcę. Należy jednak zauważyć, iż przedsiębiorca ma możliwość uniknięcia negatywnych konsekwencji cofnięcia zezwolenia na obrót napojami alkoholowymi. Na mocy art. 15 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi sprzedawca ma bowiem prawo do wylegitymowania nabywcy napoju alkoholowego. Skorzystanie z tego uprawnienia zależy wyłącznie od woli sprzedawcy i przysługuje bez względu na sposób postrzegania wieku osoby kupującej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w Ł., VI Wydział Karny z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt VI K [...] warunkowo umorzono postępowanie karne, na okres 1 (jednego) roku próby od chwili uprawomocnienia się orzeczenia, w stosunku do oskarżonego A. H. uznając oskarżonego za sprawcę zarzucanego mu czynu, wypełniającego dyspozycję art. 208 k.k., polegającego na tym, że w okresie od końca sierpnia 2018 r. do 21 listopada 2018 r. w Ł., wbrew przepisom ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, sprzedał napój alkoholowy w postaci wódki małoletniej K. P. . W tym miejscu podkreślić należy, że warunkowe umorzenie postępowania karnego zawiera w sobie stwierdzenie popełnienia przestępstwa. W rozpoznawanej sprawie, w sytuacji gdy Sąd Karny uznał skarżącego za sprawcę zarzucanego mu czynu i stwierdził, że dokonał sprzedaży napoju alkoholowego osobie małoletniej, brak jest podstaw do kwestionowania tych ustaleń przez organ administracji. Należy przy tym dodać, że na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie dochodziło do naruszania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, m.in. sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18 ( art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t. zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18). Instrumentem umożliwiającym usunięcie najmniejszych nawet wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy napojów alkoholowych jest uprawnienie do żądania okazania dokumentu tożsamości, zgodnie bowiem z art. 15 ust. 2 u.w.t. w przypadku wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Sposób sformułowania przepisu art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy nie pozostawia organom orzekającym swobody uznania co do konieczności cofnięcia zezwolenia w przypadku wystąpienia przesłanek w nim określonych. W ocenie Sądu, skoro materiał dowodowy pozwalał organom na uznanie, że wystąpiły wszystkie przesłanki obligujące do wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w sklepie prowadzonym przez skarżącego, to zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia przepisu art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy. Podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, bowiem nie prowadziły do skutecznego wykazania takich uchybień prawa procesowego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodne z przepisem art. 15 zzs4 ust. 2 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei art. 15 zzs4 ust. 3 stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe z uwagi na brak możliwości technicznych, więc sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. E.G.