III OSK 1556/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędziowie Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 545/21 w sprawie ze skargi N.K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stypendium 1. oddala skargę kasacyjną 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 545/21 oddalił skargę N.K. (dalej jako skarżąca) na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w P. z dnia 24 marca 2021 r. nr AD0400.4620.284.2021 utrzymującą w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej - Podkomisji Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu [...] w P. z dnia 2 grudnia 2020 r. nr 2020/2021/196479, którą odmówiono skarżącej przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm.) zwanej dalej P.s.w.n. oraz § 12 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] w P. (załącznik do zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] w P. nr 365/2019/2020 z dnia 1 października 2019 r. w sprawie Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] w P. – zwanego dalej Regulaminem) stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W roku akademickim 2020/2021 ustalona przez Rektora w porozumieniu z samorządem studenckim wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne wynosiła 1.051,00 zł. Z ustaleń organu poczynionych w niniejszej sprawie wynika, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej przekroczyła ww. kryterium dochodowe, dlatego też odmowę przyznania stypendium należało uznać, zdaniem Sądu, za zasadną. Prawidłowości wydanych w sprawie rozstrzygnięć nie mogła podważyć argumentacja strony wskazująca na utratę przez skarżącą zatrudnienia oraz zmniejszenie dochodów matki z uwagi na pandemię SARS-CoV-2, jak również inne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną, a w tym przede wszystkim konieczność ponoszenia opłat za wynajem mieszkania. Wyjaśniono, że utrata dochodu z tytułu umowy zlecenia z powodu jej wypowiedzenia w 2020 r. odpowiadała definicji dochodu utraconego w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) zwanej dalej u.ś.r., a uzyskanie przez matkę skarżącej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego w 2020 r. odpowiadało definicji dochodu uzyskanego w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit d. u.ś.r. Powyższe okoliczności wystąpiły po roku kalendarzowym 2019, ale przed rozpoczęciem roku akademickiego 2020/2021. Z tych też względów do dochodu rodziny skarżącej bez wątpienia należało zaliczyć dochód otrzymywany przez skarżącą z tytułu renty po zmarłym ojcu (333,80 EUR po przeliczeniu 1.421,48 zł, a nie jak wskazał organ 1.418,59 zł) oraz dochód otrzymywany przez matkę skarżącej z tytułu świadczenia emerytalnego (1.298,48 zł). Powyższe w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę 1359,98 zł, a więc przekracza kryterium dochodowe wynoszące 1.051 zł. Odnosząc się natomiast do kwestii odliczenia od dochodu kwoty czynszu, o co wnioskowała skarżąca, Sąd podniósł, że stosownie do ustawy o świadczeniach rodzinnych od dochodów odlicza się wyłącznie kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast od samego przychodu odlicza się koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przepisy prawa nie zawierają przepisu, na mocy którego dopuszczalne jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego odliczanie od ustalonej wysokości miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie opłat uiszczanych przez osobę ubiegającą się o to świadczenie związanych z bieżącymi kosztami utrzymania, w tym kosztami wynajmu lokalu mieszkalnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie § 12 Regulaminu, w szczególności w ust. 1, stroniącym o tym, że stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W oparciu o powyższy zarzut w skardze kasacyjnej wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz orzeczenie o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021, a także o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnikowi według norm prawem przewidzianych, albowiem nie zostały one ani w całości ani w części opłacone. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała. Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym nie żądając przeprowadzenia rozprawy. Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna została wadliwie sformułowana. Strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie § 12 zarządzenia nr 365/2019/202 (powinno być 365/2019/2020) Rektora Uniwersytetu [...] w P., a w szczególności ust. 1 tego paragrafu, zgodnie z którym stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że podstawą kasacyjną powinien być konkretny przepis prawa, którego naruszenie zarzuca się Sądowi pierwszej instancji. W przypadku przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się np. z ustępów lub innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez Sąd (por. wyrok NSA z 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2019/12; wyrok NSA z 10 lutego 2023 r. sygn. akt III OSK 6709/21). Wskazany warunek jest tylko fragmentarycznie spełniony, ponieważ przytoczona podstawa zaskarżenia nie wskazuje precyzyjnie zaskarżonego przepisu, a Naczelny Sąd Administracyjny nie może domyślać się zarzutu kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok NSA z 6 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok NSA z 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1977/12). Tym samym mimo wskazania na niewłaściwe zastosowanie § 12 zarządzenia nr 365/2019/2020 Rektora Uniwersytetu [...] w P., porównując sam zarzut skargi kasacyjnej z jej uzasadnieniem należy stwierdzić, że w istocie zarzut ten dotyczy niewłaściwego zastosowania § 12 ust. 1 ww. zarządzenia. Zgodnie z § 12 ust. 1 zarządzenia nr 365/2019/2020 stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Zarzucając Sądowi pierwszej instancji niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu, strona skarżąca kasacyjnie powinna wyjaśnić, jak powinien być stosowany ten przepis prawa materialnego ze względu na stan faktyczny sprawy, dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany albo w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on zastosowany. Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polega na zarzuceniu tzw. błędu subsumcji, tj. gdy ustalony w sprawie stan faktyczny błędnie uznano za odpowiadający albo nieodpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w danej normie prawnej. Tym samym skuteczność zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego i tym samym wymaga podważenia ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę wyrokowania. Oznacza to, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 8 listopada 2023 r. sygn. akt II GSK 958/20). W tej sprawie autor skargi kasacyjnej podnosząc zarzut niewłaściwego zastosowania, tj. błędu subsumcji czyli uznania, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej prawa materialnego, nie zawarł w skardze kasacyjnej żadnego zarzutu co do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organy wykonujące administrację i uznanego za prawidłowy także przez Sąd pierwszej instancji. Zarzut błędnego zastosowania przepisu prawa materialnego, aby był skuteczny, musi zostać oparty na wykazaniu, że Sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa (por. wyrok NSA z 17 listopada 2023 r. sygn. akt III OSK 6547/21; wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r. sygn. akt III FSK 3460/21; wyrok NSA z 18 września 2018 r. sygn. akt I OSK 459/18). Tym samym w tej sprawie nie jest możliwe skuteczne zarzucenie Sądowi pierwszej instancji niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. Ponadto podstawami skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym są określone ustawowo uchybienia, które mogą być przedmiotem formułowania zarzutów przez skarżącego pod adresem wyroku Sądu pierwszej instancji prowadzących do uchylenia albo zmiany zaskarżonego wyroku (W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wolters Kluwer 2011, s. 45-46). Adresatem art. 174 pkt 1 P.p.s.a. jest autor skargi kasacyjnej, a nie Sąd pierwszej instancji. W związku z tym art. 174 pkt 1 P.p.s.a. nie może być wzorcem kontroli wyroku Sądu pierwszej instancji. Wzorcami kontroli, które winny być wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej są normy odniesienia (wyprowadzane z przepisów nakazujących, zakazujących lub dozwalających, wyznaczających zakres, kryteria i zasady kontroli sprawowanej przez sądu administracyjne - np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub art. 151 P.p.s.a.) oraz normy dopełnienia (normy wynikające z przepisów normujących postępowanie przed organami administracji publicznej. W tej sprawie skarga kasacyjna nie zawiera wskazania ani na art. 151 P.p.s.a., ani też art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma podstaw do uznania tak sporządzonej skargi kasacyjnej za zasadnej i z tego powodu orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił sytuację życiową i majątkową strony skarżącej kasacyjnie, której przyznano prawo pomocy i stwierdza, że w tej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za odstąpieniem od zasądzenia od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Z tego względu na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji wyroku. W odniesieniu do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu rozstrzyga zawsze wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach 250 i nast. P.p.s.a. Zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd w postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie podlegał rozpoznaniu.