I FZ 211/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia Małgorzata Niezgódka-Medek, po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Ke 633/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 13 września 2021 r. nr 2601-IOV-1.4103.18.2020 w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec, grudzień 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 24 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 633/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił przywrócenia P. M. terminu do złożenia zażalenia na postanowienie tego Sądu z 23 lutego 2022 r. odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 13 września 2021 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec i grudzień 2013 r. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy wynikało, że postanowieniem z 23 lutego 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 13 września 2021 r. Postanowienie z uzasadnieniem oraz pouczenie o sposobie i terminie wniesienia zażalenia zostało doręczone skarżącemu prawidłowo 1 marca 2022 r. W związku z tym siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upływał 8 marca 2022 r. Na powyższe postanowienie skarżący, za pośrednictwem adwokata, 17 marca 2022 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Uzasadniając wniosek pełnomocnik Skarżącego wskazał, że skarżący udzielił mu pełnomocnictwa 7 marca 2022 r., termin do złożenia zażalenia upływał 8 marca 2022 r., natomiast od 8 do 16 marca 2022 r. pełnomocnik przebywał na zwolnieniu lekarskim. Choroba miała charakter nagły i uniemożliwiała mu wywiedzenie zażalenia, dlatego w terminie 7 dni od ustania przeszkody, tj. choroby pełnomocnika, pełnomocnik składa wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji przywołując art. 86 § 1 i art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) omówił instytucję przywrócenia terminu oraz wskazał, że w przypadku reprezentowania strony przez pełnomocnika profesjonalnego, kryterium staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodabnia braku winy pełnomocnika strony skarżącej w uchybieniu temu terminowi. Poza wskazaniem, że choroba miała charakter nagły i uniemożliwiła wywiedzenie zażalenia, wniosek ani zaświadczenie lekarskie nie zawierają konkretnych informacji co do dolegliwości skarżącego oraz wyjaśnień na czym niemożność wywiedzenia zażalenia dokładnie polegała. W efekcie powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro przyczyną uchybienia terminu świadczącą o braku winy może być tylko szczególnie ciężki przypadek losowy, który paraliżuje możliwość działania samodzielnego lub za pomocą osoby trzeciej, to w ocenie Sądu pełnomocnik skarżącego nie wykazał, by próbował usunąć przeszkodę przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że argumentacja zawarta we wniosku pełnomocnika o przywrócenie terminu nie uprawdopodabnia braku winy pełnomocnika strony skarżącej w uchybieniu temu terminowi, podczas gdy obiektywnie choroba pełnomocnika spowodowała jego niezdolność do pracy, a tym samym uniemożliwiła mu wykonanie czynności zawodowych, gdzie nie miał on obowiązku świadczenia pracy podczas choroby, a nawet w świetle prawa nie ma możliwości wykonania pracy przebywając na zwolnieniu lekarskim. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20; 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II GZ 162/22; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA"). W tym miejscu zaznaczyć należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył w motywach swojego rozstrzygnięcia, że istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz, ponieważ mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy dokonywaniu czynności procesowych. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej, w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FZ 82/22; CBOSA). W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego wniosek o przywrócenie terminu argumentuje nagłą chorobą, załączając na poparcie swojego stanowiska zaświadczenie lekarskie. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji zauważył, że poza wskazaniem, że choroba miała charakter nagły i uniemożliwiła wywiedzenie zażalenia, wniosek ani zaświadczenie lekarskie nie zawierają konkretnych informacji co do dolegliwości oraz wyjaśnień na czym niemożność wywiedzenia zażalenia dokładnie polegała. Tymczasem zauważyć należy, iż przedłożone przez pełnomocnika zaświadczenie lekarskie nie jest zwolnieniem lekarskim, a zaświadczeniem o niemożności stawienia się przez pełnomocnika na rozprawie przed Sądem Rejonowym w Kielcach. Z zaświadczenia tego jak słusznie wskazał WSA nie wynika informacja co do dolegliwości pełnomocnika i faktu czy jest to nagła choroba. Podkreślić należy, że przebywanie strony, czy jej pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim nie jest wystarczającą przesłanką do tego, aby przywrócić termin do dokonania czynności procesowej. Wskazuje się, że nie każda choroba uzasadnia uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Zainteresowany podmiot musi uprawdopodobnić, że dla zachowania terminu korzystanie ze zwolnienia lekarskiego było okolicznością nie do przezwyciężenia, mimo dopełnienia regułom należytej staranności. To z kolei wymaga wskazania konkretnych faktów, które mogłyby przemawiać za tym, że rodzaj choroby, jej przebieg czy też zalecenia medyczne dotyczące leczenia uniemożliwiły dokonania wskazanej czynności procesowej oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 471/20, CBOSA). Oznacza to, że nie każdy stan choroby może stanowić usprawiedliwienie w przypadku uchybienia terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej. Przyczyną uzasadniającą przywrócenie terminu będzie choroba nagła (wymagająca leżenia, pobytu w szpitalu) oraz uniemożliwiająca złożenie odwołania osobiście przez stronę lub zlecenie dokonania czynności procesowej przez inną osobę (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 761/19, CBOSA). Tymczasem pełnomocnik skarżącego, poza ogólnikowym stwierdzeniem, iż choroba była nagła nie wykazał tej okoliczności. W tym miejscu zauważyć należy, iż w załączonym zaświadczeniu wpisano kod choroby J20.9. Z Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych wynika, iż symbol ten przypisany jest do ostrego zapalenia oskrzeli, nieokreślonego. Trzeba powtórzyć, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Zgodzić trzeba się z Sądem pierwszej instancji, że z wniosku o przywrócenie terminu nie wynika, że pełnomocnik skarżącego nie był w stanie wykonać telefonu, by posłużyć się inną osobą w celu dochowania terminu do złożenia zażalenia. Zwolnienie (zaświadczenie) lekarskie nie jest przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu, gdy nie wynika z niego, że pacjent nie mógł chodzić, a jego stan nie był na tyle ciężki i poważny, aby badający go lekarz miał podstawy do natychmiastowego skierowania pacjenta na leczenie szpitalne, czy też nakazanie, żeby chory leżał. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.