III SA/Kr 1291/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Wojewody z dnia 20 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej B. N. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda decyzją z dnia 20 lipca 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 510 ze zm.; zwanej dalej "ustawą o ewidencji ludności") po rozpatrzeniu odwołania uczestnika J. N. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021r., znak [...], orzekającej o odmowie wymeldowania skarżącej B. K. N. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego pod adresem Ż, uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o wymeldowaniu skarżącej B. K. N. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego pod adresem Ż. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącej B. K. N. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego pod adresem Ż zostało wszczęte na wniosek uczestnika J. N. w dniu 19 stycznia 2021 r. Uczestnik poinformował organ, że jego żona (skarżąca) opuściła przedmiotowy budynek w kwietniu 2020 r. i zogniskowała swoje sprawy życiowe pod adresem Ł, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek wspólny skarżącej i uczestnika. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wydał decyzję wyżej opisaną wskazując, że opuszczenie miejsca zamieszkania przez skarżącą B. K. N. nie było dobrowolne. Od powyższej decyzji wniósł odwołanie uczestnik J. N. Organ odwoławczy powołał art. 5, art. 25 ust. 1, art. 28 ust. 4 i art. 25 ustawy o ewidencji ludności i wskazał, że skarżąca od kwietnia 2020 r. nie zamieszkuje pod adresem Ż. Do opuszczenia miejsca zamieszkania przez skarżącą doszło w wyniku trwającego konfliktu pomiędzy skarżącą a jej mężem J. N. Skarżąca wraz z dziećmi zamieszkała poza spornym budynkiem, wynajęła mieszkanie pod adresem Ł, gdzie obecnie koncentruje swoje życie osobiste wraz z dziećmi. Tym samym dała wyraz swojej woli dobrowolnego opuszczenia budynku, w którym faktycznie nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Organ wskazał, że skarżąca nie dysponuje kluczami do przedmiotowego budynku, co oznacza, że nie posiada do niego swobodnego dostępu. Zamki w drzwiach zostały bowiem wymienione po wyprowadzeniu się skarżącej z przedmiotowego budynku. Organ podkreślił, że skarżąca nie została z budynku pod adresem Ż usunięta siłą, a w pismach informowała, że wyprowadziła się z tego budynku. Zdaniem organu opuszczenie budynku przez skarżącą było jej świadomą i przemyślaną decyzją, a nie skutkiem działania osób trzecich. Organ podniósł, że nie traci dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Zdaniem organu skarżąca obecnie koncentruje swoje sprawy życiowe w Ł, a budynek w Ż nie stanowi centrum jej spraw życiowych. W tej sytuacji doszło zdaniem organu odwoławczego do opuszczenia przez skarżącą B. N. budynku, w którym jest zameldowana na pobyt stały, w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na wyżej opisaną decyzję Wojewody, wnosząc o jej zmianę i utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Skarżąca zarzuciła decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędnie dokonaną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego przez organ II instancji i w konsekwencji ustalenie, że opuszczenie budynku mieszkalnego pod adresem Ż przez skarżącą miało dobrowolny charakter. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie przeczy, że opuściła z dwojgiem małoletnich dzieci w kwietniu 2020 r. dom w Ż, stanowiący wspólny majątek stron, jednakże powodem opuszczenia nieruchomości przez skarżącą były zachowania uczestnika J. N., który swoimi działaniami, nachodzeniem z udziałem swojej rodziny, wymienieniem zamków w drzwiach, sprowadzeniem obcej kobiety, szykanami psychicznymi w trakcie procesu rozwodowego, składanymi zawiadomieniami na policję o rzekomych przestępstwach i wykroczeniach popełnianych na jego szkodę przez skarżącą zmusił ją do wyprowadzenia się i opuszczenia domu w Ż. Skarżąca podniosła, że podejmowała bezskuteczne próby wejścia do budynku w obecności funkcjonariuszy policji. Wystąpiła również do Sądu Rejonowego przeciwko uczestnikowi z powództwem o nakazanie wydania jej kluczy do drzwi wejściowych i dopuszczenie do współposiadania. Zdaniem skarżącej powyższe okoliczności przemawiają za przyjęciem, że opuszczenie przez nią domu w Ż nie miało dobrowolnego charakteru. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że ze względu na ogłoszony stan epidemii oraz nowe brzmienie przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku oraz uznaniem rozpoznania sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy, przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z jego treścią, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że za pobyt stały uważa się zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu, tj. z wolą koncentracji w danym miejscu swych spraw życiowych. Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu (por. wyrok NSA z 8 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2698/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się trafny pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Pojęcie dobrowolności nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. W orzecznictwie przyjmuje się, że "cecha ta zaistnieje wówczas, gdy zmiana miejsca pobytu wynika z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce i nie jest spowodowana bezprawnymi działaniami i zachowaniami innych osób" (por. wyrok NSA z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2961/20, dostępny w CBOSA). W ocenie tutejszego Sądu, okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy w żaden sposób nie potwierdzają stanowiska organu odwoławczego, że opuszczenie przez skarżącą B. N. lokalu nastąpiło zgodnie z przepisem art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Nie sposób zgodzić się bowiem ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w rozpoznawanym przypadku skarżąca dobrowolnie zmieniła miejsce zamieszkania. Zarówno w całym toku postępowania, jak i w złożonej skardze podkreślała ona, że opuściła wraz z dziećmi dom położonym w Ż z uwagi na zachowania swojego męża – uczestnika J. N., polegające na szykanowaniu i nachodzeniu oraz posądzaniu o czyny bezprawne. Również z zeznań świadków przesłuchanych przez organ w sprawie nie wynika, aby zmiana miejsca pobytu miała charakter dobrowolny. W szczególności E. L. w piśmie z dnia 12 marca 2021 r. oświadczyła, że skarżąca była szykanowana przez męża, który składał na nią liczne zawiadomienia o przestępstwach na policję w D. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca podejmowała próby wejścia do spornego budynku, jednakże próby te okazały się bezskuteczne, gdyż uczestnik wymienił zamki w drzwiach, a skarżąca nie dysponowała kluczami do nowych zamków. Nadto skarżąca podniosła, że nie zabrała z budynku wszystkich swoich rzeczy, tylko zostały one usunięte przez uczestnika. Organ pominął okoliczność, że skarżąca wniosła do Sądu Rejonowego pozew zatytułowany "o wydanie kluczy i dopuszczenie do korzystania z domu w Ż". W aktach administracyjnych znajduje się kopia pozwu z prezentatą Sądu noszącą datę 24 marca 2021 r. W aktach administracyjnych znajduje się także wezwanie z dnia 11 stycznia 2021 r. skierowane przez skarżącą do uczestnika o wydanie kluczy do drzwi wejściowych domu pod wskazanym wyżej adresem i dopuszczenie do współposiadania i korzystania z tej nieruchomości. Skarżąca podjęła zatem konkretne czynności zmierzające do ochrony swoich praw. Powtórzyć należy raz jeszcze za ugruntowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany (w niniejszej sprawie skarżąca) może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jej wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1609/18, wyrok NSA z 17 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 392/20 czy wyrok NSA z 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA). Powyższe obiektywne okoliczności faktyczne potwierdzają, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca zamieszkania przez skarżącą, a organy błędnie zastosowały przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ zastosuje się do wykładni prawa wynikającej z niniejszego uzasadnienia oraz uwzględni w materiale dowodowym dokumenty, o którym mowa wyżej, ponieważ bezspornie wynika z nich, że wydane w sprawie decyzje o wymeldowaniu były przedwczesne. Organ winien w pierwszej kolejności ustalić, na jakim etapie znajduje się postępowanie sądowe zainicjowane przez skarżącą przed Sądem Rejonowym. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji wyroku zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty postępowania złożyła się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi.