II SA/Łd 551/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy A. z dnia [...] r. nr [...]. dc Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z [...] 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy A. z dnia [...] 2021 r., którą odmówiono A. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowa sprawa była już dwukrotnie rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ostatnio na skutek wniesienia odwołania przez A. G. od decyzji Wójta Gminy A. z [...] 2020 r., którą także odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem J. G.. Kolegium, w wyniku rozpatrzenia odwołania, poprzednią decyzją z [...] 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Od decyzji tej A. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który prawomocnym wyrokiem z [...] 2020 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy A. z [...] 2020 r. W uzasadnieniu wyroku sąd zwrócił uwagę, że nie został przeprowadzony ze stroną wywiad środowiskowy, a jedynie rozmowa telefoniczna z uwagi na ogłoszenie stanu epidemii COVID-19. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i osobistego wykazania spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - u.ś.r.) nie może pozbawić skarżącej prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie sądu rozmowa telefoniczna nie może być traktowana tak samo jak wywiad środowiskowy, bowiem pracownik organu pomocowego nie ma bezpośredniego kontaktu z wnioskującym o świadczenie opiekuńcze oraz członkami jego rodziny. Sąd wskazał także, że za odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może przemawiać fakt, że jest rodziną zastępczą dla sześcioletniego dziecka. Wskutek powyższego wyroku wspomnianą decyzją z dnia [...] 2021 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił A. G. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Wójt Gminy A. wskazał, że uwzględniając uwagi zawarte w wyroku WSA w Łodzi, przeprowadzony wywiad środowiskowy w obecności obojga małżonków w miejscu ich zamieszkania. Jednak zdaniem organu nie ma możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie została spełniona przesłanka dotycząca rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów ustalono, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez A. G. zatrudnienia. Ponadto, zdaniem organu w sprawie nie została spełniona także przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotycząca daty powstania niepełnosprawności. Organ wskazał, że przepis ten został przez Trybunał Konstytucyjny zakwestionowany, ale nie oznacza to usunięcia tego kryterium z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Utrzymując w mocy powyższą decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że przy wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ pierwszej instancji winien uwzględnić skutki wyroku Trybunał Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym Trybunał stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r. utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się ze zbadaniem, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie bezspornym jest, że J. G. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] 2016 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 36 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 czerwca 2005 r. W rozpatrywanej sprawie spełnione są zatem przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W ocenie Kolegium zasadnie jednak organ pierwszej instancji uznał, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia kolejnej przesłanki pozytywnej - to jest braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mężem. Organ odwoławczy dodał, że A. G. opiekuje się mężem, do grudnia 2016 r. wnioskodawczyni była aktywna zawodowo, podczas gdy mąż już od 22 czerwca 2005 r. legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina A. G. składa się z pięciu osób: wnioskodawczyni, jej męża J. G., synów: D. (19 lat), C. (przebywa obecnie za granicą) oraz A. (7 lat). Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, nie posiada gospodarstwa rolnego, ponieważ zostało wydzierżawione na syna C.. Pomaga niepełnosprawnemu mężowi przy ubieraniu się, dawkuje leki, masuje stopy oraz służy pomocą przy kąpieli. J. G. samodzielnie spożywa posiłki, poza mieszkaniem porusza się na wózku inwalidzkim, po mieszkaniu przy pomocy kul oraz balkonika. Po zjedzeniu posiłku około dwóch godzin odpoczywa leżąc w łóżku. Podczas nieobecności skarżącej w domu opiekę nad mężem przejmuje syn D. uczeń zasadniczej szkoły zawodowej. W 2020 r. stan zdrowia J. G. pogorszył się, ponieważ miał depresję. Obecnie stan zdrowia ustabilizował się. Ze względu na zapalenie dróg moczowych jest cewnikowany i ma zakładane pampersy. Oczekuje na rehabilitację w prywatnym Ośrodku Rehabilitacyjnym. Pracownik socjalny dodał, że J. G. pod nieobecność żony zajmuje się synem, odrabia z nim lekcje. Ma tylko problem z wchodzeniem po schodach na górę do pokoju. Zdaniem pracownika socjalnego zainteresowany nie wymaga nieustannej, całodobowej opieki i pielęgnacji. Nie jest osobą leżącą, radzi sobie w podstawowych czynnościach życiowych: jedzenie, korzystanie z telefonu, toalety, golenie się, porusza się po domu i obejściu przy pomocy kul. W konsekwencji, zdaniem organu z ustalonego w dniu wywiadu stanu faktycznego nie wynika, aby sprawowanie opieki miało zakres w takich rozmiarach, jak oświadczyła wnioskodawczyni. Zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza więc możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nadto organ dodał, że z akt sprawy, w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego, nie wynika, aby sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem miała charakter opieki stałej lub długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Opieka świadczona przez A. G. jest co prawda opieką świadczoną codziennie, ale tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Podany wyżej zakres opieki sprawowanej nie wymaga konieczności rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej. Zatem organ stwierdził, że nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym mężem zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Zakres opieki skarżącej nad mężem w zasadzie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (przygotowanie posiłków, pranie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych i wizyt lekarskich), a takie czynności wykonują również osoby pracujące. W ocenie Kolegium obiektywnie jest zatem możliwe takie zorganizowanie tej opieki (w tym przy udziale domowników), aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Maż skarżącej nie jest osobą leżącą i niesprawną ruchowo. Zakres opieki udzielanej mężowi przez skarżącą nie wykracza w zasadzie poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Postanowieniem z 10 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. sprostowało oczywistą omyłkę w uzasadnieniu decyzji z [...] 2021 r. W skardze A. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że zakres sprawowanej opieki nad mężem uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Dodała, że do pewnego momentu udawało jej się godzić pracę zawodową z opieką nad mężem m.in. ze względu na wsparcie innych członków rodziny. Aktualnie na takie wsparcie liczyć nie może. Ponadto stan męża pogorszył się, co powoduje, że zakres niezbędnej opieki jest większy niż np. rok temu. Odnosząc się do zakresu sprawowanej nad mężem opieki skarżąca wskazała, że w jej ocenie istotna jest treść orzeczenia o niepełnosprawności męża, a organ nie powinien decydować, czy skarżąca może podjąć zatrudnienie i w jakim wymiarze. Skarżąca powołała się m.in. a zaświadczenia lekarskie, wskazując, że konieczna jest jej opieka nad mężem. Dodała, że w początkowym okresie w sprawowaniu opieki wspomagali wnioskodawczynię synowie. W momencie kiedy stan J. G. pogarszał się, a synowie zmuszeni byli poświęcić czas własnym obowiązkom zabrakło osoby, która wspierałaby go w codziennym funkcjonowaniu. Stan psychiczny i fizyczny J. G. uniemożliwia pozostawanie go samodzielnie w domu, czego przykładem była wizyta pracowników ośrodka pomocy społecznej, podczas której został uwięziony w łazience. Ograniczenia fizyczne i pogłębiająca się depresja powodują, że z jednej strony wymaga on stałej opieki, a z drugiej wstydzi się i nie przyznaje do tego. Dowodem na konieczność rezygnacji z zatrudnienia wnioskodawczym jest również fakt, iż we wcześniejszym okresie planowała ona wraz z mężem założenie rodzinnego domu dziecka. Oboje czynili starania w tym kierunku m.in. podnosząc kwalifikacje. Niestety, z uwagi na stan zdrowia J. G. byli zmuszeni z tych planów zrezygnować. Skarżąca podkreśliła, że sprawuje stała opiekę nad współmałżonkiem. Wymaga on bowiem zarówno wsparcia w poruszaniu, jak i jego stan psychiczny powoduje, że może być zagrożeniem dla siebie i otoczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. W piśmie datowanym na 26 lipca 2021 r., skarżąca przedstawiła zakres opieki sprawowanej nad mężem. 15 stycznia 2022 r. nadesłała dokumentację medyczną, dotyczącą męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 18 stycznia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19). W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 1 grudnia 2021 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżąca oraz organ nie potwierdzili możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 10 stycznia 2022 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości. Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do treści art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Następstwem złożenia oświadczenia w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Takie oświadczenie A. G. w niniejszej sprawie złożyła (k - 23 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia jedną z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Mianowicie przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W realiach niniejszej sprawy organy stwierdziły, że zakres i rodzaj czynności wykonywanych w ramach sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie uprawnia jej do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez organy, iż ustalając zakres i rodzaj czynności wykonywanych w ramach sprawowanej przez skarżącą opieki można skutecznie zakwestionować wskazaną w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z [...] 2016 r. konieczność sprawowania nad mężem skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku ze znacznie organiczoną możliwością samodzielnej jej egzystencji. W orzeczeniu tym wyraźnie podkreślono, że J. G. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Podkreślić zatem należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone wyrokach NSA z dnia 7 maja 2019 r. I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. (...) niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. (...) taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji prawnych, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności.(...) zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji" (zob. uzasadnienie wyroku NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19; wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19; wyrok NSA z 13 października 2016r., I OSK 448/15). A zatem "organy orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają żadnych uprawnień zarówno do kwestionowania orzeczeń o niepełnosprawności (wydanych przez uprawnione organy lub sądy), jak i tym bardziej do podejmowania jakichkolwiek ustaleń mających na celu uzupełnienie wydanych orzeczeń (...)" (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 lutego 2018 r., II SA/Rz 1398/17). Ustawodawca bowiem "(...) wykluczył możliwość wywodzenia braku związku przyczynowo - skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji), nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018, poz. 2027), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią" (zob. wyrok NSA z 18 maja 2020 r., I OSK 691/19; wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20). "Organ nie był uprawniony do dokonywania samodzielnych, odmiennych ustaleń w zakresie konieczności sprawowania nad nią stałej lub długotrwałej opieki. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę" (wyrok WSA w Lublinie z 7 lipca 2020 r., II SA/Lu 175/20). Ani organ, ani sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych, a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez wskazany prawem organ, ma walor opinii biegłego. Z kolei "(...) sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień" (...) – powołany już wyrok NSA z 29 maja 2020r., I OSK 1854/19; "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka" (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18; wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20). Nie można sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może się zmieniać, a nawet może być trudne do przewidzenia jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić bowiem trzeba, że "istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą" (wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Wobec tego dla oceny związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania) a sprawowaniem osobiście i w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie należy odwoływać się do prognoz i założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania. Te bowiem zwykle są zmienne w czasie i uzależnione chociażby od takich czynników, jak wiek danej osoby i jej "atrakcyjność" na rynku pracy, czy koniunktura gospodarcza. Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, czy jak w niniejszym przypadku niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia) a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. (...) właśnie tak, niejako na zasadzie "odwróconej optyki", należy rozumieć sformułowany w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 powołanej ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe (...). sprawowanie opieki w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy" (zob. uzasadnienie powołanego już wyroku NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19). Wobec tego sąd stwierdza, że organy nie miały kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zakresu czynności opiekuńczych, sprawowanych przez skarżącą, jako opiekuna. Kwestia ta pozostaje poza zakresem kontroli niniejszego postępowania, gdyż należy do wyspecjalizowanych organów orzekających o stopniu niepełnosprawności. W oparciu o przedłożone akta administracyjne, zwłaszcza złożone do nich orzeczenie z [...] 2016 r. o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej, sąd stwierdza, że został on zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. W myśl bowiem art. 3 pkt 21 u.ś.r., zawierającego legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, pod tym pojęciem rozumie się między innymi niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przepis art. 4 ust. 1 ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1172), wskazuje zaś, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei przepis § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018r., poz. 2027) pojęcie konieczność sprawowania opieki definiuje jako całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem. W ust. 2 § 29 tego rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 (zob. wyrok WSA w Krakowie z 12 grudnia 2018 r., IV SA/Wr 479/18 i z 30 lipca 2020 r., III SA/Kr 68/20, wyrok WSA w Łodzi z 26 maja 2021 r., II SA/Łd 260/21). Tymczasem w tej sprawie organy w nieuprawniony sposób zakwestionowały zakres sprawowanych nad osobą wymagającą opieki czynności opiekuńczych. Zakres tej opieki obejmuje szeroki i różnorodny zakres czynności opiekuńczych indywidualnie dostosowanych do schorzenia, a więc potrzeb indywidualnych osoby niepełnosprawnej. Zakres tych czynności – w związku ze zmieniającym się stanem zdrowia stałym czy okresowym – ma zatem charakter dynamiczny i elastyczny. Z akt sprawy wynika, iż orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] 2016 r. J. G. i został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniami do stałej lub długotrwałej opieki innej osoby ze względu na znacznie ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność J. G., jak oświadczyła skarżąca w znajdującym się w aktach administracyjnych organu drugiej instancji, odwołaniu z 9 lutego 2020 r, powstała wyniku złamania przez męża kręgosłupa i uszkodzenia rdzenia kręgowego, przez co mąż wymaga całodobowej opieki, ponieważ ma niedowład kończyn, kłopoty ze wzrokiem spowodowane wypadkiem, a w konsekwencji wypadku cierpi na depresję. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono zakres sprawowanej przez skarżącą opieki, a poza tym skarżąca po raz kolejny wskazała, że mąż nie widzi na jedno oko, cierpi na depresję, choć obecnie jego stan zdrowia ustabilizował się. W złożonym w trakcie wywiadu oświadczeniu skarżąca wyjaśniła, że mąż leczy się psychiatrycznie, jednak sam nie chce brać leków, nie panuje nad dawkami, wymaga rehabilitacji kończyn ze względu na skurcze, które sprawiają mu ból, nie jest sam w stanie wstać z łóżka. Ponadto skarżąca cewnikuje i pampersuje męża. Okoliczności te potwierdza nadesłana do sądu dokumentacja medyczna. Mimo to organy uznały, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym organy w nieuprawniony sposób zakwestionowały treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej, poprzez zakwestionowanie zakresu sprawowanej nad nim czynności opiekuńczych. Takie stanowisko organów, w ocenie sądu nie zasługuje na akceptację. Wyraźnego podkreślenia wymaga też okoliczność, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z uwagi na to, że sprawowała stałą i długotrwałą opiekę nad mężem przynajmniej od momentu złożenia wniosku. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Podkreślić także należy, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2020r., sygn. I OSK 371/20, treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela ten pogląd. Sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nie może być rozumiane jako sprawowanie opieki w każdej minucie, czy każdej godzinie w ciągu doby, bowiem byłoby to sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Nie można bowiem nie dostrzegać tego, że opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony będzie choćby na krótki czas zostawić osobę niepełnosprawną celem zrobienia zakupów czy wykupienia leków. W realiach niniejszej sprawy nie można również pominąć okoliczności, że skarżąca poza niepełnosprawnym mężem opiekuje się niepełnosprawnym synem, dla którego stanowi rodzinę zastępczą. Dobro dziecka wymaga wizyt w specjalistycznym ośrodku w O.. Zatem czasowe powierzenie opieki nad mężem innej osobie, np. starszemu synowi D. nie może stanowić przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze dokonane powyższe ustalenia sąd stwierdził, że organy nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie dokonały należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 ust. 4 u.ś.r. Na zakończenie powyższych rozważań sąd pragnie zauważyć, że w pełni podziela pogląd organu odwoławczego negujący jednocześnie stanowisko organu pierwszej instancji, iż stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, w tym wypadku art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem wspomnianego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Trafnie wobec tego przyjęło Kolegium, że powołany w decyzji organu pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. P.J.