III SA/Kr 708/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Hanna Knysiak - Sudyka WSA Maria Zawadzka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2020 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Decyzją z dnia 15 kwietnia 2020 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania S. G. (dalej również jako skarżący) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r. znak [...] odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieką nad wujkiem E. G. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym. Decyzją z dnia [...] 2020 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieki nad wujkiem. Organ ustalił, że wujek skarżącego ur. [...] 1941 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 23 października 2019 r., jednak zdaniem organu nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 20 sierpnia 2020 r. Ponadto, jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, organ wskazał, że nie zostało spełnione kryterium określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż skarżący nie był wcześniej aktywny zawodowo. Jego zdaniem w przedmiotowej sprawie nic nie wskazuje na to, aby podjęcie przez skarżącego zatrudnienia było niemożliwe, a wręcz wskazuje na jego pozorność, którego celem jest wyłącznie uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo organ I instancji ustalił, że treść art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny nie ciąży na krewnych w linii bocznej zatem wskazane świadczenie skarżącemu mu nie przysługuje. W odwołaniu skarżący wskazał, że nie zgadza się z powyższą decyzją. Wniósł o jej uchylenie i przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, a w rezultacie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz o nieprzekazywanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 kwietnia 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało właściwe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, iż z treści art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie wynika, iż obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwie. Z tego względu, skarżący jako bratanek niewątpliwie nie znajduje się kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoim niepełnosprawnym wujkiem. W świetle prawa rodzinnego bowiem skarżący nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby, którą się opiekuje lub chce się opiekować. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący, zarzucając naruszenie art. 2, 32, 67 ust. 2, 69, 71 ust. 1 Konstytucji RP, wniósł o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad E. G. oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentacji złożonej MOPS i SKO ewentualne skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność kwestionowanego ograniczenia z art. 2, 32, 67, 69 i 71 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi, skarżący przyznał, iż niewątpliwie nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem jego niepełnosprawnego wujka, jednakże ze względu na więź emocjonalną postanowił podjąć się opieki nad nim. Opisał stan zdrowia wujka oraz czynności życia codziennego, w których mu pomaga. Podkreślił przy tym, że ze względu na swoją sytuację rodzinną, wujek jest aktualnie samotny i jedynie on się nim opiekuje. W dalszej części skargi, skarżący powołał szereg orzeczeń sądów administracyjnych, w celu wykazania, że możliwe jest przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym wujkiem, pomimo tego, że nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Wskazywał przy tym, iż przy uwzględnieniu zasad konstytucyjnych przy wykładni przepisów ustawodawstwa zwykłego, nie sposób jednoznacznie wykluczyć możliwości odczytania przepisów art. 17 ust. 1 i ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przy zastosowaniu przepisów Konstytucji. Zdaniem skarżącego, w szczególności wzgląd na zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), konstytucyjną ochronę rodziny, pojmowanej szerzej niż regulacje wynikające z obowiązku alimentacyjnego (art. 18 i 71 Konstytucji) oraz zagwarantowany w art. 69 Konstytucji obowiązek niesienia pomocy przez władze publiczne osobą niepełnosprawnym mogą decydować o uznaniu za uprawnione do świadczeń pielęgnacyjnych osoby opiekujące się niepełnosprawnym członkiem rodziny, spokrewnionym w stopniu dalszym niż wskazany w powiązaniu z istniejącym obowiązkiem alimentacyjnym. Dodatkowo, skarżący zasugerował potrzebę wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność z Konstytucją przepisu ograniczającego krąg uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325, dalej "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia a także uchylenia decyzji jej poprzedzającej. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020. 1111), dalej jako ustawa. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy, w dacie rozstrzygania przez organ I instancji stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, zdaniem organu I instancji, stanowiło niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności fakt, że niepełnosprawność wujka skarżącego nie powstała w okresie wskazanym w powołanym powyżej przepisie. Ponadto, w ocenie tego organu, skarżący nie spełnił kryterium określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie był on aktywny zawodowo, a nic nie wskazuje na brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazano także fakt, iż zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacji nie ciąży na krewnych w linii bocznej, z powodu czego skarżący jako bratanek swojego wujka nie jest osobą uprawnioną do pobierania wymienionego świadczenia. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego natomiast, jedyną przeszkodą do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem jego wujka, w związku z czym nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, iż na pełną aprobatę zasługuje stanowisko SKO uwzględniające treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy powołując się na treść powyższego wyroku Trybunału uznał, że moment powstania u wujka skarżącego niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Za bezpodstawne należy uznać stwierdzenie, że w zaistniałych w przedmiotowej sprawie okolicznościach brak możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia jest jedynie pozorny, a jego postępowanie nie jest motywowane potrzebą trwałego wykonywania opieki nad wujkiem, lecz jedynie chęcią uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z wywiadu środowiskowego jasno wynika, że wujek skarżącego jest osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą (ostry dokonany zawał serca, niewydolność serca, napadowe migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, przewlekła choroba nerek, zawał lewej półkuli mózgu) oraz że wymaga on pomocy w czynnościach życia codziennego takich jak korzystanie z toalety, golenie, przebieranie się, przyjmowanie leków, przygotowywanie posiłków, czy sprzątnie. Skarżący organizuje ponadto dla wujka pomoc medyczną oraz asystuje mu podczas wizyt u lekarza, czy dostarczając go na zajęcia rehabilitacyjne. Sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym wujkiem, który potrzebuje pomocy niemalże przy wszystkich czynnościach życia codziennego, niewątpliwie uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Sąd podziela jednak argument, podniesiony zarówno przez organ I, jak i II instancji, że fakt, iż na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego wujka stanowi przeszkodę do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela aktualną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, z której wynika, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia (por.m.in. wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Ke 173/18, wyroki WSA w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. IV SA/Gl 512/16, z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. IV SA/Gl 193/17). Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 25 maja 2016 r., sygn. I OSK 2020/14, "art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny". Sąd ten podkreślił, że przez zabiegi interpretacyjne przepisów ustawowych nie można nadawać im znaczenia sprzecznego z ich brzmieniem. Stosowanie prawa nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji nowymi treściami wbrew jasno zadeklarowanej woli i intencji ustawodawcy. Z kolei NSA w wyroku z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1168/17, podkreślił, że wykładnia inna niż pozajęzykowa jest w tym przypadku nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych, a to byłoby zastąpieniem przez Sąd ustawodawcy. Jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie to nawet jeżeli wykluczenie z tego wykazu innych podmiotów może budzić wątpliwości nie jest rzeczą Sądu ale ustawodawcy uzupełnienia kręgu osób uprawnionych. W konsekwencji wbrew twierdzeniu skarżącego, w przedmiotowej sprawie trafnie podjęto decyzję o nieprzyznawaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego. Nie ciąży bowiem na nim, jako na bratanku obowiązek alimentacyjny względem jego niepełnosprawnego wujka. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.