I OW 170/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy W. a Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. o udzielenie pomocy w formie schronienia postanawia wskazać Burmistrza Gminy W. jako organ właściwy w sprawie. Burmistrz Gminy W. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. o udzielenie pomocy w formie schronienia. W uzasadnieniu wniosku podał, że zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s."), w przypadku osoby bezdomnej ubiegającej się o świadczenie właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Stosownie natomiast do treści art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkujacą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów praw lokatorów i mieszkaniowym zasobnie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. J.K. przebywa na terenie Gminy W. w Centrum Pomocy [...] ([...] W.) od dnia 4 kwietnia 1997 r. Nie jest to miejsce gdzie wyżej wymieniona zamieszkuje, gdyż jej pobyt w tym miejscu ma charakter jedynie tymczasowy (art. 48a u.p.s.). Ostatni stały meldunek posiada pod adresem: ul. [...] B., gdzie również zamieszkiwała przed trafieniem do [...]. Odnosząc powyższy stan prawny do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy przyjąć, że J.K. jest osoba bezdomną, gdyż nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym przeznaczonym na pobyt stały w celu zaspokojenia jej potrzeb mieszkaniowych – schronisko dla osób bezdomnych nie spełnia ustawowych przesłanek do zaliczenia go do kategorii lokali mieszkalnych. Ponadto J.K. w trakcie pobytu w w/w placówce zwracała się z prośbą o pomoc do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. i otrzymywała pomoc w formie schronienia i wypłaty zasiłku stałego. W konsekwencji organem właściwym w tej sprawie, na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s., jest Prezydent Miasta B. Prezydent Miasta B. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie Burmistrza Gminy W. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. o udzielenie pomocy w formie schronienia. W uzasadnieniu odpowiedzi podał, że J.K. jest osobą bezdomną, zameldowaną ostatnio na pobyt stały w B. przy ul. [...] (obecnie ulica [...]). Z powyższego adresu została wymeldowana w listopadzie 1988 r., a od 1997 r. do chwili obecnej przebywa w Centrum Pomocy [...]. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że trudna sytuacja życiowa J.K., tj. sędziwy wiek (78 lat), długotrwała choroba – schorzenia [...] oraz pozostawanie w stałym specjalistycznym leczeniu oraz długoletni pobyt w Gminie W. (od 1997 r.), gdzie zlokalizowana jest placówka [...], z którą jest emocjonalnie związana, uzasadniają przyznanie jej pomocy zgodnie z właściwością miejscową wyrażoną w art. 101 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z treścią tego przepisu, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie – czyli w tym przypadku Gmina W. Ponadto, w sytuacji uzyskania przez J.K. pomocy w formie schronienia w placówce na terenie Gminy W., koszty związane z pobytem w ośrodku wsparcia będą refundowane przez Gminę B. w myśl art. 101 ust. 7 u.p.s. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych jest objęte właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gmina W. a Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. o udzielenie pomocy w formie schronienia. Wniosek jest dopuszczalny, gdyż w/w organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do treści art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W świetle art. 6 pkt 8 u.p.s., osoba bezdomna oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że J.K. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., bowiem miejsca jej pobytu w Centrum Pomocy [...] (Gmina W.) nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1234 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 101 ust. 2 u.p.s., gminą właściwą miejscowo do rozpoznania wniosku J.K. o udzielenie pomocy w formie schronienia byłaby gmina jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, a więc Miasto B. (ul. [...]). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej sprawie, z uwagi na ustalone okoliczności należało jednak rozważyć możliwość zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s. Przepis ten stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Z akt sprawy wynika, iż brak jest trwałej więzi między J.K. – osobą bezdomną a gminą jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały – Miastem B. Wyżej wymieniona z w/w adresu zameldowania na pobyt stały została wymeldowana w listopadzie 1988 r., a od 1997 r. do chwili obecnej przebywa w Centrum Pomocy [...] (Gmina W.). Z uwagi na jej trudną sytuację życiową, tj. sędziwy wiek (78 lat), długotrwałą chorobę (schorzenia [...]) oraz pozostawanie pod stałym specjalistycznym nadzorem lekarskim, który zapewnia jej w/w placówka od 1997 r., przez co jest również emocjonalnie związana z Gminą W. – Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając art. 16 ust. 1 i 2 i art. 166 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1372 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 11 u.p.s. stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadne stało się zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Jest to zatem przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą J.K. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 4 lipca 2018 r. sygn. akt I OW 48/18, 20 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OW 346/17, 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OW 77/17 i 28 maja 2014 r., sygn. akt I OW 19/14). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do rozpoznania wniosku J.K. o udzielenie pomocy w formie schronienia jest Burmistrz Gminy W. i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.