II GZ 122/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 238/21 w zakresie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażaleń na zarządzenia Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do prowadzenia egzaminu radcowskiego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 14 grudnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 238/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd I instancji, WSA) umorzył postępowanie zażaleniowe z zażalenia R. P. (dalej: skarżący) na zarządzenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2020 r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego, w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości (dalej: organ) z dnia (...) nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażaleń. Sąd I instancji stwierdził, że skarżący złożył powyższą skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z 31 marca 2021 r. ją odrzucił ze względu na brak uiszczenia przez skarżącego wpisu. W chwili orzekania przez WSA postanowienie to było nieprawomocne, gdyż skarżący złożył w terminie zażalenie na nie. Umarzając postępowanie sąd I instancji stwierdził, że stało się ono bezprzedmiotowe, ponieważ skarżący swoim działaniem nie zmierzał do ochrony swoich praw. Przeciwnie, od początku postępowania składał ustawiczne wnioski, sprzeciwy, zażalenia na zarządzenia oraz postanowienia wpadkowe, dążąc do uniemożliwienia ostatecznego zakończenia sprawy. Składał on również wnioski o wyłączenie sędziów, a wzywany do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wyłączenie sędziego poprzez wskazanie z imienia i nazwiska sędziego, którego wyłączenia się domaga oraz uprawdopodobnienie przyczyny uzasadniającej wyłączenie sędziego, pozostawał w milczeniu. Również w składanych zażaleniach na zarządzenia pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziów, nie przedkładał żądanych wcześniej przez sąd informacji. Wobec powyższego sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżący swoim postępowaniem nadużywa prawa do sądu, wykorzystując instytucje procesowe wbrew ich funkcji i celowi. Funkcją i celem postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony. Wnoszenie zatem do sądu administracyjnego skargi, która nie ma służyć rozstrzygnięciu realnego sporu między stronami bądź kontroli legalności działania (bezczynności administracji), lub której rozstrzygnięcie nie będzie rzutowało na prawa lub obowiązki stron – może być oceniane pod kątem nadużycia prawa. WSA wskazał również, że skarżący zainicjował do tej pory wiele postępowań przed sądami administracyjnymi w Polsce. Pismem z (...) skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym, a także zwolnienie skarżącego od opłat i kosztów sądowych, a także ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Organ nie wniósł odpowiedzi na zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 195 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), jeżeli postępowanie zażaleniowe stało się bezprzedmiotowe przed przedstawieniem zażalenia wraz z aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym umarza to postępowanie, przy czym na postanowienie WSA w tym przedmiocie przysługuje zażalenie. Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że postępowanie zażaleniowe stało się bezprzedmiotowe z uwagi na nadużywanie przez skarżącego prawa do sądu. Tylko w tej jednej sprawie skarżący skierował do sądów ponad dziesięć różnych pism procesowych tj. skargi, zażalenia, sprzeciwy itd. Charakterystyczny przy tym dla postępowania skarżącego jest brak odpowiedzi na wezwania sądu do uzupełnienia braków formalnych czy uiszczenia opłaty, należytego wypełnienia formularza prawa pomocy, jak również krótkie i pozbawione uzasadnienia formułowanie żądań. Trafnie zatem sąd I instancji wskazał, że powyższy sposób postępowania skarżącego uzasadniał stwierdzenie, że nie zmierza on do ochrony jego praw, lecz stanowi cel sam w sobie i oceniane powinno być jako nadużycie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jego sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. postanowienia NSA z 16 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1992/14, z 18 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 175/14; z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OZ 1382/15; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochronę prawną (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136). Zasadnie uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że taki charakter ma działanie skarżącego. W zażaleniu na to postanowienie WSA, skarżący nie zakwestionował skutecznie prawidłowości przyjętego przez sąd poglądu, ograniczając się jedynie do domagania się jego uchylenia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Skarżący składał liczne wnioski i zażalenia w zakresie wyłączenia referendarzy sądowych i sędziów. Działanie skarżącego generowało koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego, licznych i merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, finansowane są przez podatników, a skarżący nie podejmuje żadnych działań zmierzających do merytorycznego ich rozpoznania, poprzestając na ogólnym, niedookreślonym personalnie wniosku o wyłączenie sędziego. W ocenie NSA takie działanie skarżącego wypełniało znamiona nadużycia prawa do sądu. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że postanowieniem tego sądu z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt II GZ 121/22, oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 238/21 o odrzuceniu skargi. Tym samym prawomocne stało się rozstrzygnięcie o odrzuceniu skargi. A zatem także z tego względu niniejsze postępowanie jest bezprzedmiotowe. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.