II GZ 121/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 238/21 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażaleń na zarządzenia Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do prowadzenia egzaminu radcowskiego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 31 marca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 238/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd I instancji, WSA) odrzucił skargę R. P. (dalej: skarżący) na postanowienie Ministra Sprawiedliwości (dalej: organ) z dnia (...) nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażaleń. Sąd I instancji stwierdził, że skarżący zarządzeniem z 21 stycznia 2020 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia, które to pismo zostało doręczone skarżącemu w dniu (...) Skarżący na wezwanie sądu nie uiścił wpisu sądowego od skargi, natomiast w terminie do uiszczenia wpisu skarżący złożył zażalenie na zarządzenie do uiszczenia wpisu sądowego, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2020 r. zostało oddalone. Wezwaniem z (...) sąd poinformował skarżącego o konieczności uiszczenia wpisu sądowego, które to wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu (...) Zgodnie z informacją z dnia 31 marca 2021 r., w Rejestrze Opłat Sądowych nie zidentyfikowano wpłaty do niniejszej sprawy. Wobec powyższego sąd I instancji odrzucił skargę. Pismem z (...) skarżący wniósł zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym (zdaniem skarżącego żądany wpis jest wygórowany i nielegalny), zwolnienia go od opłat i kosztów sądowych w całości, a także o zawieszenia postępowania do czasu poprawy jego stanu zdrowia, gdyż według biegłych lekarzy sądowych psychiatrów nie może on występować przed sądami. Organ nie wniósł odpowiedzi na zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 230 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (§ 1), zaś tymi pismami są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2). Funkcją wpisu sądowego jest między innymi to, aby strony rozważnie korzystały z przysługujących im praw. Nieograniczona możliwość podważenia każdego aktu na drodze sądowej prowadziłaby bowiem w sposób nieuchronny do paraliżu działalności sądów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2007 r., sygn. akt I FZ 315/07; to i kolejne cytowane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie wskazuje się, że koszty sądowe są tradycyjnie uznanym instrumentem polityki państwa służącym do regulowania relacji stron stosunków procesowych oraz stymulowania decyzji jednostek co do sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony. Koszty postępowania służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i orzeczniczej sądów oraz selekcji roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. Koszty sądowe spełniają liczne funkcje: społeczne, fiskalne, a także służebne wobec wymiaru sprawiedliwości. Funkcja społeczna oznacza wpływ, jaki koszty postępowania wywierają na życie społeczne w sensie pozytywnym (ograniczenie pieniactwa, szykanowania przeciwnika, minimalizacja zachęt do ochrony fikcyjnych interesów i chęci niesłusznego wzbogacenia się kosztem przeciwnika itd.), jak i negatywnym (np. utrudnienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, zaburzenia funkcjonowania zasady faktycznej równości uczestników postępowania). Funkcje fiskalne polegają na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Funkcje służebne wobec wymiaru sprawiedliwości przejawiają się przede wszystkim wpływem kosztów na zachowania stron w trakcie procesu (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 7 września 2004 r., sygn. akt P 4/04, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 81; z 17 listopada 2008 r., sygn. akt SK 33/07, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 154; z 7 marca 2013 r., sygn. akt SK 30/09, OTK ZU nr 3/A/20123, poz. 26). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi gwarancją realizacji powyższych funkcji jest między innymi tok postępowania, o którym mowa w art. 220 p.p.s.a. W § 1 stanowi on, że sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem art. 220 § 2, 3 i 3a p.p.s.a., przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Z kolei art. 220 § 3 p.p.s.a. stanowi, że skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W przedmiotowej sprawie skarżący był wzywany do uiszczenia wpisu dwukrotnie. Pierwszy raz zarządzeniem Sędziego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia (...) sygn. akt VI SA/Wa 1667/19 – w związku z wniesioną skargą; a także drugi raz (...) – w związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2020 r., sygn. akt II GZ 330/20, w którym NSA oddalił zażalenie na zarządzenie z 21 stycznia 2020 r. W obu przypadkach wezwanie nie zostało wykonane, a zamiast tego skarżący kierował środki odwoławcze zarzucając, że żądany wpis jest wygórowany i nielegalny. Wysokość wpisu została ustalona na podstawie obowiązującego od 1 stycznia 2004 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. nr 221 poz. 2193 ze zm.), gdzie w § 2 ust. 1 pkt 1 postanowiono, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym - 100 zł. Odnośnie do samej wysokości wpisu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15). Postanowieniem WSA w Warszawie z 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt VI SPP/Wa 206/19) skarżącemu prawo pomocy nie zostało przyznane, ponieważ nie wykonał on wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., a tym samym uniemożliwił on sądowi dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, pozbawiając się możliwości uzyskania zwolnienia od "wygórowanego" wpisu. Mając powyższe na uwadze, nie sposób zatem zgodzić się ze skarżącym, że wpis jest nielegalny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia.