I OZ 373/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1736/21 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2021 r. nr KOC/3143/Zs/21 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 29 czerwca 2021 r. M. K. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 7 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismami z 6 sierpnia 2021 r.: wezwano skarżącą do usunięcia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni, od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi, przez podanie numeru PESEL (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 1736/21) oraz przesłano jej formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) celem jego wypełnienia, podpisania oraz odesłania do Sądu (złożenia w Sądzie), w terminie 7 dni, od dnia doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (sprawa o sygn. akt I SPP/Wa 213/21). Przesyłkę sądową zawierającą wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, odpis odpowiedzi na skargę oraz wezwanie do nadesłania formularza PPF doręczono skarżącej w dniu 16 sierpnia 2021 r. (k.8 akt sąd. sprawy I SA/Wa 1736/21). Skarżąca w tak zakreślonym terminie nie podała brakującego numeru PESEL. W dniu 18 sierpnia 2021 r. skarżąca złożyła wypełniony i podpisany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (k.4 akt sąd. sprawy I SPP/Wa 213/21). Postanowieniem z 3 września 2021 r., I SPP/Wa 213/21, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k.7 akt sąd. sprawy I SPP/Wa 213/21). Pismem z 10 grudnia 2021 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała o wyznaczeniu adw. P. . jako pełnomocnika z urzędu dla skarżącej. Postanowieniem z 28 grudnia 2021 r., I SA/Wa 1736/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił powyższą skargę wskazując, że skarżąca pomimo wezwania Sądu nie uzupełniła braku formalnego skargi przez wskazanie numeru PESEL. Pismem z 20 stycznia 2022 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu złożyła zażalenie na powyższe postanowienie oraz wniosła o przywrócenie terminu do złożenia numeru PESEL (podając, że termin na przywrócenie terminu należy liczyć od dnia "13 stycznia 2022 r." – data odebrania postanowienia), bowiem skarżąca uzupełnia wszelkie dokumenty na bieżąco, a ponadto wnioskowała o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W ocenie pełnomocnika brak numeru PESEL nie stanowi przeszkody do nadania skardze dalszego biegu. W okolicznościach niniejszej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony nie można uznać, że niepodanie go w skardze stanowi jej brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. Końcowo wskazano, że numer PESEL mógł zostać podany na jednym z licznie składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 18 maja 2022 r., I OZ 166/22, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. Postanowieniem z 26 maja 2022 r., I SA/Wa 1736/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił przywrócenia skarżącej terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca zachowała wymogi formalne do złożenia wniosku, gdyż jak wynika z akt sprawy wniosek został złożony w ustawowym siedmiodniowym terminie liczonym od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, tj. od 14 stycznia 2022 r., kiedy to skarżąca otrzymała postanowienie z 28 grudnia 2021 r., I SA/Wa 1736/21, o odrzuceniu skargi. Równocześnie skarżąca dokonała czynności, której nie dokonała w terminie, bowiem wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionej czynności wskazała numer PESEL. Sąd I instancji doszedł jednak do przekonania, że okoliczności podniesione we wniosku nie wskazują na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. Skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu podniosła jedynie, że uzupełnia wszelkie dokumenty na bieżąco, a ponadto wnioskowała o zwolnienie jej od kosztów sądowych, zaznaczając, że numer PESEL mógł zostać wskazany na jednym z licznie składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca nie uzupełniła wszystkich dokumentów i w niniejszej sprawie nie wskazała numeru PESEL. Takie stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 maja 2022 r., I OZ 166/22, które zostało wydane w niniejszej sprawie na skutek zażalenia skarżącej. Ponadto z akt sprawy wynika, że pismem z 6 sierpnia 2021 r., I SA/Wa 1736/21, skarżąca została wezwana do uzupełnienia braku formalnego skargi przez wskazanie swojego numeru PESEL. Jednocześnie pismem z tej samej daty w sprawie skarżącej o przyznanie prawa pomocy – sygn. akt I SPP/Wa 213/21 – Sąd przesłał skarżącej urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy celem jego wypełnienia i podpisania przez skarżącą oraz odesłania do Sądu. Jak wynika z akt sprawy o sygn. akt I SPP/Wa 213/21, skarżąca wykonała wezwanie Sądu w zakreślonym terminie oraz wypełniła wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednakże wbrew sugestiom skarżącej we wniosku tym nie został przez nią wskazany w żadnym miejscu numer PESEL. Jednocześnie odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że w aktach administracyjnych sprawy znajdował się jej numer PESEL Sąd I instancji wskazał na treść art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego o zmianę i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu w maksymalnej wysokości za postępowanie zażaleniowe wskazując, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. przez błędne ustalenie, że skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi, w sytuacji, gdy numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych oraz w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 404/20 oraz I SA/Wa 403/20, a ponadto złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych (mógł ona zostać mylnie przekazany do sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 404/20 lub I SA/Wa 403/20), a ponadto wykazała, że nie było winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych, bowiem wobec skarżącej toczyły się dwa postępowania, które miały zbliżony numer, co mogło spowodować omyłkę skarżącej. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że brak wskazania numeru PESEL nie stanowi przeszkody do nadania skardze dalszego biegu. W okolicznościach konkretnej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu (postanowienie NSA z 19 grudnia 2019 r., II OZ 1154/19). Numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych. Odnosząc się do opłaty od skargi, wskazano, że stosowny wniosek został złożony, lecz mógł zostać dołączony do sprawy pod sygn. akt I SA/Wa 404/20 (tożsamość obu spraw – skarżąca nie ma informacji o rozdzieleniu obu spraw). Ponadto, została ona zwolniona od kosztów sądowych. Tym samym zaistniały wszelkie okoliczności, aby przywrócić skarżącej termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. Ze względu na wielość spraw skarżąca nie uchybiła terminowi do wykonania zarządzenia do wskazania numeru PESEL, lecz wskazała go w pierwszym momencie, gdy okazało się, że numer ten nie znajduje się w aktach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu z uwagi na nieznajomość przez skarżącego prawa (por. postanowienia NSA: z 27 czerwca 2016 r., II FZ 359/16: z 12 stycznia 2016 r., II OZ 1369/15; z 28 listopada 2012 r., I OZ 869/12; z 8 lipca 2008 r. II OZ 712/08). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie sposób bowiem dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym wniesieniu skargi. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Argumentacja pełnomocnika skarżącej (powtórzona również w przedmiotowym zażaleniu) odnosząca się do rzekomego wskazania przez skarżącą, w trybie otwartym do uzupełnienia przez nią braku formalnego skargi, numeru PESEL w jednym z licznie składanych pism – wniosków o przyznanie prawa pomocy, które miało zostać omyłkowo dołączone do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 404/20, nie znajduje potwierdzenia ani w aktach niniejszej sprawy, ani w aktach sprawy I SA/Wa 403/20, jak i w aktach sprawy o sygn. I SA/Wa 404/20, co przesądzone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 sierpnia 2021 r., I OZ 262/21. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wskazała także na istnienie żadnych nagłych, nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających jej dochowanie terminu. W tym miejscu podkreślenia również wymaga, że prawidłowość doręczenia skarżącej korespondencji zawierającej wezwanie do usunięcia braku skargi nie była kwestionowana. Odnosząc się natomiast do podniesionej w zażaleniu argumentacji mającej przemawiać za tym, że brak wskazania numeru PESEL nie stanowi przeszkody do nadania skardze dalszego biegu, w sytuacji, gdy numer PESEL skarżącej znajdował się w aktach administracyjnych sprawy, wskazać należy, że z treści art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wyraźnie wynika, że jeśli pismo strony będącej osobą fizyczną jest pierwszym pismem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (a tak było w niniejszej sprawie), to powinno zawierać numer PESEL. Przy tym bez znaczenia jest to, czy numer PESEL strony skarżącej znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, gdyż postępowanie administracyjne i postępowanie sądowoadministracyjne są postępowaniami odrębnymi, prowadzonymi na podstawie odrębnych przepisów i w formie osobnych akt sprawy. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie zastrzegł konieczność wskazania numeru PESEL osoby fizycznej przy pierwszej czynności w sprawie. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie uprawdopodobniła w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi, ani nie zadbała należycie o swoje interesy. Tym samym podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że argumenty podniesione we wniosku, jak i w przedmiotowym zażaleniu, nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.