I OZ 434/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 22 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 566/22 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-169/2021/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Postanowieniem z 26 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 566/22 (dalej postanowienie z 26 maja 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: 1. odrzucił skargę; 2. zwrócił skarżącemu 200 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 30 marca 2022 r. wezwano skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi przez podanie numeru PESEL. Jednocześnie Sąd, pismem z 30 marca 2022 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 8 marca 2022 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 221 poz. 2193), w terminie 7 dni, od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono skarżącemu 12 kwietnia 2022 r. (k. 23-27). Skarżący dnia 14 kwietnia 2022 r. żądany wpis uiścił w terminie w kwocie 200 zł (k. 28); mimo wezwania, nie wskazał swego numeru PESEL. Sąd I instancji, powołując art. 57 § 1, art. 46 § 2 pkt 1 lit. b i art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej ppsa), wskazał, że wezwanie Sądu zostało doręczone skarżącemu 12 kwietnia 2022 r., a zatem termin do jego wykonania upłynął 19 kwietnia 2022 r. Mimo stosownego wezwania Sądu, skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi, tj. nie podał swego numeru PESEL. Skarga podlegała więc odrzuceniu (k. 29-31 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 26 maja 2022 r. złożył M. K. (dalej skarżący), podnosząc, że niewskazanie numeru PESEL wynikało z jego niewiedzy, a nie stać go było na poradę prawną. Jednocześnie, skarżący wskazał swój numer PESEL i zwrócił się do Sądu z prośbą o podjęcie jego wniosku o przeprowadzenie postępowania "w sprawie spadku" (k. 39-40 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 49 § 1 ppsa, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Stosownie do art. 49 § 2 ppsa, jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie. Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 ppsa). Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi (art. 58 § 1 pkt 3 ppsa). O wymogach pism procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi przepis art. 45 i n. ppsa. Jednym z wymogów jest - w myśl art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) ppsa - wymóg, zgodnie z którym gdy pismo jest pierwszym pismem w sprawie, powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Niewątpliwie, niespełnienie któregokolwiek z wymogów, o których mowa w art. 45 i n. ppsa, stanowi brak formalny pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skarga jest pismem procesowym, a więc - zgodnie z art. 57 § 1 ppsa, winna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Nie każdy brak formalny skargi może być podstawą do jej odrzucenia. Kluczowa w tym aspekcie jest norma wynikająca z art. 49 § 1 ppsa, wedle której przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia braku formalnego pisma, jeżeli nie może ono otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Nie każdy zatem brak formalny powoduje potrzebę wezwania strony do jego uzupełnienia, lecz tylko taki, który uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. Podobny pogląd jest dominujący również w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 7.7.2005 r. II UZP 7/05, OSNAP 2005/24/396, Prok.i Pr.-wkł. 2006/2/51, Wokanda 2006/2/20, Biul.SN 2005/7/26, Lex 152347; postanowienie SN z 15.9.2000 r. I PZ 58/00, OSNP 2002/9/214, Lex 52242; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 3.8.2012 r. I ACz 519/12, Lex 1213818). Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów powszechnych, brak formalny pisma polegający na niewskazaniu numeru PESEL w większości przypadków nie stanowi braku uniemożliwiającego nadanie sprawie dalszego biegu (postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z 26.1.2021 r. [...], niepubl.; postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z: 20.12.2016 r. [...]; 2.12.2014 r. [...], niepubl.). Podobne stanowisko prezentuje w szeregu orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo - postanowienia NSA z: 20.1.2020 r. II OZ 18/20; 19.6.2020 II OZ 343/20 i II OZ 344/20; 16.2.2021 r. II OZ 75/21; 5.10.2021 r. I OZ 312/21, cbosa). W orzeczeniach tych Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że obowiązek wskazywania w pierwszym piśmie w sprawie numeru PESEL wprowadzono na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 934, dalej ustawa nowelizująca). Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy (Sejm RP VIII Kadencji, nr druku 3260) wymóg wskazania numeru PESEL ma na celu zapewnić lepszą identyfikację stron lub innych uczestników postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie NSA z 7.11.2019 r. II OZ 999/19, cbosa). W kontrolowanej sprawie organ dysponował numerem PESEL skarżącego, przez co podstawowy cel, a zarazem i wymóg, ustawy nowelizacyjnej w omawianym zakresie został spełniony (postanowienia NSA z: 22.11.2019 r. I OZ 1121/19; 4.12.2019 r. I OZ 1204/19, cbosa). Powyższe stanowisko nawiązuje do zasady szybkości postępowania sądowego w powiązaniu z zasadą ekonomii procesowej. Nie można tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które - w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (wyrok NSA z 10.1.2013 r. II OSK 1656/11, Lex 1323655). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11.10.2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie stoi na stanowisku, że niepodanie przez skarżącego w skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 grudnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-169/2021/AM jego numeru PESEL z pewnością nie jest brakiem, który mógłby stanowić przesłankę do odrzucenia skargi wobec nieuzupełnienia tego braku w wyznaczonym terminie, szczególnie w sytuacji, w której numer ten wynika z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego, podlegającego kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym i znanym Sądowi w chwili wydania postanowienia (art. 133 § 1 w zw. z art. 166 i art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 2432 kpc). Skarżący w toku postępowania administracyjnego wielokrotnie wskazał swój numer PESEL ([...]; k. 39 akt sądowych) w następujących dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych: oświadczeniach skarżącego z: 24 sierpnia 2021 r. i 22 września 2021 r. (k. 84, 95). Numer ten jest tożsamy z numerem przypisanym skarżącemu w protokołach z: 16 stycznia 2019 r. i 13 sierpnia 2021 r. (k. 23, 65). Nadto sześć pierwszych cyfr numeru PESEL skarżącego odpowiada jego dacie urodzenia ułożonej w sekwencji RR-MM-DD (w numerze PESEL [...]), wskazanej w dokumentach urzędowych, jakimi są: odpis skrócony aktu urodzenia (k. 57) - 11 lutego 1962 r. i odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 28 maja 2021 r. [...] (k. 70), jak i w innych dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych, np. w wydruku ze strony http://zrodlo/obywatel.gov. pl/modules/ pesel/udostepnianie... (k. 61) lub w tabeli w sprawie dotyczącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawania nieruchomości poza obecnymi granicami RP nr [...] (k. 97). Wskazany numer PESEL jest tożsamy z numerem PESEL wskazanym przez skarżącego w rozpoznawanym zażaleniu (k. 39 akt sądowych). Brak formalny skargi w postaci niewskazania w jej treści numeru PESEL nie był zatem brakiem, wskutek zaistnienia którego skarga w tej sprawie nie mogła otrzymać prawidłowego biegu. W kontrolowanej sprawie nie zachodzi żadna wątpliwość co do osoby skarżącego. W konsekwencji, nie zachodziła podstawa do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ppsa. Zażalenie zasługuje więc na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.