II SA/Rz 106/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 5 listopada 2021 r. nr O-III.621.1.19.2021 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 5 listopada 2021 r. nr O-III.621.1.19.2021 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 26 lutego 2021 r. JK zwróciła się do Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o wymeldowanie KK (dalej: "skarżącego") z miejsca pobytu stałego pod adresem: [...]. W uzasadnieniu żądania podała, że skarżący nie mieszka pod wskazanym dresem od 30 października 2020 r. Decyzją z dnia 31 maja 2021 r. nr USCiSO.5343.2.D.2021 Burmistrz Miasta [...] odmówił wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego w [...]. Organ I instancji podał, że warunkiem wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego w trybie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r. poz. 510 z późn. zm.) – dalej: "u.e.l.", jest ustalenie, że osoba opuściła lokal dobrowolnie w sposób trwały. Nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkania. W opisywanej sprawie ustalono, że skarżący nie opuścił lokalu dobrowolnie, ponieważ w dniu 30 października 2020 r. wnioskodawczyni nie wpuściła skarżącego – będącego jej mężem – do domu, uprzednio pakujące jego rzeczy i wystawiające je przed drzwi wejściowe. Ponadto, wnioskodawczyni wniosła do Sądu Rejonowego w [...] powództwo o eksmisję męża, jednakże zostało ono oddalone. Z informacji uzyskanych od Komendy Powiatowej Policji w [...] wynika, że od 30 października 2020 r. funkcjonariusze pod wskazanym wyżej adresem interweniowali sześć razy, a sam skarżący pozostaje z nimi w kontakcie i podejmuje starania w celu zamieszkania w lokalu, w tym złożył powództwo o przywrócenie prawa posiadania lokalu. Powyższe okoliczności świadczą, że skarżący nie zerwał kontaktów z miejscem pobytu stałego i wykorzystuje dostępne środki w celu odzyskania możliwości przebywania w lokalu pod adresem: [...]. To wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku i obligowało do wydania decyzji odmownej. JK wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że w dniu 1 czerwca 2021 r. odbyła się rozprawa przed Sądem Rejonowym w [...], w wyniku której Sąd nie przywrócił skarżącemu prawa do posiadania lokalu. W ocenie skarżącej powyższe oznacza, że skarżący nie może przebywać i mieszkać w jej lokalu, a zatem jej wniosek o wymeldowanie winien zostać uwzględniony. Decyzją z dnia 5 maja 2021 r. nr O-III.621.1.19.2021 Wojewoda Podkarpacki uchylił decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 31 maja 2021 r. nr USCiSO.5343.2.D.2021 i jednocześnie orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w [...]. Zdaniem organu odwoławczego, skarżący opuścił w rozumieniu art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 u.e.l. swoje miejsce pobytu stałego w budynku przy ul. [...]. Stosownie bowiem do art. 28 ust. 4 u.e.l., zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w miejscu w którym się zameldowała. W realiach opisywanej sprawy skarżący nie mógłby już skutecznie wytoczyć powództwa posesoryjnego przeciwko JK o przywrócenie naruszonego posiadania budynku przy ul. [...], ponieważ upłynął już roczny termin przewidziany art. 334 § 2 Kodeksu cywilnego (dalej "k.c.") na dochodzenie tego roszczenia. Nawet gdyby skarżący w ustawowo określonym terminie łożył pozew posesoryjny, to wynik tej sprawy byłby niepewny z uwagi na toczącą się w Sądzie Okręgowym w [...] sprawę o rozwód stron. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, KK wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego, zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem: 1. art. 35 u.e.l. poprzez pominięcie w ocenie kwestii dobrowolności opuszczenia przez skarżącego dotychczas zajmowanego lokalu, w aspekcie wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2020 r. [...] oraz wyroku Sadu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. [...] jako mających istotne znaczenie dla charakteru opuszczenia zajmowanego lokum, w sytuacji kiedy oba wyroki potwierdzają, że skarżący nie opuścił dotychczasowego lokum w sposób dobrowolny, gdyż został do tego zmuszony przez zachowanie JK; 2. art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez niedostateczne rozpatrzenie okoliczności dotyczących przyczyn, dla których skarżący opuścił dotychczasowe miejsce pobytu tj., że nastąpiło to na skutek nielegalnych działań JK, która uniemożliwiła skarżącemu korzystanie z lokalu mieszkalnego przy ulicy [...], a także niedostateczne rozważanie faktu, że wydanie wyroku umarzającego postępowanie wobec JK oznacza, że wina i jej sprawstwo w zakresie przypisanego jej przestępstwa z art. [...] Kodeksu karnego nie budzą wątpliwości, co oznacza, że JK przyznała, że uniemożliwiła skarżącemu korzystanie z lokalu mieszkalnego, co wyklucza dobrowolne opuszczenie przez niego tego lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji stanowi art. 35 u.e.l. zgodnie, z którym organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l. decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się ( art. 33 u.e.l.). Decyzja o wymeldowaniu ma charakter związany i zapada po zaistnieniu następujących przesłanek: po pierwsze - opuszczenie miejsca pobytu stałego; po drugie - niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l., jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z 20.05.2016 r., II OSK 2065/14; wyrok NSA z 26.08.2020 r., II OSK 256/20 - zob. ww.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: "cbosa"). Ponadto należy zaznaczyć, że "Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny)." (por. wyrok NSA z 21.04.2020 r., II OSK 2337/19, cbosa). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bardzo wyraźnie, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może i chce podejmować próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyrok WSA w Krakowie z 25.01.2022 r., III SA/Kr 1291/21 i zawarte tam odwołania do wyroków NSA: z 16.12.2020 r., II OSK 1609/18; z 17.07.2020 r., II OSK 329/20; z 20.05.2016 r., II OSK 3065/14 – dostępne j.w.). Sąd uznał przede wszystkim za niezasadne zarzuty naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. Organ II instancji prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że JK przysługuje własność nieruchomości, której częścią składową jest budynek mieszkalny przy ul. [...]. Skarżący KK mieszkał w ww. budynku wraz z żoną JK i dorosłymi dziećmi MK i KK. Skarżący zajmował jeden pokój, który był zamykany przez skarżącego. W dniu 30 października 2020 r. JK wymontował zamek, spakowała rzeczy skarżącego i wystawiła je na korytarz. W tym samym dniu w asyście wezwanych przez skarżącego Policjantów, JK worki z rzeczami skarżącego włożyła do auta, które stało na posesji. KK został też wpuszczony do domu, żeby zabrał swoje rzeczy również w obecności Policjantów. Skarżący po opuszczeniu domu odjechał wraz z Policjantami. Dodać też wypada, że na wniosek KK w 2019 r. została ustalona rozdzielczość majątkowa między małżonkami. W grudniu 2020 r. JK wniosła o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Obecny na rozprawie wraz z pełnomocnikiem skarżący wyjaśnił, że sprawa ta nie została prawomocnie zakończona, gdyż wyrok Sądu Okręgowego orzekający rozwód został zaskarżony przez KK. W dniu 23 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta [...] pouczył KK o możliwości wniesienia do Sądu Rejonowego w [...] powództwa posesoryjnego o przywrócenie utraconego posiadania budynku przy ul. [...] i o tym, że roszczenie to wygasa z upływem jednego roku od naruszenia posiadania. Powyższa kwestia ma istotne znaczenie dla oceny spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego w [...]. Nawet jeśli przyjąć, że skarżący został wyrzucony przez JK z lokalu mieszkalnego, którego sprawa dotyczy to nie podjął on w stosownym czasie tj. wynikającym z brzmienia art. 344 § 2 k.c. kroków, które miałyby utracone w ten sposób posiadanie przywrócić. Skarżący potwierdził na rozprawie przed tut. Sądem (vide protokół z rozprawy), że nie wystąpił do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania, przy czym skarżący miał pełną świadomość, że taki pozew, można było wnieść w ciągu roku od chwili naruszenia. Zaniechanie powyższe skutkowało zaś wygaśnięciem roszczenia, co wprost wynika z tej regulacji. Termin do wniesienia takiego pozwu upłynął z dniem 31 października 2021 r. Organ II instancji zwrócił uwagę jeszcze na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2020 r. sygn. akt [...] o oddaleniu powództwa JK przeciwko KK o opróżnienie lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Słusznie stwierdził organ II instancji, że wyrok ten stwierdzał jedynie uprawnienie do mieszkania w tym lokalu. Słusznie też wyjaśniono, że w postępowaniu o wymeldowanie nie bada się prawa podmiotowego do lokalu, ale o tym, czy osoba ta opuściła lokal. Organ II instancji wskazał też na wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2021r. [...], uznający działania JK zmierzające do uniemożliwienia KK korzystania z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] za przestępstwo z art. [...] Kodeksu karnego. W wyroku tym, Sąd Rejonowy w [...] warunkowo umorzył postępowanie karne na okres próby dwóch lat. Zgodnie z art. 11 p.p.s.a., ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego, co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Przepis ten nie dotyczy zatem orzeczeń warunkowo umarzających postępowanie, uniewinniających i umarzających postępowanie. Oznacza to, że ww wyrok Sądu Rejonowego w [...] nie jest wiążący w tym sensie, że sąd administracyjny może zaakceptować ustalenia organu administracji odmienne od tych, które legły u podstaw wydania przez sąd karny wyroku. Należy bowiem mieć na uwadze specyfikę administracyjnego, którego zakres przedmiotowy wyznacza norma prawa administracyjnego materialnego oraz postępowania karnego. Są one prowadzone samodzielne i wynik jednego nie przesądza o wyniku drugiego. Każde postępowanie rządzi się własnymi prawami, w zależności od gospodarza takiego procesu przebiega również postępowanie dowodowe. Nie istnieje obowiązek dopuszczania określonych dowodów. W praktyce dopuszczalna jest zatem sytuacja, że dwa postępowania przyniosą rozbieżne ustalenia. Sąd podziela zatem ocenę zawartą w zaskarżonej decyzji, że opisane wyżej prawomocne wyroki Sądu Rejonowego w [...], nie miały wpływu na wynik sprawy wobec prawidłowo zebranego materiału dowodowego i jego oceny, która jest spójna logiczna i znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, a nadto została szczegółowa zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Okolicznością bezsporną jest, że KK nie mieszka w lokalu przy ul. [...], a wobec nieskorzystania z wniesienia powództwa o ochronę naruszonego posiadania, należy przyjąć, że opuszczenie lokalu mieszkalnego było dobrowolne. Prawidłowo zatem organ II instancji zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i wobec uwzględnienia odwołania JK uchyleniu decyzję organu I instancji o odmowie wymeldowania i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Sąd przyjął, że skarga jest niezasadna i na zasadzie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.