II OZ 28/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1029/22 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 marca 2022 r., znak: DOA.7110.320.2021.MMM w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1029/22, odmówił J. M. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 marca 2022 r., znak: DOA.7110.320.2021.MMM. Sąd podał, że Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 7 czerwca 2022 r. wezwał skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz wskazanie numeru PESEL skarżącego - w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 25 lipca 2022 r. Zatem siedmiodniowy termin na jego wykonanie upłynął z dniem 1 sierpnia 2022 r. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem procesowym nadanym w dniu 8 sierpnia 2022 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia ww. braków formalnych skargi. Jednocześnie dokonał czynności, których nie dokonał w wyznaczonym terminie. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniósł, że okoliczności wskazane w oświadczeniu skarżącego z dnia 5 sierpnia 2022 r. uniemożliwiły skarżącemu wcześniejsze wykonanie zobowiązania. Jako dowód załączył kserokopię ww. oświadczenia skarżącego, w którym skarżący wyjaśnił, że zobowiązanie Sądu był w stanie wypełnić dopiero 5 sierpnia 2022 r., z uwagi na problemy zdrowotne. Podał, że w okresie sezonu letniego mieszka sam, ponieważ jego żona przebywa w okresie od czerwca do września 2022 r., poza domem, w odległości ok. 60 km od miejsca zamieszkania. Nadmienił, że sam nie potrafi korzystać z komputera i innych mediów. Musiał czekać na żonę, która najszybciej mogła przyjechać w dniu 5 sierpnia 2022 r. Oświadczył, że nie miał nikogo innego, kto mógłby mu pomóc, poza jego żoną. Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie skarżący działał w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika, co ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych. Zauważył, że adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Sąd wskazał, że skargę wniesioną na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 marca 2022 r. podpisał w imieniu skarżącego profesjonalny pełnomocnik. W związku z powyższym to on w imieniu skarżącego został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 25 lipca 2022 r. W ocenie Sądu, załączona przez pełnomocnika do wniosku o przywrócenie terminu kserokopia oświadczenia skarżącego, datowana na 5 sierpnia 2022 r. (dotycząca wyjaśnień o niemożności wypełnienia przez skarżącego wezwania Sądu w ustawowym terminie) nie może być uznana za argument braku winy profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, stanowiący przesłankę do przywrócenia terminu. Sąd stwierdził, że strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Za działania i zaniechania pełnomocnika w zakresie powierzonych mu czynności procesowych odpowiedzialność ponosi więc strona. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest więc niedopuszczalne ponieważ strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika dopuściła się niedbalstwa. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w postanowieniu. Zażalenie na powyższe orzeczenie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika zarzucając naruszenie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. oraz wnosząc o zmianę postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący podniósł, że w treści oświadczenia z dnia 5 sierpnia 2022 r. wskazał szczegółowe przyczyny braku możliwości wypełnienia zobowiązania Sądu w terminie. Podkreślił, że jest osobą nie tylko wiekową (ma 76 lat), ale do tego bardzo schorowaną. Skarżący ma problemy neurologiczne, które nie tylko nie rokują poprawy, ale dodatkowo pogarszają się. Rzeczone problemy neurologiczne powodują, że skarżący praktycznie nie wychodzi z domu, gdyż ma problemy z poruszaniem się. Nadto, skarżący przeszedł dwa nowotwory - nowotwór pęcherza oraz nowotwór prostaty, jest nadal objęty opieką onkologiczną i ma różne schorzenia związane z przebytymi nowotworami. Oprócz powyższych problemów zdrowotnych, skarżący ma także problemy kardiologiczne. Skarżący zaznaczył, że skoro należy przyjąć obiektywny miernik staranności, to nie sposób nie uznać, że podane przez niego w treści oświadczenia przyczyny nie są obiektywne, a tym samym, że nie stanowią one obiektywnej przesłanki do przywrócenia terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienia NSA: z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08; z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 9/20). W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy prowadzeniu spraw mocodawcy (zob. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II OZ 20/21). Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek pozwalających przyjąć brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Jak słusznie zauważył Sąd wojewódzki, skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i to on został wezwany do uzupełnienia braków skargi. Tymczasem cała argumentacja wniosku o przywrócenie terminu odnosi się do niemożności podjęcia czynności przez mocodawcę. Skoro strona była reprezentowana przez pełnomocnika i to do niego należało wykonanie zobowiązania Sądu, powinien on wykazać, że po jego stronie wystąpiły przeszkody niedające się usunąć w dochowaniu terminu, bądź, że podjął działania mające na celu zagwarantowanie dochowania terminu do dokonania określonych czynności. Tego typu argumentacji zabrakło w niniejszym przypadku. Pełnomocnik nie podał, kiedy poinformował skarżącego o konieczności przedłożenia pełnomocnictwa, czy wskazał stronie kiedy upływa termin na uzupełnienie braków formalnych skargi (wg informacji zawartej w treści zażalenia "małżonka skarżącego nie mogła przyjechać do oddalonego o ok. 60 km miejsca, gdzie przebywał skarżący (dom Stron) z dnia na dzień"). Z uzasadnienia wniosku i zażalenia nie wynika też, czy faktycznie skarżący w określonym dniu nie był w stanie sporządzić pełnomocnictwa w formie papierowej (nie było wymogu sporządzenia wydruku komputerowego) oraz nadać go na poczcie (np. ze względu na odległość i problemy z poruszaniem). Zauważyć także należy, że dopiero w zażaleniu pełnomocnik podniósł okoliczności związane z możliwością ograniczonego przemieszczania się przez skarżącego, gdzie tymczasem powinny być one wskazywane już we wniosku o przywrócenie terminu, gdyż, co do zasady, stanowi on podstawę czynienia rozważań w sprawie. W oświadczeniu z dnia 5 sierpnia 2022 r. skarżący wskazał wprawdzie, że jest po dwóch udarach, inwazyjnej operacji raka prostaty i pęcherza, leczy się neurologicznie i kardiologicznie, lecz powyższe nie zostało potwierdzone w żaden sposób. Nie wiadomo więc, czy przewlekłe choroby na które cierpi skarżący, przebyte zabiegi, uniemożliwiły mu egzystencję w taki sposób, że nie mógł dokonać wymaganej czynności. Mimo także powołania się na dokumentację medyczną nie została ona załączona do zażalenia. Twierdzenie zatem, że "problemy neurologiczne powodują, że skarżący praktycznie nie wychodzi z domu, gdyż ma problemy z poruszaniem się" jest gołosłowne. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.