I SAB/Po 7/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie WSA Izabela Kucznerowicz WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi M. B., M. D. na bezczynność Prezydenta Miasta P. w przedmiocie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2018 rok oddala skargę. Wnioskiem z 18 kwietnia 2022 r. M. D. i M. B. (dalej także jako: "wnioskodawcy" lub "skarżący") wystąpili do Prezydenta Miasta o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2018 r. dotyczący wpłat dokonanych przez M. D.-K.. W argumentacji wniosku podali, że są spadkobiercami M. D.-K.. Ich matka była podatnikiem podatku od nieruchomości z tytułu posiadania prawa własności lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...]. Wnioskodawcy wskazali, że 16 lipca 2016 r. do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych wpisane zostało ustanowione pełnomocnictwo ogólne udzielone przez M. D.-K. doradcy podatkowemu M. D.. Prezydent Miasta decyzję w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za 2018 r. doręczył M. D.-K. z pominięciem pełnomocnika. Z powyższego wnioskodawcy wywiedli, że zobowiązanie M. D.-K. w podatku od nieruchomości za 2018 r. nie powstało, gdyż nie nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji. Zapłacony zatem przez M. D.-K. podatek od nieruchomości w 2018 r. stanowi nadpłatę, którą organ podatkowy zobowiązany jest zwrócić następcom prawnym - spadkobiercom podatnika. Prezydent Miasta w piśmie z 16 maja 2022 r., nr [...] zajął stanowisko w sprawie wniosku o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2017-2018 i odmówił stwierdzenia nadpłaty. Powyższe pismo skarżący uznali za decyzję i pismem z 24 maja 2022 r. wnieśli odwołanie, w którym zażądali uchylenia decyzji z 16 maja 2022 r. Organowi I instancji zarzucili naruszenie art. 222 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm. – w skrócie: "o.p.") w wyniku błędnego doręczenia decyzji w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za 2017 i 2018 r. M. D.-K., będącej spadkodawcą stron postępowania. W dniu 15 czerwca 2022 r. Prezydent Miasta przekazał powyższe odwołanie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] wraz z aktami sprawy. Równocześnie z odwołaniem skarżący, pismem z 19 maja 2022 r., wnieśli do SKO w [...] ponaglenie, w którym zażądali rozpatrzenia ich wniosku z 18 kwietnia 2022 r. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty i ewentualne ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie oraz stwierdzenie, czy niezałatwienie sprawy było wynikiem rażącego naruszenia prawa. W dniu 8 czerwca 2022 r. skarżący, reprezentowani przez adwokata, złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezydenta Miasta w sprawie dotyczącej stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości spadkodawcy skarżących M. D.-K. za 2018 r., w której wnieśli o: 1) stwierdzenie, że Prezydent Miasta dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, 2) zobowiązanie Prezydenta Miasta do załatwienia sprawy, wyznaczając dodatkowy 14- dniowy termin jej załatwienia, 3) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, 4) wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości, 5) przyznanie od organu na rzecz skarżących kwoty [...]zł, na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 154 § 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – w skrócie: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że skoro rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nadpłaty następuje jedynie na podstawie dowodów będących w dyspozycji organu to rozpoznanie przez organ takiego wniosku winno nastąpić, zgodnie z art. 139 § 1 i § 2 o.p., niezwłocznie, nie później niż w ciągu jednego miesiąca od dnia złożenia wniosku. Tak ustalony termin, zdaniem skarżących, upłynął bezskutecznie w dniu 18 maja 2022 r. Skarżący podkreślili, że analiza przepisów o.p. prowadzi do wniosku, że w przypadku braku wątpliwości co do zasadności zwrotu nadpłaty nie potrzeba żadnego dodatkowego aktu prawnego - postanowienia, decyzji, zarządzenia, za pomocą którego organ zwróciłby nadpłatę. Samo dokonanie zwrotu nadpłaty przez organ jest więc zwykłą czynnością materialno-techniczną. W przypadku gdy organ podatkowy w toku postępowania wyjaśniającego stwierdzi, że nadpłata nie występuje, organ wówczas powinien odmówić zwrotu nadpłaty w formie decyzji. Skarżący zaznaczyli, że do dnia wniesienia skargi, pomimo upływu wskazanego powyżej terminu, organ nie rozpoznał ich wniosku i nie wydał decyzji administracyjnej, jak i nie zawiadomił ich o niezałatwieniu sprawy w terminie ze wskazaniem przyczyn niezałatwienia wniosku i wyznaczeniem nowego terminu załatwienia. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta wniósł o oddalenie skargi. Organ za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 139 § 1 o.p. wskazując, że wniosek o zwrot nadpłaty wpłynął do organu w dniu 18 kwietnia 2022 r., a decyzja została wydana w dniu 16 maja 2022 r., co oznacza, że wniosek został rozpatrzony w terminie przewidzianym w art. 139 § 1 o.p., tj. w terminie miesiąca. Jednocześnie organ podkreślił, że decyzję wydał przed wniesieniem skargi na bezczynność do sądu, a wobec tego brak jest podstaw do uznania, że organ pozostaje w bezczynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Celem sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze i przedstawionych przez skarżących faktów i okoliczności dotyczących biegu postępowania przed Prezydentem Miasta zainicjowanego wnioskiem skarżących z 18 kwietnia 2022 r. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2018 r., jest dokonanie oceny, czy w sprawie wystąpiła bezczynność organu, a następnie rozważenie, czy istnieją podstawy do wydania rozstrzygnięć na podstawie art. 149 p.p.s.a. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Na podstawie art. 149 § 1 tej ustawy jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Istotną okolicznością warunkującą możliwość merytorycznego rozpoznania skargi w tym postępowaniu, było ustalenie daty wydania orzeczenia przez organ. Z przedłożonych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych wynika, że Prezydent Miasta w piśmie z 16 maja 2022 r., nr [...], odniósł się do wniosku skarżących o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2017-2018 i odmówił stwierdzenia wnioskowanej nadpłaty. Pismo to zostało doręczone M. D. w dniu 16 maja 2022 r. (druk UPP, k. 33 akt admin.). Zostało ono uznane przez skarżących za decyzję, w rozumieniu art. 207 § 1 o.p., na którą wnieśli odwołanie do SKO w [...] w dniu 24 maja 2022 r. (k. 14 akt admin.). Z kolei skargę na bezczynność Prezydenta Miasta skarżący wnieśli w dniu 8 czerwca 2022 r. Kolejną okolicznością warunkującą możliwość merytorycznego rozpoznania skargi w tym postępowaniu, było ustalenie czy skarżący wnieśli ponaglenie, o którym mowa w art. 141 o.p. W tym kontekście nie ma żadnych wątpliwości, że skarżący wypełnili ten ustawowy wymóg występując do organu I instancji pismem z 19 maja 2022 r. (druk UPP, k. 21 akt sąd.). Sąd zwraca uwagę, że z treści art. 53 § 2b p.p.s.a. wynika, że skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie po uprzednim ponagleniu organu. Przepis ten nie warunkuje natomiast dopuszczalności skargi od tego, czy ponaglenie zostało rozpoznane (por. wyrok WSA w Szczecinie z 28 listopada 2019 r., sygn. akt II SAB/Sz 88/19 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, według którego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu, a warunek ten jest spełniony niezależnie od stanowiska zajętego przez właściwy organ, do którego skierowano ponaglenie. Skarga taka jest dopuszczalna zatem niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie (zażalenie) oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 22 października 2019 r., sygn. akt I SAB/Bd 8/18; wyrok WSA w Warszawie z 7 lipca 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 27/20 i powołane tam orzecznictwo). Przystępując zatem do merytorycznej kontroli zgłoszonych przez skarżących żądań i sformułowanych zarzutów, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że bezczynność w prowadzeniu postępowania przez organ administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu, lub nie podjął wymaganej czynności. Dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy bezczynność w prowadzeniu postępowania została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu (por. wyrok NSA z 7 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 389/15 i powołane tam piśmiennictwo). W przypadku skargi na bezczynność organu administracji publicznej, kontrola Sądu sprowadza się do sprawdzenia, czy istotnie ten organ pozostaje w zwłoce z załatwieniem sprawy, gdyż skarga na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami procesowymi terminie, dokonał powyższych działań (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 255/16). Analizując tok postępowania podatkowego w przedmiocie wniosku skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty, w kontekście zarzutu bezczynności organu, należy mieć na uwadze ustawowe terminy załatwiania spraw w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z art. 139 § 1 o.p., załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie (§ 2). Ponadto, w myśl art. 125 § 1 o.p., organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie (§ 2). Stosownie zaś do art. 140 § 1 o.p. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Wychodząc z powyższych założeń Sąd wskazuje, że skarżący złożyli wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w dniu 18 kwietnia 2022 r. Prezydent Miasta odpowiedział na ten wniosek pismem z 16 maja 2022 r. Mając na względzie, że wniosek skarżących wpłynął do organu w dniu 18 kwietnia 2022 r. to organ, zgodnie z art. 139 § 1 o.p., powinien rozpoznać ten wniosek w ciągu miesiąca, a więc do 18 maja 2022 r. Zestawienie daty złożenia wniosku (18 kwietnia 2022 r.) i daty jego rozpoznania (16 maja 2022 r.) dowodzi, że Prezydent Miasta rozpoznał wniosek skarżących w ustawowym terminie. Jakkolwiek forma tego rozstrzygnięcia budziła wątpliwości skarżących (ich zdaniem organ winien rozpoznać wniosek w formie decyzji, a nie pisma) to jednak w takiej sytuacji, zdaniem Sądu, nie można skutecznie organowi zarzucać bezczynności. W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący w piśmie z 18 maja 2022 r. skierowanym do Prezydenta Miasta (k. 26 – k. 28 akt admin.) wprost stwierdzają, że treść pisma z 16 maja 2022 r., którym organ odmówił stwierdzenia i zwrotu nadpłaty wskazuje, że organ sprawę rozpoznał i udzielił odpowiedzi, przy czym nie nadał tej odpowiedzi formy decyzji, pomimo tego, że spełnia ona szereg wymagań zastrzeżonych dla decyzji podatkowej. Skarżący, powołując się na poglądy judykatury, wskazali także, że organ zobowiązany jest, na podstawie art. 207 § 1 o.p., rozstrzygać spór co do istnienia nadpłaty w drodze decyzji. Dalej skarżący stwierdzili, że w przypadku braku doręczenia im decyzji o odmowie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty zgodnie ze złożonym wnioskiem będą zmuszeni uznać, że doręczone im pismo z 16 maja 2022 r. stanowi decyzję odmawiającą zwrot nadpłaty i wniosą na nią odwołanie. Jednocześnie nie wykluczyli skorzystania z instytucji ponaglenia z art. 141 o.p. oraz skargi na bezczynność organu. Rzeczone ponaglenie złożyli w dniu 22 maja 2022 r., a w dalszej kolejności wnieśli do Sądu skargę na bezczynność. W kontekście bezspornego stanu faktycznego sprawy, Sąd stwierdza, że skoro organ pismem z 16 maja 2022 r. rozpoznał wniosek skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty to oczywistym jest, że nie pozostawał w bezczynności. Okoliczność tę wprost wskazali sami skarżący w powołanym wyżej piśmie z 18 maja 2022 r. Podkreślenia wymaga, że podstawowym celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej, czy też na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego jest zdyscyplinowanie tego organu przez zwalczanie niepożądanego stanu, pod postacią braku należytej aktywności organu oraz braku odpowiedniej dynamiki w ramach podejmowanych czynności (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 853/17). Mając na względzie poczynione w sprawie ustalenia, z których wprost wynika, że organ rozpoznał wniosek skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w dniu 16 maja 2022 r., co nawet skarżący potwierdzili w piśmie z 18 maja 2022 r., uznać należy, że nie ma podstaw do stwierdzenia bezczynności organu w sprawie. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie można nawet zarzucić organowi, że przewlekle prowadził postępowanie, albowiem wniosek skarżących rozpoznał w ustawowym terminie. W tym kontekście należy także skazać, że organ I instancji postanowieniem z 8 czerwca 2022 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 140 § 1 o.p., zawiadomił skarżących o niedotrzymaniu terminu przekazania do SKO w [...] odwołania od decyzji z 16 maja 2022 r., a jako przyczynę zwłoki podał wyjaśnianie stanu faktycznego dotyczącego kwestii podniesionych w odwołaniu. Organ wskazał przy tym, że odwołanie zostanie przekazane w terminie do 15 czerwca 2022 r. (k. 8 akt admin.). Postanowienie to zostało doręczone M. D. w dniu 8 czerwca 2022 r. (druk UPD, k. 10 akt admin.). W konsekwencji poczynionych w sprawie ustaleń Sąd stwierdza brak podstaw do wymierzenia organowi grzywny, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., oraz uwzględnienia żądania skargi dotyczącego przyznania od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. Na marginesie powyższych rozważań Sąd wskazuje, że na skutek wywiedzionego przez skarżących odwołania z 24 maja 2022 r., sprawa zainicjowana ich wnioskiem z 18 kwietnia 2022 r. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku, zostanie rozpoznana przez SKO w [...]. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.