III FSK 450/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 518/23 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 stycznia 2023 r. nr SKO.410/285.2022 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2020 r. oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 8 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 518/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. P. (dalej: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 20 stycznia 2023 r., nr SKO.410.285.2022 w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 176 §1 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2651, dalej: o.p.) polegające na nieuzasadnionym oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargi skarżącego na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 20 stycznia 2023 r., nr SKO.410.285.2022 o utrzymaniu w mocy postanowienia Wójta Gminy L. z 24 listopada 2022 r. o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego za rok 2020 pomimo faktu, iż decyzja organu drugiej instancji obarczona była naruszeniem art. 201 § 1 pkt 2 o.p. polegającym na błędnym przyjęciu, że nie stanowi zagadnienia prejudycjalnego w sprawie o ustalenie łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego za rok 2020, w zakresie odnoszącym się do podatku od nieruchomości - rozstrzygnięcie przez sąd cywilny zagadnienia prawnego w postaci nieistnienia/nieważności lub wygaśnięcia umowy dzierżawy z 2 marca 2015 r. jaka według P. M., tj. uzurpowanego dzierżawcy gruntów należących do skarżącego miała zostać zawarta z J. i Z. P. w odniesieniu do należących ówcześnie do J. i Z. P. a obecnie - do skarżącego - gruntów a rozpoznawanego w postępowaniu cywilnym przed Sądem Okręgowym w Słupsku za sygn. I C [...] (poprzednio: I C [...]) i warunkującego możliwość ustalenia adresata decyzji podatkowej w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2020, skoro w świetle art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1170, dalej: u.p.o.l.) obowiązek podatkowy od podatku od nieruchomości w przypadku eksploatowania gruntów rolnych pod prowadzenie działalności gospodarczej przez podmiot nie posiadający tytułu prawnego do gruntów obciąża w pierwszej kolejności samoistnego posiadacza przed właścicielem/ współwłaścicielami nieruchomości, co w konsekwencji sprawia, że w sytuacji podnoszonego przez skarżącego zawładnięcia jego gruntami przez P. M. bez ważnej podstawy prawnej a więc w ramach samoistnego posiadania w złej wierze nie jest możliwym określenie adresata decyzji podatkowej w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2020 r. bez rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w Słupsku w sprawie o sygn. I C [...] zagadnienia istnienia/ważności w obrocie umowy, z którą P. M. wiąże uprawnienie do władania gruntami skarżącego, zaś organ podatkowy nie może z poszanowaniem art. 1 k.p.c. samodzielnie badać cywilnoprawnego zagadnienia dotyczącego istnienia podstawy prawnej władania gruntami skarżącego przez P. M., szczególnie w sytuacji, gdy skarżący podejmuje wymierne kroki prawne w postępowaniu cywilnym w tym celu i informuje o tym organy podatkowe błędnym przyjęciu przez organ drugiego stopnia braku występowania przesłanek prejudycjalnych, czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku błędnie nie dostrzegł a w konsekwencji skargę oddalił; 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia art. 233 § 1 w zw. z art. 239 o.p. polegające na nieuzasadnionym oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 20 stycznia 2023 r., nr SKO.410.285.2022 o utrzymaniu w mocy postanowienia Wójta Gminy L. z 24 listopada 2022 r. o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego za rok 2020, pomimo faktu, iż decyzja organu drugiej instancji obarczona była naruszeniem art. 191 w zw. z art. 235 o.p. polegającym na niedostrzeżeniu przez organ drugiego stopnia braku dokonania przez organ pierwszego stopnia wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie oceny zależności jaka występuje pomiędzy możliwością określenia adresata decyzji w przedmiocie podatku od nieruchomości a rozstrzygnięciem cywilnoprawnego zagadnienia istnienia/ważności umowy dzierżawy, z odwołaniem do której P. M. prowadzi na gruntach skarżącego proces wydobywczy, wobec czego wojewódzki sąd administracyjny w ślad za organem drugiego stopnia bezzasadnie przyjął, iż pomimo zawiśnięcia sporu cywilnoprawnego pomiędzy skarżącym a P. M. przed Sądem Okręgowym w Słupsku w sprawie za sygn. I C [...] (poprzednio: I C [...]) i wynikającą stąd możliwością wykazania statusu posiadacza samoistnego po stronie P. M. w odniesieniu do gruntów należących do skarżącego, możliwym jest samodzielne poczynienie ustaleń co do adresata decyzji bez oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy cywilnoprawnej tylko z uwagi na niesporny fakt, iż skarżący jest właścicielem przedmiotu opodatkowania (nieruchomości), tj. z jednoczesnym zlekceważeniem realnej możliwości obciążenia tym podatkiem P. M. zajmującego w opinii skarżącego jego grunty bez podstawy prawnej, wobec czego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oddalający skargę skarżącego tę wadliwą praktykę usankcjonował a w konsekwencji dokonał wadliwej kontroli legalności skarżonego postanowienia. W oparciu o powyższe, zrzekając się rozprawy, na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniósł o: 1. uchylenie w całości skarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku oraz uchylenie poprzedzającego skarżone postanowienie - postanowienia Wójta Gminy L. z 24 listopada 2022 r.; 2. zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego oraz kasacyjnego, w tym - kosztów zastępstwa procesowego - według norm przepisanych. Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem z 30 grudnia 2024 r., w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a., Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego skierował sprawę na posiedzenie niejawne. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddalaniu. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Spór w sprawie dotyczy oceny, czy rozstrzygnięcie przez sąd cywilny kwestii dotyczącej nieistnienia/nieważności lub wygaśnięcia umowy dzierżawy nieruchomości gruntowej stanowi zagadnienie prejudycjalne w zakresie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego za rok 2020. Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 o.p., który stanowił podstawę prawną oceny wniosku skarżącego, organ podatkowy zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Z zagadnieniem wstępnym mamy do czynienia, gdy łącznie ziszczą się cztery przesłanki, a mianowicie: 1) wyłoni się ono w toku postępowania, 2) jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu, 3) rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, zatem zagadnienie wstępne musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy, 4) istnieje zależność między rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji i związek ten musi mieć charakter bezpośredni (por. wyroki NSA: z 22 grudnia 2011 r., II FSK 1891/11 i z 14 czerwca 2011 r., II GSK 627/10). Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 o.p. jako przesłankę zawieszenia postępowania przyjmuje się istnienie zagadnienia wstępnego, z którym mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy podatkowej uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej. Przesłanka zagadnienia wstępnego ma charakter materialnoprawny. Nie powstaje zatem w przypadku, gdy na rozpatrzenie i wydanie decyzji podatkowej mogą mieć wpływ ustalenia faktyczne dokonane przez inny organ lub sąd, a także, gdy zagadnienie wstępne wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji i nie ma charakteru zagadnienia wstępnego. Nie jest wystarczającym do uznania za zagadnienie wstępne, o jakim mowa w art. 201 § 1 pkt 2 o.p., zagadnienie, z którego rozstrzygnięciem mogą jedynie wiązać się określone skutki procesowe, gdyż nie jest to wystarczające do uznania za spełnioną przesłankę "uzależnienia" rozpatrzenia wniosku o zawieszenie (por. wyrok NSA z 25 maja 2023 r., III FSK 40/23). Zauważyć należy, że zagadnienie wstępne wiąże się z wystąpieniem przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie sprawy podatkowej. Jest to przesłanka negatywna jurysdykcyjnego postępowania podatkowego. Zależności rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego i rozpatrzenia sprawy podatkowej nie można jednak utożsamiać z wymogiem ukierunkowania tej ostatniej na określoną treść decyzji podatkowej. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego "zależeć" powinno rozpatrzenie sprawy podatkowej w ogóle, nie zaś wydanie decyzji o określonej treści (por. P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2024, art. 201). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zawieszenie postępowania podatkowego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia powództwa Z. i J. P. przeciwko P. M. o wydanie nieruchomości gruntowej stanowiącej przedmiot opodatkowania. Ww. sprawa prowadzona jest przez Sąd Okręgowy w Słupsku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywana przez skarżącego okoliczność nie uniemożliwia rozstrzygnięcia sprawy podatkowej w zakresie wymiaru podatku od nieruchomości. Zagadnienia dotyczące ustalenia podmiotu, któremu przysługuje status podatnika podatku od nieruchomości (w tym właściciela nieruchomości lub jej posiadacza samoistnego) stanowią przedmiot ustaleń faktycznych w prowadzonym postępowaniu podatkowym. To na organie właściwym dla określenia wysokości zobowiązania podatkowego spoczywa obowiązek ustalenia podmiotu, któremu przysługuje status podatnika. W zakresie tych ustaleń mieści się także ocena charakteru władania nieruchomością przez jej posiadacza. W sprawie nie jest sporne, że skarżący jest właścicielem nieruchomości wymienionej we wniosku. Z kolei kwestia ważności umowy dzierżawy jest przedmiotem wieloletniego sporu skarżącego z P. M. M.in. w wyroku Sądu Rejonowego w Wejherowie (sygn. akt I C [...]) stwierdzono, że przedmiotowa umowa dzierżawy istnieje i została skutecznie zawarta. Samo przekonanie skarżącego o braku po stronie P. M. ważnego tytułu prawnego do nieruchomości, a w konsekwencji uznanie, że jest on posiadaczem samoistnym tej nieruchomości nie może stanowić podstawy do zawieszenia postępowania podatkowego. Kolejne postępowanie zainicjowane przed Sądem Okręgowym w Słupsku zmierzające do uznania umowy dzierżawy za nieistniejącą/nieważną bądź wygasłą nie wpływa na możliwość kontunuowania postępowania podatkowego. Pomiędzy postępowaniem podatkowym a wyrokiem jaki miałby zapaść przed sądem cywilnym nie występuje zależność uniemożliwiająca rozpatrzenie sprawy podatkowej i wydania decyzji, gdyż pomiędzy tymi sprawami zachodzi jedynie związek pośredni. Ponownie trzeba podkreślić, że zagadnieniem wstępnym nie może być wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż należy to do obowiązków organu prowadzącego postępowanie w danej sprawie. Zagadnienia takiego nie stanowi kwestia ewentualnego podjęcia rozstrzygnięcia w innej sprawie, która nie blokuje samego wydania decyzji, ale w istocie może rzutować wyłącznie na jej określoną treść. Reasumując, w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 201 § 1 pkt 2 o.p. zobowiązująca organ podatkowy do zawieszenia postępowania. Nie doszło więc do naruszenia tego przepisu, jak i pozostałych regulacji wymienionych w skardze kasacyjnej, dotyczących procedury podatkowej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Bogusław Woźniak[pic]