II SA/Bd 1007/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Burmistrz M. i Gminy R. C., działając na podstawie art. 106 ust. 4, art. 8 ust 1, 3, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., zwanej w skrócie "u.p.s."), §1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej w skrócie "k.p.a.") decyzją z [...] lipca 2020 r., znak: [...] odmówił S. Z. (tj. Skarżącemu) przyznania zasiłku stałego. Organ ustalił, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest po rozwodzie, ma troje dorosłych dzieci. Pobiera rentę rolniczą z KRUS, a ponadto posiada gospodarstwo rolne. Jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji, która powodowałaby konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Analizując sytuację finansową organ I instancji stwierdził, że skoro Skarżący posiada gospodarstwa rolne o powierzchni 36,6728 ha przeliczeniowych to osiąga dochód w wysokości [...] zł (36,6728 ha x [...] zł) i wraz z rentą KRUS w kwocie [...]zł - dochód miesięczny wynosi łącznie [...] zł, co oznacza, iż przekracza kryterium dochodowe wyznaczone kwotą [...]zł, określone w § 1 pkt 1 lit. a) ww. rozporządzenia. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zakwestionował sposób wyliczenia dochodu przez organ I instancji, podnosząc, że w jego posiadaniu jest gospodarstwo rolne o powierzchni 12,83 ha przeliczeniowych, a nie jak przyjął to organ I instancji w wielkości 36,6728 ha, przy czym ziemia jest ugorowana i nie przynosi żadnych dochodów. Opisał też swoją sytuację zdrowotną, wnioskując o przyznanie określonej uprzednio formy pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji potwierdził ustalony w sprawie przez organ I instancji - stan faktyczny. Kolegium wskazało, że podziela ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, iż art. 8 ust. 9 u.p.s. określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego i nawet gdyby faktyczne dochody z gospodarstwa rolnego nie były uzyskiwane, to i tak względem odwołującego się będzie działać domniemanie co do osiągania z tych gruntów określonych dochodów. Kolegium zwróciło więc uwagę, że odwołujący się jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 36,6728 ha przeliczeniowych, dlatego zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. słusznie przyjęto, że z gospodarstwa tego strona uzyskała dochód w kwocie [...](36.6728 ha x [...] zł) + renta w wysokości [...] zł = [...] zł. W związku z tym, za pozbawione wpływu na dokonaną w tym zakresie ocenę uznano podnoszone przez stronę w treści odwołania okoliczności jak np. ugorowanie ziemi. Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy ustawy nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od faktycznego sposobu jego wykorzystania, a wyrokiem z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt K 18/05, Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności art. 8 ust. 9 ustawy z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. W ocenie Kolegium trafne jest ustalenie organu I instancji, że dochód odwołującego się wynosi [...] zł, a zatem przekracza próg dochodowy wynikający z cytowanego wyżej art. 4 ust. 1 ustawy tj. kwotę [...]zł. Kolegium wskazało, że podnoszona w odwołaniu okoliczność, że w posiadaniu wnioskującego jest gospodarstwo rolne o powierzchni 12,83 ha przeliczeniowych, a nie jak przyjął to organ I instancji 36,6728 ha przeliczeniowych, nie znajduje potwierdzenia w zgormadzonym materiale dowodowym. Jednakże nawet gdyby przyjąć wielkość gospodarstwa rolnego zasugerowanego przez Skarżącego, to dochód z gospodarstwa o takiej powierzchni wynosiłby [...] zł (12,83 x [...] zł), co oznacza również znaczne przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do tej formy pomocy. W skardze do Sądu S. Z. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, zarzucając: - brak obiektywizmu Samorządowego Kolegium Odwoławczego; - podwójne standardy w państwie praworządnym, gdyż z jednego hektara przeliczeniowego dochód roczny określony przez GUS wynosi [...] zł, a według Pomocy Społecznej z tego samego hektara miesięcznie dochód wynosi [...] zł; - brak odpowiedzi Samorządowego Kolegium Odwoławczego na przedstawione zarzuty; - brak szacunku i pozbawienie godności chorego człowieka. Skarżący wyjaśnił, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rolnictwie, Posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Skarżący podniósł, że dołączył zaświadczenie wydane przez Starostwo w G. z [...] grudnia 2018 r. o posiadaniu na własność gruntu o areale 12,83 ha, jednak Kolegium nie uwzględniło tego dokumentu, wyliczając dochód miesięczny w wysokości [...] zł, licząc cały areał, czyli [...] zł i zapominając, że właścicielem tych gruntów jest była żona, z którą obecnie jest na etapie podziału majątku w sądzie. Ponadto skarżący wskazał, że Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wylicza z 1 ha [...] zł dochodu na miesiąc, a GUS z tego samego 1 ha [...] zł na rok, co jego zdaniem jest niedopuszczalne w państwie praworządnym, gdyż różnica wynosi około [...] zł na rok z 1 ha. Zdaniem Skarżącego, opisywany przez Kolegium jego dochód z posiadanych gruntów, jest wirtualny. Zwrócił też uwagę, że w decyzji Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazano na korzystanie przez niego z renty rolniczej, lecz nie podano w jakiej wysokości, a jej faktyczna wysokość wynosi [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie B. będącego siedzibą tutejszego Sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. i Gminy R. C. z [...] lipca 2020 r. odmawiającą przyznania Skarżącemu zasiłku stałego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej jako "u.p.s."). Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., świadczenie w formie zasiłku stałego przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały ustala się, w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Jak wynika z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej (poza wyjątkami zawartymi w art. 40, 41, 53a, 78 i 91, niemającymi zastosowania w sprawie niniejszej) uzależnione jest - z mocy art. 8 ust. 1 u.p.s. - od kryterium dochodowego. Wynosi ono zgodnie z § 1 pkt 1 lit a ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358) - [...] zł w sytuacji osoby samotnie gospodarującej. Taką osobą jest Skarżący. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s.), przy czym stosownie do treści art. 8 ust. 9 u.p.s. w przypadku gospodarstw rolnych przyjmuje się tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego. Jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalanej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznie osiąganych dochodów. Wskazany przepis zakłada swego rodzaju fikcję prawną nakazującą przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego, do którego strona posiada tytuł prawny. Jak podsumowano w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2011 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1154/11, wykładnia art. 8 ust. 9 u.p.s. była wielokrotnie dokonywana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA wskazywał, że: "przepis ten zakładający swego rodzaju fikcję prawną nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć". W orzecznictwie sądowym wskazywano również na możliwość sprzedaży lub wydzierżawienia osobie trzeciej gospodarstwa, którego się nie uprawia, bądź które z jakichkolwiek przyczyn nie przynosi dochodów (por. wyroki NSA: z dnia 17 lutego 2010r., sygn. akt I OSK 1292/09 i z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09 oraz powołany wyrok w sprawie I OSK 1154/11 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09 i wyrok NSA z 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 928/10 – dostępne w CBOSA). Powołany przepis dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości określonej obecnie, z mocy wyżej wskazanego art. 8 ust. 9 u.p.s. – na kwotę [...]zł. Zaprezentowana powyżej linia orzecznicza jest niezmiennie kontynuowana (np. wyroki: sygn. akt II SA/Łd 1033/12 z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 265/12 z dnia 18 maja 2012 r., dostępne w CBOSA) i skład orzekający w sprawie niniejszej ją podziela. Zatem nie mógł zostać uwzględniony zarzut skargi kwestionujący wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego. Wobec powyższego należy stwierdzić, że nie może odnieść argumentacja skargi zamierzonego skutku wobec regulacji ustawowych i kryterium legalności, jakie obowiązuje sąd administracyjny. Powtórzyć należy za wyrokiem WSA w Szczecinie z dnia 2 sierpnia 2012 r. w sprawie II SA/Sz 291/12 (dostępnym w CBOSA), że zawarte w art. 8 u.p.s. regulacje dotyczące definicji dochodu i sposobu jego obliczania mają charakter norm ius cogens, a więc są normami bezwzględnie wiążącymi organ stosujący prawo. Nie mogą być interpretowane życzeniowo, w kontekście doświadczenia życiowego, czy przez pryzmat zasad współżycia społecznego. Nie sposób zatem zarzucić zaskarżonej decyzji ani poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, by zostały wydane z takim naruszeniem prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest obecnie niezdolny do pracy. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, z którego wynika, że skarżący uznany został za trwale, całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] października 2018 r., jednakże z decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. o ustaleniu wysokości renty rolniczej z tytułu niezdolności wynika, że skarżącemu przyznano rentę rolniczą z tytułu niezdolności w kwocie [...]zł, jednak wysokość do wypłaty wynosi [...] zł miesięcznie, natomiast pozostała kwota (część uzupełniająca) wynosząca [...] zł ulega zawieszeniu, z powodu prowadzenia działalności rolniczej. Źródło utrzymania w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła więc renta rolnicza z KRUS w wys. [...] zł oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 36,6728 ha, lub jak skarżący wskazuje w skardze – o powierzchni 12,83 ha, podnosząc, iż Kolegium wyliczając dochód miesięczny w wysokości [...] zł, uwzględniło cały areał, czyli 36,6728 ha, natomiast właścicielem tych gruntów jest także była żona, z którą obecnie jest na etapie podziału majątku w sądzie. Niezależnie jednak, czy majątek skarżącego to tylko 12,83 ha (jak sam twierdzi), czy współwłasność obejmująca 36 ha (jak twierdzi organ) - to i tak bezspornym jest, że zostało przekroczone kryterium dochodowe wynoszące [...] zł. Gdyby bowiem przyjąć wielkość gospodarstwa rolnego zasugerowanego przez skarżącego, to dochód miesięczny z gospodarstwa o takiej powierzchni wynosiłby [...] zł (12,83 ha x [...] zł), co oznacza również znaczne przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do tej formy pomocy. Uszło wprawdzie uwagi organom, że ustalony fakt, iż Skarżący jest po rozwodzie wpływa na określenie dochodu z majątku, który w trakcie małżeństwa był majątkiem wspólnym, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. W tym miejscu należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2015, poz. 583 z późn. zm., dalej jako "k.r.o."). Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa). W myśl art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Podobną regulację zawiera art. 501 k.r.o. stanowi on bowiem, że w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przepisy te korespondują z art. 197 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm., dalej jako "k.c."), który wprost ustanawia domniemanie, że udziały współwłaścicieli są równe. Wynika z powyższego, że na gruncie powołanych wyżej przepisów przyjąć należy domniemanie, że powierzchnia użytków rolnych znajdujących się w majątku wspólnym małżonków (przy wspólności ustawowej) w połowie przypada jednemu z nich, a w drugiej połowie - drugiemu. Z kolei skutkiem rozwiązania małżeństwa, jest ustanie z dniem uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód wspólności ustawowej małżeńskiej, o ile w takim ustroju pozostawali małżonkowie w dniu orzekania, tym samym przedmioty objęte dotychczas wspólnością majątkową stają się współwłasnością rozwiedzionych małżonków w równych częściach ułamkowych (vide: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 21 czerwca 2001 r. III CZP 16/2001 OSNC 2002/1 poz. 4). Biorąc zatem pod uwagę powyższe przepisy, z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy wynika, że przy obliczaniu powierzchni użytków rolnych stanowiących współwłasność rozwiedzionych małżonków, należy przyjąć, że na każdego z byłych małżonków przypada równa część własności tych użytków. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że organy powinny były przyjąć w postępowaniu, że Skarżący uzyskiwał dochód z połowy gospodarstwa o pow. 36,6728 ha przeliczeniowych, które było majątkiem wspólnym rozwiedzionych małżonków. Oznacza to, że miesięczny dochód Skarżącego z gospodarstwa rolnego winien być ustalony na kwotę [...]zł (połowa z kwoty [...]zł). Do tej kwoty powinien być dodany dochód w kwocie [...]zł miesięcznie z tytułu pobieranej przez Skarżącego renty rolniczej. Ogółem zatem Skarżący osiąga dochód miesięczny w wysokości [...] zł tj. wyższy niż próg dochodowy wskazany w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Wskazane uchybienie organu nie miało zatem wpływu na wynik sprawy. W rezultacie przyjąć należało, że dochód skarżącego w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku, przekraczał kryterium dochodowe wynoszące [...] zł dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe, a przekroczenie to uniemożliwiało przyznanie zasiłku stałego żądanego przez skarżącego, jak zasadnie przyjęły organy administracyjne. Ze względu na powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.