I GZ 350/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt VIII SPP/Wa 113/23 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie referendarza sądowego od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 28 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 28 września 2023 r. sygn. akt VIII SPP/Wa 113/23 oddalił wniosek [...] reprezentowaną przez [...] o wyłączenie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ewy Pecelt od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] . reprezentowana przez [...] na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 28 października 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2009 Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Wnioskiem z 8 sierpnia 2023 r. [...] reprezentowana przez [...] (dalej: skarżąca, spółka), zwróciła się o wyłączenie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ewy Pecelt od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi spółki na ww. decyzję. We wniosku skarżąca podniosła, że istnieją okoliczności, które wskazują na możliwość uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności referendarza. Referendarz sądowy pismem z 13 września 2023 r. złożył do akt sądowych oświadczenie, że nie istnieją żadne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie zachodzą również ustawowe okoliczności wynikające z art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Uzasadniając zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie podkreślił, że w myśl art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak wynika z art. 20 § 1 p.p.s.a. to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przez okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., rozumieć należy zarówno okoliczności związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak również inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste rozumieć należy relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej lub gospodarczej. Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego z daną sprawą, takich jak wykonywanie obowiązków służbowych przed objęciem przez niego funkcji sędziego. Warunkiem koniecznym uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. jest – oparte wyłącznie na zobiektywizowanych przesłankach – uprawdopodobnienie istnienia opisanych okoliczności, które będą budzić wątpliwości odnośnie do wydania przez sędziego orzeczenia. Sąd I instancji wskazał, że Skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą wyłączenie referendarza. Spółka nie odwołała się również do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez wyznaczonego referendarza sądowego. Za okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., co do bezstronności referendarza sądowego nie mogą być bowiem uznane kwestie dotyczące subiektywnego poczucia strony o tym, że referendarz sądowy jest niesprawiedliwy i zastrzeżeń co do sposobu procedowania referendarza sądowego nad wnioskiem o przyznanie prawa pomocy czy też jego udziału w wydawaniu orzeczeń, z których strona jest niezadowolona. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia, bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie. W ocenie WSA z treści oświadczenia złożonego przez referendarza sądowego z 13 września 2023 r. wynika, że nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 p.p.s.a. lub inne, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Sąd podniósł, że skoro sędzia (tutaj referendarz), którego przedmiotowy wniosek dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Natomiast skarżąca nie przywołała żadnych okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez referendarza sądowego w tej sprawie oświadczenia. Zdaniem WSA złożony wniosek wskazuje raczej na próbę wykorzystania przez skarżącą instytucji wyłączenia referendarza sądowego jako możliwości eliminowania w postępowaniu referendarza, którego uznaje za nieodpowiadającego subiektywnemu pojmowaniu jej interesów, nie zaś jako wyraz zajścia obiektywnych i uprawdopodobnionych we wniosku zdarzeń, które godziłyby w bezstronność referendarza sądowego. Spółka złożyła zażalenie na powyższe orzeczenie wnosząc o jego zmianę. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 185 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 19 oraz art. 22 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i co najmniej przedwcześnie oddalony wniosek o wyłączenie referendarza sądowego w przypadku gdy Sąd przeprowadził jedynie pobieżną analizę przesłanek z art. 19 p.p.s.a. ograniczając się jedynie do ogólnikowej oceny w tym aspekcie. Samo oświadczenie osoby zainteresowanej referendarza jest niewystarczające. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie skarżący nie dopełnił ustawowego obowiązku uprawdopodobnienia i skonkretyzowania przyczyn wyłączenia referendarza sądowego na podstawie art. 19 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 19 p.p.s.a., regulujący przesłankę względną wyłączenia sędziego (tutaj referendarza sądowego), wymaga przedstawienia realnie istniejących, aktualnych i wiarygodnych oraz skonkretyzowanych i zindywidualizowanych okoliczności związanych z osobą sędziego, które podważają jego bezstronność w danej sprawie (jest to więc zagadnienie bezstronności jednostkowej) na tle cech jej stanu prawnego i faktycznego ściśle związanych z podmiotem wnioskującym o wyłączenie. Powyższe okoliczności muszą mieć ponadto takie cechy, że według racjonalnej i zobiektywizowanej oceny, odniesionej do tzw. modelowego zewnętrznego obserwatora działalności sądu, mogą powstać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy, a zatem może on zostać uznany w jej granicach za "sędziego podejrzanego o stronniczość" (iudex suspectus). Nie są zatem miarodajne subiektywne wątpliwości wnioskodawcy (nawet jeśli wykaże on istnienie określonych okoliczności), które nie mieszczą się w granicach ocen modelowego obserwatora jako podmiotu niezaangażowanego osobiście w sprawie. W związku z brakiem realizacji przesłanki z art. 20 § 1 w zw. z art. 19 i art. 24 § 1 p.p.s.a. złożony wniosek nie mógł zostać zatem rozpoznany merytorycznie przez Sąd pierwszej instancji, natomiast w treści zażalenia nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które mogłyby zmienić powyższy stan. Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie referendarza sądowego. Z akt sprawy wynika, że referendarz sądowy, którego wyłączenia domagał się skarżący, złożył oświadczenie, że w sprawie nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 p.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Wobec niewskazania w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważyłyby prawdziwość oświadczenia referendarza sądowego – stwierdzić należy, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie referendarza sądowego było zgodne z prawem. Podkreślić należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r., I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., I OZ 754/14). Tym samym, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek spółki o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji