III FSK 52/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 199/21 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 15 marca 2021 r., nr 0601-IEE.609.1.2021.23 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 27 sierpnia 2021 r., I SA/Lu 199/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 15 marca 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 30 grudnia 2020 r., a także zasądził zwrot kosztów postępowania. Uczestnik postępowania P. F., w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że członek składu orzekającego biorący udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji/postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym może brać udział w postępowaniu ze skargi na decyzję/postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu nadzwyczajnym tj. w ramach postępowania w przedmiocie jego wznowienia w tożsamym przedmiocie i nie podlega wyłączeniu z mocy samej ustawy, 2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 148 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: – poprzez przyjęcie, że ustawowy termin do złożenia podania o wznowienie postępowania wskutek powzięcia wiadomości przez uczestnika postępowania o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania rozpoczął swój bieg w dniu 28 sierpnia 2019 r., a więc z dniem doręczenia pełnomocnikowi uczestnika postępowania odpowiedzi Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na skargę o wznowienie postępowania sądowego z 17 czerwca 2019 r., podczas, gdy powyższa okoliczność mogła jedynie stanowić podstawę wznowienia postępowania, – poprzez przyjęcie na skutek powyższego, iż dniem powzięcia wiadomości o ostatecznym postanowieniu organu z 5 września 2018 r., uchylającym postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji o przybiciu na rzecz licytanta (uczestnika postępowania) jest dzień doręczenia przedmiotowej odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania w przedmiocie przyznania własności nieruchomości tj. 28 sierpnia 2019 r., 3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 p.p.s.a. i w zw. z art. 112b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020, poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") poprzez uznanie braku postaw do wyjścia poza granice skargi, w tym poza powołaną podstawę prawną, pomimo pozostawania w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 9 października 2019 r. i wynikającego z niego wiążącą oceną prawną, w którym sąd ten wznowił postępowanie sądowoadministarcyjne, w wyniku, którego uchylił jedynie ostateczne postanowienie organu z 5 września 2018 r. uchylające postanowienie organu egzekucyjnego (Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.) o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz skarżącego kasacyjnie uczestnika, pozostawiając tym samym w obrocie prawnym nieostateczne postanowienie o przyznaniu własności, którego warunkiem wydania jest ostateczne postanowienie o udzieleniu przybicia. Skarżący kasacyjnie uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi spółki w całości lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy sądowi administracyjnemu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych. Zarządzeniem z 15 lutego 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia, w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut najdalej idący, a mianowicie zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., a w konsekwencji naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a, którego co prawda strona skarżąca w skardze kasacyjnej nie powołała, to jednak przepis ten Sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę z urzędu. W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w ostatnim z przywołanych przepisów, nie wystąpiła. Za takim stanowiskiem przemawia wykładnia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. oraz stan faktyczny sprawy. Najogólniej rzecz biorąc stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Prawomocnym wyrokiem z 26 lipca 2017 r., I SA/Lu 1004/16, WSA w Lublinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z 29 września 2016 r. w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta, uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o zwrocie kosztów postępowania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie w związku z tym wyrokiem, po ponownym rozpoznaniu zażalenia spółki z 7 września 2016 r. postanowieniem z 15 maja 2018 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. ponownie wydał postanowienie o przybiciu. W wyniku rozpoznania zażalenia na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie wydał ostateczne i niezaskarżone do sądu administracyjnego postanowienie z 5 września 2018 r., uchylające postanowienie organu pierwszej instancji. W dniu 23 listopada 2020 r. P. F. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 5 września 2018 r. w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta. Na skutek złożonego wniosku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie postanowieniem z 2 grudnia 2020 r. wznowił to postępowanie, a następnie postanowieniem z 30 grudnia 2020 r. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 5 września 2018 r. oraz utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 15 marca 2021 r. Na to postanowienie skargę wniosła M. sp. z o.o. z siedzibą w B. WSA w Lublinie wyrokiem z 27 sierpnia 2021 r., I SA/Lu 199/21, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Dyrektora Izby Administracyjnej Skarbowej w Lublinie z 30 grudnia 2020 r. oraz zasądził koszty postępowania. W wyroku tym jak i wyroku z 26 lipca 2017 r., I SA/Lu 1004/16 w składzie orzekającym zasiadała sędzia M. Kazubińska-Kręcisz. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przedmiotowego wyroku sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Takie brzmienie powyższego przepisu zostało nadane ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015, poz. 658). Zgodnie z wcześniejszym brzmieniem tego przepisu, sędzia był wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Ustawodawca dokonał zmiany przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., ograniczając tym samym przesłanki wyłączenia sędziego na tej podstawie prawnej. Jednym z celów tej zmiany było usprawnienie działalności orzeczniczej sądów i zabezpieczenie sprawnego niezagrożonego przewlekłością przebiegu postępowania. Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy musi być ścisła, niedozwolona jest interpretacja rozszerzająca (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2011 r., I OZ 490/11; postanowienie NSA z 31 stycznia 2012 r., II FSK 1241/10). Zatem kierując się regułami wykładni językowej należy przyjąć, że art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. dotyczy wyłącznie sytuacji, w której ten sam sędzia, czy ci sami sędziowie brali udział w wydaniu wyroku kończącego postępowanie w sprawie kontroli legalności decyzji wydanej w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym, a następnie nadzwyczajnym (zob. wyroki NSA z: 18 lipca 2018 r., I OSK 2022/16 oraz z 23 listopada 2022 r., I FSK 1289/21 i WSA w Lublinie z 29 września 2016 r., I SA/Lu 85/16). Innymi słowy orzekanie w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, tylko wtedy będzie skutkowało wyłączeniem sędziego, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Zwrot normatywny "w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym", w kontekście systemowym wewnętrznym należy rozumieć jako postępowanie sadowoadministracyjne bezpośrednio poprzedzające sprawę dotyczącą skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, tylko wtedy bowiem można mówić o postępowaniu sądowoadministracyjnym kończącym postępowanie w sprawie. W sprawie niniejszej postępowanie sądowoadministracyjne zakończone wyrokiem z 26 lipca 2017 r. nie było postępowaniem kończącym postępowanie w sprawie, to po pierwsze, po wtóre nie poprzedzało bezpośrednio postępowania dotyczącego skargi na postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydane w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym. To bowiem poprzedzone zostało ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 15 września 2018 r. Po trzecie postępowanie zwyczajne zakończyło się na etapie postępowania administracyjnego, a nie sądowoadministracyjnego, jak tego wymaga art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. W konsekwencji nie doszło w sprawie niniejszej do nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 148 § 1 i § 2 k.p.a. Przepis art. 148 § 1 stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W § 2 zaś sprecyzowano, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych w zasadzie jednolicie przyjmuje się, że zawarty w art. 148 § 2 k.p.a. zwrot "strona dowiedziała się o decyzji" należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Nie jest natomiast konieczne dokładne poznanie pełnej treści decyzji (przykładowo zob. wyrok WSA w Olsztynie z 14 grudnia 2023 r., II SA/Ol 921/23; wyrok WSA w Rzeszowie z 5 grudnia 2023 r., II SA/Rz 928/23; wyrok NSA z 23 sierpnia 2023 r., II OSK 2798/20). Innymi słowy wystarczy powzięcie przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji, a nie zapoznanie się z jej treścią. Istotne jest bowiem to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji, niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja. Od tej pierwszej okoliczności (dowiedzenia się o decyzji) rozpoczyna swój bieg termin wskazany w art. 148 § 1 k.p.a. Nie znajdują uzasadnienia argumenty strony skarżącej oparte na wyroku NSA z 13 listopada 2020 r., I OSK 1135/20, bowiem wyrok ten dotyczył zupełnie innej podstawy wznowienia, a mianowicie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. do której, w przedmiocie liczenia terminu, odnosi się wyłącznie art. 148 § 1, a nie 148 § 2 k.p.a. W takim stanie faktycznym, zasadnie podniósł NSA, że termin z art. 148 § 1 k.p.a. liczony jest od dnia uzyskania informacji o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona powzięła informację, że okoliczność ta może stanowić podstawę wznowienia postępowania. Świadomość prawnego znaczenia okoliczności faktycznych, jako podstawy wznowienia, nie ma wpływu dla oceny zachowania terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. Co istotne, w tym orzeczeniu Sąd również opowiedział się za pierwotną (wcześniejszą) informacją o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie późniejszą dotyczącą prawnego znaczenia okoliczności faktycznych, stanowiących podstawę wznowienia. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 p.p.s.a. i w związku z art. 112b § 1 u.p.e.a. Wymóg art. 134 § 1 p.p.s.a. co do rozstrzygania przez sąd w granicach danej sprawy oraz braku związania zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną powinien być tak rozumiany, iż wprawdzie sąd orzeka w konkretnej sprawie i w występującym w niej przedmiocie, zasadniczo nie rozwiązując problemów generalnych (ogólnych), to w tych granicach jest zobowiązany do dokonania oceny legalności zaskarżonego aktu po dokonaniu koniecznych rozważań bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze (czy też w kontrolowanym akcie) podstawą prawną (por. wyrok NSA z 29 maja 2012 r., II OSK 436/11). W tym kontekście faktycznym i normatywnym sprawy sąd nie był władny z urzędu zastosować art. 135 p.p.s.a., którego skarżący nie powołał w skardze kasacyjnej. Przypomnieć tylko należy, że przepis art. 135 p.p.s.a. przyznaje określone uprawnienie orzecznicze sądowi administracyjnemu. Nie stwarza jednak wnoszącemu skargę podstaw do żądania, aby sąd zakresem orzekania objął akty wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, innych niż zaskarżony akt. Do sądu należy więc ocena, czy w danej sprawie przepis ten należy zastosować, jako że jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Jacek Brolik sędzia del. WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska