III FSK 236/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, Protokolant asystentka sędziego, Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 739/19 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 kwietnia 2019 r., nr SKO.F/41.4/103/2019/1372 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 17 listopada 2020 r., I SA/Gl 739/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E.G. (dalej: "Skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 15 kwietnia 2019 r., nr SKO.F/41.4/103/2019/1372, uchylił zaskarżoną decyzję w części, w której organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z 31 grudnia 2018 r., nr 35 (Oso.6232.7.2018) określającą wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiące: od lipca 2013 r. do listopada 2013 r. i od grudnia 2018 r.; w pozostałym zakresie oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że zobowiązania z tytułu opłat za gospodarowanie opłatami za okres od lipca 2013 r. od listopada 2013 r. przedawniły się 31 grudnia 2018 r. Zaskarżona decyzja organu odwoławczego z 15 kwietnia 2019 r. została doręczona Skarżącemu 19 kwietnia 2019 r., a zatem już po upływie terminu przedawnienia. Dalej sąd wskazał, że decyzja wydana na podstawie art. 6o ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018 r., poz. 1629; dalej: ,,u.c.p.g."), w związku z przepisem art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm., dalej "o.p."), może jedynie określać wysokość zobowiązania, które powstało z mocy prawa i nie zostało wykonane, nie może natomiast określać zobowiązania "na bliżej nieokreśloną przyszłość". Z tego względu sąd uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji również w części, w której organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji określającą wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od grudnia 2018 r. W pozostałym zakresie sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił stanowisko organu, że zachodzi uzasadniona wątpliwość, co do danych zawartych w deklaracji złożonej 1 lipca 2013 r., o których mowa w art. 6o u.c.p.g. W toku postępowania ustalono, że Skarżący jest właścicielem części nieruchomości znajdującej się P. przy ulicy W. [...] tj. lokali [...],[...],[...],[...],[...],[...], z tym, że od grudnia 2018 r. opłata za lokal nr [...] została przyjęta przez nowego właściciela. Od lipca 2013 r. nieruchomość była zamieszkana przez 6 osób, od sierpnia 2014 r. przez 11 osób, od czerwca 2017 r. przez 12 osób, a od grudnia 2018 r. przez 6 osób, gdyż deklarację za lokal nr [...] złożył nowy właściciel. Fakt zamieszkiwania ustalonej liczby osób potwierdzają ustalenia pracowników Straży Miejskiej w P., znajdujące odzwierciedlenie w notatce służbowej z 2 sierpnia 2018 r. Dokumenty te wymieniają z imienia i nazwiska osoby zamieszkujące konkretny lokal, a także okres zamieszkiwania. Taki sposób ustalenia tych danych, co do liczby mieszkańców w danym lokalu, sąd uznał za wiarygodny i rzetelny. Kontrola przeprowadzona przez Straż Miejską 27 kwietnia 2018 r. oraz rozpytanie Strażnika Miejskiego 2 lutego 2018 r. doprowadziło do ustalenia liczby mieszkańców, którzy zamieszkiwali w danym lokalu będącym własnością Skarżącego. Zdaniem sądu, nie ma praktycznie innego sposobu ustalenia liczby mieszkańców, którzy zamieszkiwali w danym lokalu. W każdym razie nie przedstawiła go strona Skarżąca. Brak zatem podstaw do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustalenia organu podatkowego mają potwierdzenie w materiale dowodowym, zostały poczynione z uwzględnieniem ogólnych zasad postępowania podatkowego, a w szczególności art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. Nadto Skarżącemu został zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł w imieniu własnym jako radca prawny - Skarżący. Zaskarżonemu w całości wyrokowi zarzucił nieważność postępowania w postaci naruszenia prawa do obrony w postaci art. 183 § 2 pkt 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: ,,p.p.s.a."), poprzez nieuwzględnienie wniosku o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 17 listopada 2020 r. oraz brak zawiadomienia o wyznaczeniu posiedzenia na 30 listopada 2020 r., na którym rozpoznano sprawę i wydano wyrok w tym dniu pomimo, że - jak wyjaśniał Skarżący - podstawą odroczenia jest stan jego zdrowia. Do korespondencji dołączyły zaświadczenie wydane przez lekarza psychiatrę. Nadto zaznaczył, że w chwili obecnej nie jest przedstawić zaświadczenia od lekarza sądowego z uwagi na fakt że gabinet w/w lekarza jest zamknięty z uwagi na pandemię. Ponadto, w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania "ze względów formalnych": 1) w postaci obrazy przepisu "art. 15 zzs4 ust. z dnia 02.03.2020 r. (Dz.U. poz. 374)", albowiem Skarżący nie zrzekł się z rozprawy, a wręcz przeciwnie wnosił o jej odroczenie przedstawiając WSA zaświadczenie od lekarza psychiatry po zawiadomieniu go wyznaczeniu rozprawy na 17 listopada 2020 r.; 2) "ze względów merytorycznych na rażące naruszenie przepisu art. 174 pkt 2 poprzez zarzut wadliwego uzasadnienia wyroku wyrażający w braku omówienia w treści uzasadnienia wyroku istotnych zarzutów podniesionych przez Skarżącego uniemożliwiających kontrolę ich przez Naczelny Sąd Administracyjny - art. § 4 w/w ustawy, a w szczególności sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji, które są niezgodne z treścią wymienionych nr KW (pod koniec strony 3-ej uzasadnienia). Sześć w/w lokali nie stanowi faktu bezspornego ustalonego przez WSA, któremu to Skarżący nie mógł zaprzeczyć na rozprawie, która to odbyła się poza jego nieobecnością a które to w sposób zasadniczy odbiegają od prawdy obiektywnej. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. powinien w sposób zasadniczy wyjaśnić stronom racje i motywy podjętego rozstrzygnięcia i nie powinno ono budzić wątpliwości strony co do stanu faktycznego. Z treści uzasadnienia powinno wynikać, że zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie wszystkich podniesionych przez stronę zarzutów, czego nie uczynił Sąd pierwszej instancji." W oparciu o te zarzuty, autor skargi kasacyjnej wniósł o: uchylenie wyroku w części oddalającej skargę i jego zmianę lub przekazanie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać sprawy w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych. Granice kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczają wskazane przez stronę skarżącą naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Sąd kasacyjny nie może zastępować stron postępowania i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (zob. np. wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11). Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować uzasadnienia zarzutów kasacyjnych pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyrok NSA z 11 czerwca 2015 r., II FSK 1079/13). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, a złożona skarga kasacyjna nie daje żadnych podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Po pierwsze, żaden z podniesionych zarzutów kasacyjnych nie dotyczy ustaleń stanu faktycznego, który został przyjęty przez sąd pierwszej instancji za podstawę wyrokowania. Oznacza to, że ustaleniami tymi związany jest też Naczelny Sąd Administracyjny. Po drugie, żaden z zarzutów kasacyjnych nie odnosi się do przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji i jednocześnie wzorzec jej sądowej kontroli, realizowanej przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma więc możliwości wypowiedzenia się w kwestii prawidłowości określenia wobec Skarżącego należnej opłaty z tytułu gospodarowania odpadami. Odnosząc się natomiast do podniesionych zarzutów kasacyjnych, należy stwierdzić, że są one niezasadne. Przede wszystkim, wbrew stanowisku Skarżącego, nie został on pozbawiony możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Należy zauważyć, że ustawodawca nie sprecyzował użytego w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. pojęcia "pozbawienie możności obrony swych praw". Jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że dotyczy ono różnych stanów faktycznych i nie należy go utożsamiać z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (wyrok NSA z 16 marca 2022 r., I OSK 1142/21). Pozbawienie strony możności obrony swych praw zachodzi między innymi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (zob. wyroki NSA: z 22 stycznia 2021 r., II OSK 1536/18; z 9 listopada 2021 r., III FSK 2822/21; z 6 czerwca 2023 r., I FSK 243/21). Podobnie w literaturze wskazuje się, że art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. powinien być rozumiany szerzej i obejmować również sytuacje, kiedy strona jest pozbawiona możności obrony swych praw z przyczyn leżących w samym charakterze danego unormowania procesowego, ponieważ w przeciwnym wypadku strona może być pozbawiona należnej jej ochrony prawnej (J. P. Tarno, teza 23 komentarza do art. 183 p.p.s.a., [w]: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Lex 2011). W rozpoznawanej sprawie Skarżący upatruje naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w tym, że sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę 17 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym. Należy jednakże zauważyć, że postawą prawną takiego działania był art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjach kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm., dalej: "uCOVID-19). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W orzecznictwie wskazuje się, że art. 15zzs4 uCOVID-19 stanowi regulację szczególną, która pozwalała sądowi pierwszej instancji na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku zgody na to strony skarżącej. Regulacja ta odnosiła się do szczególnego, wyjątkowego trybu procedowania w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (zob. np. wyrok NSA z 27 października 2023 r., III FSK 4108/21). Regulacja ta – sama w sobie - nie narusza podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza bowiem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest jednak takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić (zob. np. wyroki NSA: z 8 czerwca 2021 r., III FSK 3585/21; z 13 kwietnia 2022 r., III FSK 4134/21). W tej sprawie Przewodniczący Wydziału III WSA w Gliwicach wydał 27 października 2020 r. zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii oraz faktem, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (k. 50 akt sądowych). Co przy tym istotne, strony (w tym Skarżący) zostały o tym fakcie powiadomione i jednocześnie pouczone, że mogą złożyć pisma procesowe, w których dodatkowo przedstawią stanowisko w sprawie (k. 53 akt sądowych). Skarżący miał zatem dodatkową możliwość przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, poza zarzutami i argumentacją zawartą w skardze. Z uprawnienia tego Skarżący nie skorzystał, a zamiast tego w piśmie z 11 listopada 2020 r. wnosił o "odroczenie rozprawy" (k. 54 akt sądowych). W tych okolicznościach faktycznych nie można mówić o pozbawieniu Skarżącego możliwości obrony jego praw. W konsekwencji niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 185 § 2 pkt 5 p.p.s.a. oraz art. 15zzs4 uCOVID-19. Całkowicie chybiony jest też zarzut "rażącego naruszenia art. 174 pkt 2 p.p.s.a." Przepis ten wskazuje, że skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Adresatem normy prawnej wynikającej z tego przepisu nie jest sąd administracyjny pierwszej instancji, tylko strona wnosząca skargę kasacyjną od wyroku tego sądu. Wyrokowi sądu pierwszej instancji nie można zatem postawić zarzutu naruszenia art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W sprawie nie doszło też do naruszenia przywołanego w skardze kasacyjnej art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane tym przepisem, w tym wskazanie oraz wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Sam fakt, że autor skargi kasacyjnej uznaje te wyjaśnienia za nieprzekonujące, nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. SWSA(del.) Mirella Łent SNSA Stanisław Bogucki SNSA Wojciech Stachurski