III SA/Kr 1412/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 3 lipca 2023 r. znak WP-VII.8640.354.2023 w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego G. C. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 391 (trzysta dziewięćdziesiąt jeden) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 lipca 2023 r. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z o odmowie uznania A. Z. (dalej: "skarżący") za osobę bezrobotną. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775), art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. 2023 r., poz. 735, dalej: "ustawa o promocji zatrudnienia"). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 11 maja 2023 r. skarżący złożył w Grodzkim Urzędzie Pracy wniosek o uznanie go za osobę bezrobotną. Decyzją z dnia 16 maja 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił uznania skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 11 maja 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie spełnia warunków koniecznych do uzyskania statusu bezrobotnego. W piśmie z dnia 17 maja 2023 r. adresowanym do skarżącego Grodzki Urząd Pracy wskazał, że z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że skarżący pełni funkcję prokurenta w spółce U. sp. z o.o. Pełnienie funkcji w zarządach osób prawnych, które uzyskały wpis do rejestru przedsiębiorców na podstawie przepisów ustawy o KRS oznacza wykonywanie pracy, co stoi w sprzeczności z definicją bezrobotnego, którą jest osoba niezatrudniona i nie wykonująca innej pracy zarobkowej. Ponadto, podstawą nabycia statusu osoby bezrobotnej jest zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. W odwołaniu skarżący wskazał, że niezasadne jest twierdzenie, że skoro pełni funkcję prokurenta w spółce U. sp. z o.o. nie spełnia przesłanek do uznania go za osobę bezrobotną. Wskazał, że nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, a wykonywanie funkcji prokurenta nie jest równoznaczne z jakąkolwiek formą zatrudnienia. Wskazał również prawidłowy adres – w N. Pismem z dnia 11 czerwca 2023 r. skarżący przedłożył pismo zawierające złożenie prokury przez skarżącego adresowane do Zarządu U. sp. z o.o. Decyzją z dnia 3 lipca 2023 r. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący pełni funkcję prokurenta w spółce U. sp. z o.o., a jej pełnienie stanowi negatywną przesłankę do uznania za osobę bezrobotną, ponieważ nie można przewidzieć kiedy skarżący będzie zobowiązany do wykonywania czynności związanych z prowadzeniem tego podmiotu. Organ wskazał, że przyczyną odmowy uznania skarżącego za osobę bezrobotną jest brak zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Wojewoda Małopolski zwrócił uwagę, że co prawda skarżący przedłożył oświadczenie o rezygnacji z funkcji prokurenta, jednakże z jego treści nie wynika, że zostało ono skutecznie złożone zarządowi spółki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie: - art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez odmowę uznania skarżącego za osobę bezrobotną, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek przyznania takiego statusu, ponieważ skarżący pozostaje osobą niezatrudnioną, niewykonującą pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy; - art. 77 i art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całości dostępnego materiału dowodowego, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zakresu gotowości do podjęcia zatrudnienia przez skarżącego i braku przeszkód w takim podjęciu, w szczególności w odniesieniu do zakresu obowiązków prokurenta; - naruszenie art. 8 k.p.a poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony w wyniku niezbadania przez organ I, jak i II instancji faktycznego zaangażowania skarżącego w roli prokurenta w U. sp. z o.o.; - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść decyzji poprzez dokonanie dowolnych, nieznajdujących potwierdzenia w treści zebranego w sprawie materiału dowodowego ustaleń faktycznych; - naruszenie art. 1 i 11 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie gotowości do pojęcia zatrudnienia przez skarżącego i braku przeszkód do jego podjęcia. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przyznanie pomocy prawnej z urzędu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności: w dniu złożenia wniosku o rejestrację jako osoby bezrobotnej skarżący był prokurentem spółki U. sp. z o.o., przed wydaniem decyzji przez organ II instancji złożył oświadczenie o rezygnacji z funkcji prokurenta. Sporną okolicznością było, czy pełnienie funkcji prokurenta wyklucza uznanie za osobę bezrobotną, a także, czy skarżący złożył skuteczną rezygnację z pełnionej funkcji przed wydaniem decyzji przez Wojewodę Małopolskiego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g oraz i-m oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3, 4 i 4a, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkołach dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły oraz uczącej się w branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli: a) ukończyła 18 lat, b) nie ukończyła 60 lat - kobieta lub 65 lat - mężczyzna, c) nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, ca) nie nabyła prawa do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznanej przez zagraniczny organ emerytalny lub rentowy, w wysokości co najmniej najniższej emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, o których mowa w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, d) nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, 1615, 1890 i 1933), o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, e) nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej, chyba że dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, obliczony dla ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych, nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2 ha przeliczeniowych ustalonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o podatku rolnym, lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w takim gospodarstwie, f) nie złożyła wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po złożeniu wniosku o wpis: – zgłosiła do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął, albo nie upłynął jeszcze okres do, określonego we wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, dnia podjęcia działalności gospodarczej, g) nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem kary pozbawienia wolności odbywanej poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego, h) nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, i) nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłku stałego, j) nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, k) nie pobiera po ustaniu zatrudnienia świadczenia szkoleniowego, o którym mowa w art. 70 ust. 6, l) nie podlega, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników, m) nie pobiera na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zasiłku dla opiekuna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżona decyzja Wojewody Małopolskiego została wydana w wadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Organ II instancji, wbrew obowiązkom wynikającym z zasady aktualności postępowania administracyjnego, nie uwzględnił zmian w stanie faktycznym, które zaistniały po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji – w postaci wykreślenia skarżącego z KRS spółki jako prokurenta. Pismem z dnia 11 czerwca 2023 r. skarżący przedłożył pismo zawierające złożenie prokury przez skarżącego. Z odpisu zupełnego KRS spółki U. sp. z o.o. wynika, że w dniu 16 czerwca 2023 r. wykreślono skarżącego z rejestru przedsiębiorców z funkcji prokurenta. W rezultacie, w dacie orzekania przez Wojewodę Małopolskiego skarżący nie był już prokurentem spółki U. sp. z o.o., a zatem odpadła przeszkoda, w której organ upatrywał braku możliwości uznania skarżącego za osobę bezrobotną. Co więcej, w świetle powyższych okoliczności, wadliwe były ustalenia przyjęte za podstawę decyzji Wojewody Małopolskiego, że skarżący nie złożył skutecznej rezygnacji z funkcji prokurenta. Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Zwrócić należy uwagę, że organ nie zweryfikował twierdzeń skarżącego o rezygnacji z funkcji prokurenta przed wydaniem decyzji, mimo że miał możliwość ustalenia tej okoliczności w ogólnodostępnym rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a dokonane ustalenia o braku skutecznej rezygnacji z funkcji prokurenta, nie znajdują oparcia w materiale dowodowym sprawy. Wskazać jednakże należy, że niezależnie od tego, czy skarżący był w dacie orzekania prokurentem spółki, czy złożył skuteczną rezygnację z pełnionej funkcji, wadliwe było przyjęcie przez organ I i II instancji, że sam fakt pełnienia funkcji prokurenta wyklucza uzyskanie statusu bezrobotnego. Z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia nie wynika, aby pełnienie funkcji prokurenta w spółce prawa handlowego wykluczało uzyskanie statusu bezrobotnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia bezrobotnym może być tylko osoba "gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy". Warunek ten musi spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez cały czas korzystania z omawianego statusu. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, gotowość do podjęcia pracy musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy ponieważ z tą kwestią wiąże się nabycie określonych praw podmiotowych do świadczeń publicznoprawnych (por. wyrok NSA z 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3204/15). Gotowość do podjęcia zatrudnienia oznacza, że dana osoba ma zamiar, chęć i możliwość wykonywania pracy i jednocześnie nie występują żadne przeszkody po stronie tej osoby, aby świadczyć pracę (zob. wyrok NSA z 29 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 338/11). Organ administracji publicznej był zatem zobowiązany dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, w celu ustalenia czy pełnienie przez stronę funkcji prokurenta ograniczało gotowość do podjęcia pracy przez skarżącego. Tymczasem, organy pominęły zupełnie te okoliczności w swoich rozważaniach, przyjmując wadliwie, że pełnienie przez skarżącego funkcji prokurenta wyklucza przyznanie mu statusu bezrobotnego, ponieważ oznacza, że skarżący wykonuje pracę na rzecz U. sp. z o.o. Zdaniem Sądu uzasadnienie decyzji organu I instancji zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Należy bowiem zwrócić uwagę, że zasadnicze podstawy odmowy uznania skarżącego za osobę bezrobotną zostały wskazane nie w decyzji Prezydenta Miasta Krakowa, lecz w odrębnym piśmie skierowanym do skarżącego. Tymczasem, zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie jest jednym z elementów decyzji, a zatem w decyzji organ powinien uzasadnić podstawę prawną i faktyczną rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali stan faktyczny sprawy, a następnie wyda rozstrzygnięcie zgodnie z wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radców prawnych określa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t. j. Dz. U. z 2023, poz. 2437, dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 3 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia wysokość opłaty w postępowaniu administracyjnym została określona na kwotę 240 zł. Opłatę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. SK 78/21 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. W ocenie Trybunału, brak jakichkolwiek racjonalnych argumentów, które uzasadniałyby dyskryminujące traktowanie obrońców w zależności od tego, czy działają oni z wyboru, czy też zostali ustanowieni z urzędu Zaznaczyć należy, że sytuacja obrońców jest analogiczna jak pełnomocników w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Analiza statusu radców prawnych i ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia (tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru) nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Odstępstwo od zasady równości, w tym również równej ochrony praw majątkowych, jest więc niedopuszczalne. Mając na względzie powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stawka wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu została przez Sąd ustalona analogicznie do stawek przewidzianych w §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) tj. w kwocie 480 zł brutto. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.