I SA/Wa 701/24
WyrokWSA w Warszawie2024-06-05
Skład orzekający: Bożena Marciniak, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Marek Maliński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie, która nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, który uzyskał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, nawet jeśli niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto, sąd stwierdził, że zebrany materiał dowodowy, w tym wywiad środowiskowy, potwierdza, iż skarżąca sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad bratem, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Organy błędnie oceniły materiał dowodowy i naruszyły zasady postępowania administracyjnego.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności brata. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając dodatkowo, że brak jest związku przyczynowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą. Skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...], zasądzając jednocześnie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. K. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska asesor WSA Marek Maliński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 grudnia 2023 r. nr KO-673/4103/395/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 23 marca 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej jako: "Kolegium" lub "organ") decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. nr KO-673/4103/395/23, po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako "Skarżąca" lub "strona skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej jako: "Burmistrz") z dnia 23 marca 2023 r. nr MGOPS.4702.ŚP.000158.03.2023 odmawiającą Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W wyniku rozpatrzenia wniosku Skarżącej z dnia 2 marca 2023 r. (data nadania 2 marca 2023 r., data wpływu do Burmistrza: 6 marca 2023 r.) – decyzją z dnia 23 marca 2023 r. - Burmistrz odmówił M. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na brata K. K. z uwagi na to, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r."), tj. niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej – K. K., która pozostaje pod opieką Skarżącej, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącej Kolegium - decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w ramach prowadzonego postępowania postanowił z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające na okoliczność istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tym celu wezwano Skarżącą w dniu 18 października 2023 r. do złożenia wyjaśnień na ww. okoliczność.
Pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych wyjaśnień Skarżąca podała do protokołu z dnia 18 października 2023 r., że zamieszkuje w D. z bratem K. K. i swoim przyjacielem. Nie miała osiemnastu lat jak poszła do pracy, pracowała 20 lat w P. w "[...]" jako ekspedientka, następnie została przeniesiona do Zakładów Mięsnych - pracowała jako ekspedientka. Pracowała na umowy o pracę. Następnie dostała wypowiedzenie umowy o pracę w Zakładach Mięsnych, ponieważ likwidowano częściowo sklepy Zakładów Mięsnych, akurat zlikwidowano ten, w którym pracowała. Następnie przez rok czasu przebywała na zasiłku dla bezrobotnych. W tym czasie miała atak rwy kulszowej i konieczna była operacja na kręgosłup. Miała wtedy 39 lat. Po operacji nie była w stanie pójść już do pracy z uwagi na stan zdrowia. Złożyła dokumenty o rentę chorobową i ją dostała na 9 lat, później już nie, ponieważ stwierdzono, że jest już zdrowa. Otrzyma wówczas zasiłek dla bezrobotnych. W międzyczasie szukała pracy. Z Urzędu Pracy otrzymała staż w Urzędzie Gminy w D. Wykonywała prace społecznie użyteczne. Na stażu była 6 miesięcy. Później dostała kolejny staż, pracowała jako pomoc kuchenna w restauracji w D. Skarżąca oświadczyła, że przyjmowała każdą propozycję pracy. W tej restauracji dostała umowę o pracę na rok. Przed zakończeniem umowy o pracę, jak stwierdziła "siadł jej kręgosłup", bo pracowałam 24 godziny na dobę. Poszła wówczas na zwolnienie chorobowe i umowa nie została jej przedłużona. Około 3 miesięcy przebywała na zwolnieniu, a następnie otrzymała zasiłek dla bezrobotnych.
Jak wskazała Skarżąca - w dniu 28 września 2017 r. - brat K. dostał zawału serca, jeszcze wcześniej kiedy miał 48 lat miał udar. Po udarze brat nie mówi, prawą rękę ma całkowicie bezwładną. Nie doszło do paraliżu. Po zawale brat przebywał 3 tygodnie w szpitalu w P. i został przewieziony do A. pod W. Tam przebywał 4 dni, założyli bratu stenty. Nie można było założyć bajpasów z uwagi na przebyty udar, mógłby nie przeżyć tej operacji. Następnie w styczniu 2018 r. został przewieziony również do A. na badania. W międzyczasie przebywał w domu, jego chód od przebycia zawału serca jest spowolniony, do tego dochodzi choroba ZZSK (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa) - ta choroba wyszła przy okazji udaru, objawem tej choroby jest niesamowity ból kręgosłupa. Jedyny lek przeciwbólowy, który
uśmierza ból to Doreta.
Zdaniem Skarżącej ból kręgosłupa powoduje, że brat nie może się przychylić, nie założy sam skarpetek, spodni, butów. Ogoli się sam, ale trzeba po nim poprawić. Sam się myje pod prysznicem, jednak nie wytrze się sam. Skarżąca podała, że przygotowuje bratu leki, które zażyje sam, chociaż trzeba go pilnować bo nieraz zapomni. Leki przyjmuje leki 3 razy dziennie. Skarżąca przygotowuje również posiłki, które brat sam zjada. Sam nie weźmie sobie jedzenia. Z toalety korzysta sam, tyle że nabrudzi. Brat jest sprawny intelektualnie, tyle że nie mówi. Wszystko pokaże co mu dolega. Brat wstaje po godz. 8.15, ma już przygotowane przez Skarżącą śniadanie, które zjada samodzielnie. Później do godz. 10.00 ogląda telewizję, następnie musi się położyć bo się męczy. W tym czasie Skarżącą przygotowuje obiad, sprząta w domu. Brat odpoczywa do obiadu, do godz. 12.00. Podany obiad brat zjada samodzielnie. Po obiedzie około godz. 13.30 brat się kładzie na odpoczynek, wówczas Skarżąca również usiądzie i odpocznie, jak stwierdziła po upływie pół dnia. Następnie przygotowuje podwieczorek około godz. 15.00, godzina jest ważna, żeby cukier w normie - brat choruje na cukrzycę. Po podwieczorku jak było ciepło Skarżąca wychodziła z bratem do parku, na ławeczkę, gdzie przebywali do kolacji, to jest do godz. 18.00 - 19.00. Teraz kiedy jest zimno to brat po podwieczorku pochodzi sobie przed blokiem, w którym mieszkają, Skarżąca w tym czasie siedzi na ławce. Po kolacji brat popatrzy w telewizję i około godz. 21.00 kładzie się spać. Skarżąca pomoże bratu rozebrać się. Brat przesypia noce, nie ma problemu ze snem. Skarżąca wskazała, że nie zostawia brata samego w domu ponieważ się boi, że może się przewrócić. Wszystko to jest spowodowane chorobą ZZSK. Jeżeli Skarżąca chce wyjść zrobić zakupy, wykupić leki, załatwić sprawy urzędowe to z bratem zostaje jej przyjaciel, który z nimi mieszka. Jej przyjaciel posiada dochód w postaci zasiłku stałego.
Następnie Skarżąca stwierdziła, że nie pójdzie do pracy, ponieważ w D. nie znajdzie zatrudnienia. Poza D. nie pojedzie, ponieważ nie ma połączeń autobusowych. Wskazała, że gdyby były połączenia autobusowe chętnie poszłaby do pracy by być wśród ludzi. Gdyby była praca to jej przyjaciel na pewno posiedziałby z jej bratem. Podała również, że dojazd do pracy np. na pół etatu jej się nie opłaca, ponieważ koszy związane z dojazdem są zbyt wysokie. Poza tym także jej stan zdrowia związany ze schorzeniem kręgosłupa nie za bardzo pozwala jej pracować, ma również nadciśnienie. Bierze leki na nadciśnienie. Ciśnienie ma ustabilizowane. Brat też ma nadciśnienie, ale też bierze leki i ma ustabilizowane ciśnienie.
Skarżąca następnie dodała, że brat w dniach 6 czerwca 2023 r. i 27 czerwca 2023 r. miał wykonywany zabiegi usunięcia zaćmy z obu oczu. Teraz widzi dobrze z daleka. Do czytania ma okulary. Brat po zawale serca stawał na komisję lekarską w MOPS w P., otrzymał znaczny stopień niepełnosprawności ale tylko na 3 lata. Następnie w ZUS-ie dostał na stałe. Skarżąca podała, że mając orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności udała się do Urzędu Gminy w D. Wówczas przebywała na zasiłku dla bezrobotnych po wypowiedzeniu umowy w restauracji. Pracownicy Urzędu Gminy podpowiedzieli jej, że jest specjalny zasiłek opiekuńczy, który może otrzymać z związku z posiadanym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności brata.
Po przedstawieniu wyjaśnień Skarżącej Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziło, że w sprawie bezsporne jest, że brat Skarżącej K. K. urodzony w dniu [...] marca 1957 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - Orzeczenie Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 25 października 2019 r. nr akt [...] stwierdzające, że K. K. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała 1 października 2019 r. W sprawie niesporne jest – zdaniem organu - również, że rodzice niepełnosprawnego nie żyją.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu daty powstania niepełnosprawności uznana być musi za niezasadną.
Zdaniem Kolegium samo posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (czy orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie przesądza automatycznie, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie. Następnie organ II instancji stwierdził, że Skarżąca nie spełnia wymogu rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania w celu sprawowania opieki nad bratem. W niniejszej sprawie nie sposób bowiem nie dostrzec, że powodem niepodejmowania zatrudnienia przez Skarżącą jest - jak stwierdził organ - brak zatrudnienia w miejscowości w której mieszka, tj. w D., a poza D. nie pojedzie, ponieważ nie ma połączeń autobusowych. Zdaniem Kolegium w takim stanie faktycznym nie do obrony jest teza, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tylko z tego względu, że opiekuje się chorym bratem
W ocenie Kolegium także rozmiar i zakres opieki nie wymusza na Skarżącej niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust.1 u.ś.r. Zdaniem organu Skarżąca nie wykonuje przy bracie żadnych czynności pielęgnacyjnych czy higienicznych. Brat Skarżącej jest sprawny intelektualnie, porusza się samodzielnie, posiłki spożywa samodzielnie, sam zażywa leki, sam się myje, korzysta z toalety Brat Skarżącej nie wymaga zatem ciągłej obecności i pomocy Skarżącej w podstawowych czynnościach życiowych. Świadczone przez Skarżącą inne czynności, a mianowicie robienie zakupów, wykupowanie leków, załatwienie spraw urzędowych, przygotowywanie i podawanie leków, posiłków, które brat zażywa i spożywa samodzielnie, ewentualnie pranie, prasowanie, sprzątanie, dotyczą w rzeczywistości prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby aktywne zarobkowo i zawodowo. Nie ulega – zdaniem organu - wątpliwości, że czynności te mogą by realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, skoro nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Czynności, tzw. porządku dziennego mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej. Dodatkowo Kolegium wskazał, że w opiece nad bratem Skarżącej pomaga jej przyjaciel mieszkający razem z nią i bratem.
W ocenie Kolegium, opieka sprawowana nad bratem przez Skarżącą nie jest na tyle absorbująca i tak bardzo czasochłonna, że uniemożliwia jej podjęcie jakąkolwiek aktywności zawodowej, skoro może być sprawowana tylko przez część dnia. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawnym bratem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, którą to chęć podjęcia zatrudnienia deklaruje sama Skarżąca. Zdaniem organu Skarżąca w swoich wyjaśnieniach w ogóle nie podnosiła argumentów, że rezygnacja przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowana jest koniecznością sprawowania opieki nad bratem, tym samym nie przedstawiła żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za brakiem możliwości pogodzenia niezbędnej opieki nad bratem z określonym zajęciem zarobkowym. Jak podała, powodem nie podejmowania przez nią zatrudnienia jest brak zatrudnienia w miejscowości w której mieszka i brak połączeń autobusowych umożliwiających podjęcie zatrudnienia w innej miejscowość, a także stan jej zdrowia.
Zdaniem Kolegium pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującemu bratu jest wzajemną powinnością rodzeństwa względem siebie wynikającą z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela Skarżącą, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Sama jednak konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane, gdyż na podstawie faktów ustalonych w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegająca na braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad bratem.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję Kolegium z dnia 29 grudnia 2023 r., Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na rzecz Skarżącej od Kolegium zwrotu kosztów postępowania administracyjnego w tym ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad bratem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. Dodatkowo Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez nieuwzględnienie przy ocenie dowodów przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez Skarżącą na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W rozpoznawanej sprawie Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że Skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie do przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale jednocześnie podzieliło stanowisko, że w sprawie brak jest związku przyczynowego między sprawowaną opieką nad bratem a niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, stąd w sprawie nie wypełniono przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: "Konstytucja"). W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16). Sąd podziela więc stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.
Odnosząc się natomiast do wskazywanej przez Kolegium przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji Kolegium nie uwzględniło dokumentów zebranych w sprawie. Podkreślić należy, że treść orzeczenia o niepełnosprawności (o niezdolności do samodzielnej egzystencji) jest dla organów wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. W badaniu tej kwestii uwzględnić należy okoliczności wynikające z zebranego przez organ materiału dowodowego.
I tak, z treści orzeczenia z dnia 25 października 2019 r. Lekarza Orzecznika ZUS (k-9 akt administracyjnych) wynika, iż data powstania trwałej niezdolności brata Skarżącej do samodzielnej egzystencji określono jako 1 października 2019 r. Jak wynika z akt, opiekę bratu zapewnia Skarżąca. Istotne jest również, że w kontrolowanej sprawie został przeprowadzony w dniu 14 marca 2023 r. wywiad środowiskowy (k-21-25 akt administracyjnych) podczas którego pracownik socjalny stwierdził, że brat Skarżącej wymaga opieki drugiej osoby, a Skarżącą nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej bo sprawuje opiekę nad bratem. Dodatkowo pracownik socjalny stwierdził, że K. K. zmaga się z wieloma chorobami m.in.: cukrzycą, ZZSK (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa). Ponadto K. K. jest po przebytym zawale serca oraz udarze. K. K. ma też brata, który z żoną mieszka w P., jednakże z uwagi na niepełnosprawność (brat jest niewidomy) odwiedziny są raz na kilka tygodni, natomiast kontakt telefoniczny jest regularny. Odnośnie zakresu czynności wykonywanych przez Skarżącą pracownik socjalny wskazał: pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywanie posiłków oraz dawkowanie i podawanie lekarstw. Dodatkowo pracownik socjalny wskazał, że stan zdrowia brata Skarżącej jest na tyle poważny, że nie jest w stanie zostać sam podczas nieobecności siostry. W ocenie Sądu informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym potwierdzają również zeznania Skarżącej złożone przed Kolegium w świetle których brat Skarżącej zapomina brać leki, ze względu na ból nie jest w stanie założyć sam spodni, butów. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że brat nie mówi i istnieje obawa, że się przewróci.
Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje, że Skarżąca czynności opiekuńcze wobec brata wykonuje codziennie i pozostaje do stałej jego dyspozycji. Zebrany materiał dowodowy nie prowadzi do wniosku, by sprawowana przez Skarżącą opieka nie była zgodna z orzeczeniem stwierdzającym niezdolność brata Skarżącej do samodzielnej egzystencji. Oczywiste jest, że w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszczaniu się, czy przy wizytach u lekarza, podawanie leków, pomiary służące ustalaniu stanu zdrowia, ale także typowe czynności pielęgnacyjne wykonywane w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zdaniem Sądu, informacjom tym Kolegium nie przyznało właściwego znaczenia, a wynika z nich, że Skarżąca nie jest w stanie godzić opieki nad bratem z podejmowaniem pracy zarobkowej.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy w ocenie Sądu przyjąć, że niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogło mieć związek ze stanem zdrowia jej brata i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Sąd podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 145/21 i w Szczecinie z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 130/22). Nie może być zatem przeszkodą w przyznaniu Skarżącej świadczenia. Przyjmuje się bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Skarżąca mogłaby natomiast zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawnym bratem. Sprawowanie opieki stanowi wówczas przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia. Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 953/23).
Uwzględniając realia niniejszej sprawy Sąd doszedł zatem do przekonania, że Skarżąca sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad bratem (por. wywiad środowiskowy), który jest osobą całkowicie i trwale niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji (por. orzeczenie z dnia 25 października 2019 r. Lekarza Orzecznika ZUS) i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia, nawet dorywczo, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Konkludując, stwierdzić należy, że Burmistrz niewłaściwie zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b. Z kolei Kolegium, nie dokonało także prawidłowej oceny materiału dowodowego, naruszając podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a które to naruszenie doprowadziło do błędnego wniosku, że strona skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ponownie rozpozna wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniając okoliczność, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.), a w konsekwencji zastosowanie mają w sprawie regulacje u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Zdaniem Sądu – na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem (2 marca 2023 r.) – Skarżąca spełniła wszystkie ustawowe kryteria do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w wysokości 480 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło