I SA/Wa 1283/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi adwokata M. M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 31 sierpnia 2016 r. nr DRiR.580.277.2016.BZ w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 oddalił skargę J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z 31 sierpnia 2016 r. nr DRiR.580.277.2016.BZ w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wyrokiem z 8 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1761/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku. Postanowieniem z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 516,60 złotych, w tym: tytułem opłaty za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji kwotę 240,00 złotych, tytułem opłaty za udział w postępowaniu kasacyjnym kwotę 180,00 złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 96,60 złotych. Pismem z 4 czerwca 2024 r. adwokat M. M., na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania z wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zakończonego prawomocnym postanowieniem z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 oraz o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w przedmiotowym postanowieniu. W uzasadnieniu podał, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 4 marca 2024 r. (Dz.U. 2024, poz. 300), a zatem został zachowany trzymiesięczny termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania. Stwierdził, że § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. był podstawą do przyznania adwokatowi z urzędu kosztów za udzieloną pomoc prawną z urzędu. Podał, że derogacja trybunalska wynikająca z wyroku TK uzasadnia zastosowanie art. 272 § 1 p.p.s.a. i wznowienie postępowania w zakresie, w jakim zakończone zostało postanowieniem z 19 czerwca 2020 r. Wskazał, że wyrok TK ma charakter zakresowy, tj. orzeka o niekonstytucyjności wskazanych w nim przepisów rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w zakresie, w jakim określają opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu z dnia 22 października 2015 r. Podając, że po uwzględnieniu wyroku TK wysokość wynagrodzenia adwokata (opłaty) z tytułu świadczenia pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi powinna zostać ustalona na podstawie stawek wynikających z rozporządzenia z 2015 r. Wskazał, że zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w związku z § 15 ust. 1 i § 1 pkt 2 rozporządzenia z 2015 r., stawka minimalna wynagrodzenia adwokata w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynosi 360 zł. Tymczasem kwota wynagrodzenia za te same czynności ustalona na podstawie rozporządzenia z 2016 r. wynosi 180 zł (§ 21 ust, 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 4 ust. 1 i § 2 pkt 1 rozporządzenia z 2016 r.). Podał, że stosownie zaś do § 4 ust. 3 rozporządzenia z 2016 r. przyznane wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. W odniesieniu do usług prawnych stawka VAT wynosi obecnie 23 %. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga o wznowienie postępowania jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy, dotyczącym wznowienia postępowania, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Podkreślić przy tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym chodzi tu o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160 - 165 p.p.s.a., art. 173 § 1 p.p.s.a.) - por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I GZ 2/06, z 10 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1736/15, z 17 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1738/15 oraz z 13 maja 2009 r. sygn. akt II OZ 393/09; por. także: K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, str. 529; Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Wolters Kluwer, str.466). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II GZ 168/22, wskazał, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. W niniejszej sprawie adwokat M. M. domaga się wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem WSA, którym starszy referendarz sądowy przyznał wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Powyższe postanowienie nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a więc postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny. Uzupełniająco należy wyjaśnić, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznanie wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W konsekwencji wywiedziona przez stronę skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego z 30 lipca 2019 r., przyznającym wynagrodzenie za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej, nie jest dopuszczalna, stąd też należało ją odrzucić. Wprawdzie art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak, jak wskazano powyżej, regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. W przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie. W przedmiotowej sprawie prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 oddalający skargę J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z 31 sierpnia 2016 r. nr DRiR.580.277.2016.BZ w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Natomiast postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 lipca 2019 r. o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu, jest orzeczeniem o procesowym, niemerytorycznym charakterze. Powyższa okoliczność powoduje, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania zmierzająca do zmiany ww. postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie jest dopuszczalna, co skutkuje jej odrzuceniem. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.