II GZ 307/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S., A. R., J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5322/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. S., A. R., J. R. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2023 r., nr DB.P.428931.917.2022.30.kolo w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5322/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S., A. R., J. R. (skarżący, strona skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2023 r. nr DB.P.428931.917.2022.30.kolo w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd I instancji (WSA) wyjaśnił, że Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (UP, organ) postanowieniem z dnia 6 marca 2023 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia 14 marca 2022 r. W postanowieniu tym pouczono skarżących, że przysługuje od niego skarga do sądu administracyjnego. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących dnia 14 marca 2023 r. Dnia 23 sierpnia 2023 r. pełnomocnik procesowy skarżących (rzecznik patentowy) złożył skargę do WSA w Warszawie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że do uchybienia terminu doszło na "skutek splotu niekorzystnych i niezawinionych okoliczności, tj. błędu systemu kontroli terminów dotyczącego niniejszego postępowania" oraz "ostrego epizodu depresyjnego pełnomocnika skarżących w okresie Świąt Wielkiej Nocy w 2023 r.". Sąd I instancji uznał, że przyczyny uchybienia terminu, na jakie powołano się we wniosku, nie uzasadniają przywrócenia wnioskowanego terminu, gdyż nie uprawdopodobniają braku winy zarówno po stronie pełnomocnika skarżących, jak i samych skarżących. Okoliczności sprawy dowodzą, zdaniem WSA, że pełnomocnik skarżących, jako osoba obowiązana do należytego ich reprezentowania, nie dochowała – choćby w stopniu minimalnym – ciążących na niej obowiązków. Sąd I instancji przyjął, że jeżeli wobec zaostrzenia choroby depresyjnej pełnomocnik nie mógł prawidłowo działać i prowadzić spraw mocodawców, powinien był niezwłocznie powiadomić o swoim stanie zdrowia firmę zewnętrzną, bądź drugiego z ustanowionych w niniejszej sprawie przez skarżących pełnomocnika (rz. pat. K. F.) lub samych skarżących. Sąd I instancji stwierdził zatem, że pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił po swojej stronie braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi na postanowienie z dnia 6 marca 2023 r. W ocenie Sądu niewątpliwie trudne przeżycia związane z depresją nie mogą być w tej sprawie usprawiedliwieniem i okolicznością przemawiającą za przywróceniem terminu do złożenia skargi, podobnie jak i błędne działanie systemu kontroli terminów. Sąd zauważył, że w sprawie nie przedstawiono żadnego dowodu potwierdzającego, że system kontroli terminów w okresie marzec/kwiecień 2023 r. działał nieprawidłowo i z tego powodu skarżący nie mogli przekazać informacji co do dalszego prowadzenia sprawy. Zdaniem Sądu, wątpliwym było także domniemywanie przez pełnomocnika woli mocodawców. Skoro system ten jest podstawową bazą danych pozwalającą na prawidłowe prowadzenie spraw powierzonych pełnomocnikowi, to zdaniem Sądu I instancji błędne (nieprawidłowe) jego działanie, zgodnie z zasadą należytego wykonywania powierzonych obowiązków i dbania o interesy stron reprezentowanych, winno być na bieżąco monitorowane, celem eliminowania sytuacji niepożądanych. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji postanowił odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika procesowego, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. naruszenie następujących przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy: a) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi na postanowienie z dnia 6 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia 13 marca 2022 r., odmawiającej udzielenia patentu na wynalazek objęty zgłoszeniem nr P.428931 z dnia 15 lutego 2019 r., złożonego dnia 17 listopada 2022 r., tj. w ustawowym okresie po ustaniu przyczyny, dla której bezskutecznie upłynął termin do jego złożenia w skutek zaistnienia okoliczności, których pełnomocnik skarżących nie mogła przewidzieć i nie mogła im przeciwdziałać, przy czym odmowa przywrócenia terminu nastąpiła pomimo, że wniosek o jego przywrócenie został prawidłowo złożony; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uznanie istnienia winy po stronie pełnomocnika skarżących wynikającej z niedostatecznej staranności w prowadzeniu spraw skarżących, choć wykazane zostały obiektywne przyczyny niedotrzymania terminu złożenia ww. skargi z dnia 23 sierpnia 2023 r., skutkiem czego nastąpiła odmowa przywrócenia terminu, przy czym zarzuty wyprowadzone z przepisu art. 3 § 1 p.p.s.a. odnoszą się do niewłaściwego zastosowania środków określonych w tej ustawie (odmowa przywrócenia terminu), skutkiem czego wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony i niemożliwa stała się kontrola prawidłowości zaskarżonego postanowienia organu administracji, co dowodzi, że wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania; 2. w ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. wskazano "jedynie subiektywną ocenę Sądu I instancji", co do niedostatecznej staranności pełnomocnika skarżących w prowadzeniu ich spraw, w sytuacji gdy brak jest norm prawnych regulujących tę kwestię oraz "gdy wobec braku odpowiednich norm prawnych Sąd I instancji nadmiernie rygorystycznie – a zatem arbitralnie stwierdził dodatkowo, że brak winy rozciągać się musi na cały okres od odręczenia postanowienia z dnia 6 marca 2023 r. do momentu złożenia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie skargi, bez wnikliwej oceny okoliczności, które spowodowały bezskuteczny upływ ustawowego terminu wniesienia skargi.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności wnosi się do sądu, w którym czynność ta miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Jedną z zasadniczych przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu jest więc uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie jako surogat dowodu wymaga wykazania prawdopodobieństwa zaistnienia okoliczności świadczących o tym, że stronie nie można przypisać choćby najniższego stopnia winy w zakresie obowiązku dbałości o własne sprawy (w tym terminowe wykonywanie czynności procesowych). W praktyce oznacza to, że strona jest zobowiązana do wykazania wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że uchybienie terminu zostało spowodowane zdarzeniami lub stanami od niej niezależnymi. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu należy zatem przyjąć pewien obiektywny miernik staranności podmiotów prawnych, co jest równoznaczne z przyjęciem – jako wzorca oceny prawnej spełnienia przesłanki braku winy – sposobu zachowania podmiotu należycie i solidnie dbającego o terminowe wykonywanie swoich obowiązków. W konsekwencji uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (w tym czynności wniesienia skargi do sądu administracyjnego) jest prawnie możliwe tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że strona nie tylko nie mogła przewidzieć przeszkody w terminowym dokonaniu czynności procesowej, lecz także nie mogła jej przezwyciężyć. Okoliczności uchybienia terminu muszą być więc od strony całkowicie niezależne, nieprzewidywalne i obiektywnie nieprzezwyciężalne. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie wskazuje się, że brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem i życiem lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela ustalenia i oceny prawne Sądu Wojewódzkiego. Pełnomocnik strony skarżącej (rzecznik patentowy) nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi na postanowienie organu z dnia 6 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia 14 marca 2022 r. Ponadto w świetle stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy wyłania się obraz pewnego ciągu naruszania terminów procesowych. Najpierw pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji organu z dnia 14 marca 2022 r., a następnie – pomimo prawidłowych doręczeń i pouczeń w zakresie ww. postanowienia z dnia 6 marca 2023 r. – kolejny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na powyższe postanowienie. Powołane we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi okoliczności związane z błędnym działaniem "systemu kontroli terminów" strony skarżącej, trudnościami w porozumieniu się pełnomocnika ze stroną skarżącą oraz złym stanem zdrowia pełnomocnika procesowego (ostry epizod depresyjny na tle przebytych chorób) same w sobie nie uprawdopodabniają przesłanki braku winy pełnomocnika w niedotrzymaniu terminu procesowego. Odnosząc się tylko do przyczyny związanej ze stanem zdrowotnym pełnomocnika, trzeba wskazać, że nie jest wystarczające samo odwołanie się do przebytej choroby (co oczywiście wymaga wiarygodnego udokumentowania medycznego), lecz konieczne jest także uprawdopodobnienie, że stan zdrowia danej osoby wywołany tą chorobą obiektywnie uniemożliwiał – osobiste albo za pośrednictwem innych osób – dokonanie wymaganych czynności, a zatem był niemożliwą do przezwyciężenia przyczyną niedochowania terminu (por. np. postanowienie NSA z 22.11.2013 r., II OZ 1053/13, LEX nr 1394994; postanowienie NSA z 20.03.2013 r., I GZ 49/13, LEX nr 1300901; postanowienie NSA z 8.03.2018 r., I OZ 218/18, LEX nr 2469137; postanowienie NSA z 29.11.2022 r., III FZ 452/22, LEX nr 3438456; postanowienie NSA z 17.04.2023 r., II OZ 171/23, LEX nr 3558985; postanowienie NSA z 25.10.2023 r., III OZ 522/23, LEX nr 3656298; postanowienie NSA z 21.03.2024 r., III OZ 113/24, LEX nr 3710348; postanowienie NSA z 21.03.2024 r., III OZ 119/24, LEX nr 3710349). W tym stanie rzeczy strona skarżąca powinna niewątpliwie mieć świadomość, że ustanowienie pełnomocnika procesowego rodzi określone i poważne konsekwencje prawnoprocesowe, obciążając mocodawcę skutkami niewłaściwego doboru pełnomocnika, który ma działać w jego imieniu, oraz skutkami jego zawinionych działań lub zaniechań. Wina pełnomocnika procesowego (w tym nawet jego lekkie niedbalstwo) obciąża mocodawcę, który nie jest uprawniony do ekskulpacji z powołaniem się na okoliczności związane z brakiem wpływu na zachowania pełnomocnika lub brakiem winy w jego wyborze. Rozwiązanie to należy uznać za racjonalne i konieczne nie tylko z uwagi na samą istotę konstrukcji pełnomocnictwa procesowego, lecz także ze względu na konieczność przeciwdziałania negatywnym skutkom możliwego rozdziału odpowiedzialności strony i jej pełnomocnika dla sprawności, terminowości i efektywności postępowania sądowego. Mając na względzie podniesione argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. o oddaleniu zażalenia.