II SA/Rz 389/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2024 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 19 stycznia 2024 r. nr SKO.4115.31.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala – Zaskarżoną decyzją z 19 stycznia 2024r. nr SKO.4115.31.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO bądź organ odwoławczy), po rozpoznaniu odwołania I. Z. (dalej: Skarżąca) od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: organ I instancji) z 15 grudnia 2023 nr MOPS.4421.3.2023/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej K.p.a. ) i art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji, opisaną na wstępie decyzją 15 grudnia 2023r. odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, w związku z opieką nad bratem P. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było niespełnienie kryterium wieku, w jakim postawała niepełnosprawność podopiecznego - art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. – o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 390 ze. zm. - dalej: u.ś.r.), która to przesłanka – mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 – została uznana przez organ I instancji za przesłankę w dalszym ciągu stanowiącą kryterium przyznania przedmiotowego świadczenia. Po rozpatrzeniu dowołania Skarżącej, SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji - wskazało jednakże inne przyczyny, dla których przyznanie przyznania Skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia nie jest możliwe. Organ odwoławczy odmówił racji twierdzeniem organu I instancji, co do tego że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki - pomimo stanowiska zajętego przez TK w w/w wyroku - stanowi w dalszym ciągu kryterium do przyznania przedmiotowego świadczenia. Wskazał jednak że uwzględnienie wniosku Skarżącej nie jest możliwe, gdyż Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i zamierza z prawa tego w dalszym ciągu korzystać, co stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia stosownie do art. 17 ust. 5 u.ś.r. Nie można bowiem pobierać równocześnie dwóch świadczeń : emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że Skarżąca była informowana, że pobieranie emerytury stanowi przeszkodę do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia, ale dwukrotnie złożyła oświadczanie, że nie będzie ubiegać się o zawieszenie wypłat świadczenia emerytalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc argumenty przeciwko uznaniu kryterium wieku powstania niepełnosprawności podopiecznego, za przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.– dalej: P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Uwzględniając skargę na decyzję bądź postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). W tak określonych granicach zaskarżenia, skargę wniesioną w niniejszej sprawie należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Mimo tego, że zawarte w treści skargi zarzuty i argumenty Skarżącej związane z rozumieniem wyroku TK w sprawie K 38/13 i jego wpływie na przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w stanie prawnym do 31 grudnia 2023r., są oczywiście uzasadnione, to przyznanie Skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia nie jest możliwe z uwagi na to, że Skarżąca ma przyznane prawo do emerytury, którą pobiera i jak wynika z oświadczeń składanych w toku postępowania zamierza pobierać nadal. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym na dzień wniesienia wniosku (11 listopada 2023r.) Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty bądź innych wymienionych w przepisie świadczeń. W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się już opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat. Do takich należy Skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Z uwagi jednak na fakt, że Skarżąca złożyła wniosek 21 listopada 2023r. - zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj.u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Warunkiem zastosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. czyli przed tą datą, osoba ubiegająca się o jego przyznanie, spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 629/23). Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej i innych świadczeń. W realiach kontrolowanej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że w zaskarżonej decyzji Kolegium słusznie stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być data powstania niepełnosprawności jej męża. Zasadnie Kolegium przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim - w stosunku do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych - różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie oznacza to, że powyższe kryterium nie powinno być uwzględniane na potrzeby ustalenia prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w momencie późniejszym niż wymienione w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek określony w powyższym przepisie. Istotą sporu pozostaje natomiast kwestia, czy zasadnie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że Skarżąca posiada ustalone prawo do emerytury i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do zawieszenia wypłaty na jej rzecz świadczeń emerytalnych. Zagadnienie to ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie ze względu na treść przywoływanych powyżej przepisów art. 43 oraz art. 63 u.ś.w., skoro z mocy art. 43 u.ś.w. opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu osoba, która spełniała warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z tym tylko wyjątkiem, że pobiera inne świadczenie wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Jako źródło takiego uprawnienia wskazuje się przywołany powyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. W przypadku świadczenia emerytalnego powyższy wybór strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Mimo bowiem, że świadczenie emerytalne jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Uznać zatem należy, że skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć trzeba, iż w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". (wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2136/22). W realiach niniejszej sprawy trzeba zaakcentować, że dopiero zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i umożliwia przyznanie świadczenia. Wnioskodawca może doprowadzić do zawieszenia emerytury poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie tego prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Dopiero zatem wydanie decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rodzi skutek prawny w postaci wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Na gruncie tego przepisu datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj. decyzji organu rentowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 25/23). Zatem konkludując - zawieszenie prawa do emerytury eliminowało negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a przyznanie tego świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 sierpnia 2022, sygn. akt I OSK 1945/21; z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 436/21; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22; z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 911/22). W związku z powyższym należy wskazać, że w badanej sprawie nie jest sporne, iż Skarżąca nie złożyła takiego dokumentu do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy. Poza sporem pozostaje również fakt, iż Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury a także to, że w toku postępowania Skarżąca miała świadomość, że okoliczność ta stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z treści złożonego odwołania od decyzji organu I instancji. Do dnia 31 grudnia 2023 r. Skarżąca nie spełniła zatem warunków do przyznania świadczenia, nie doszło bowiem do wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci pobierania świadczenia emerytalnego. W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 u.ś.w. przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że decyzja organu I instancji nie wyjaśnia należycie przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, wprowadzając w błąd, co do wagi przesłanki wieku powstania niepełnosprawności oraz ignorując znaczenie pobierania emerytury, w kontekście przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Z oświadczenia Skarżącej złożonego w toku postępowania przed organem I instancji wynika jednak bezspornie, że Skarżąca została poinformowana o możliwości zawieszenia emerytury i wstrzymania jej wypłaty ( k. 9 akt adm. org. I inst.) czego nie uczyniła, stwierdzając w treści odwołania że nie ma innych środków do życia. Wobec tego Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie, ewentualna nieznajomość prawa po stronie Skarżącej, nie stanęła na przeszkodzie spełnieniu warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia. Postępowaniu organów nie można zatem zarzucić nieprawidłowości, mogącej mieć wpływ na wynik sprawy. Analiza akt postępowania wskazuje, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił i prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia. Ustalone przez organ fakty, w szczególności związane z przysługującym Skarżącej świadczeniem emerytalnym, nie są kwestionowane przez Skarżącą. W związku z powyższym Sąd ustalił, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.