III FSK 1425/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. sp. z o.o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1006/22 w sprawie ze skargi J. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 czerwca 2022 r., nr SKO.EA/418/39/2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 1006/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej jako "Skarżąca", "Spółka"), na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 czerwca 2022 r. w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Krakowie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13f ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470 ze zm., dalej jako "u.d.p.") poprzez błędne przyjęcie, iż to Skarżąca Spółka była korzystającym z pojazdu i przez to na Spółkę winna zostać nałożona opłata dodatkowa. Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Nadto pełnomocnik Skarżącej zrzekł się rozprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie skorzystało z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu uwzględniając jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały wymienione w § 2 tego artykułu. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, zatem do rozpoznania pozostawały zarzuty skargi kasacyjnej, które oparte zostały na podstawach kasacyjnych opisanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., czyli naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie o istnienie podstaw do obciążenia Skarżącej opłatą dodatkową za parkowanie w strefie płatnego parkowania. Zarzucając naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13f u.d.p. Spółka wskazywała, że Sąd pierwszej instancji wadliwie zaaprobował sytuację, w której organ nie uczynił zadość obowiązkowi ustalenia osoby, która w istocie korzystała z pojazdu skarżącego, a w konsekwencji postąpił wbrew treści przepisów u.d.p. obciążając obowiązkiem zapłaty wyłącznie właściciela pojazdu, czyli Skarżącą. Zarzut ten okazał się bezzasadny. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał już skargi kasacyjne wywiedzione w podobnych sprawach (por. wyroki NSA: z 24 lutego 2022 r. sygn. akt III FSK 292/21; z 27 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 1049/18 i I GSK 1042/18; z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 553/18. Podzielając argumentację przedstawioną w tych orzeczeniach, Sąd posłuży się nią w dalszej części uzasadnienia. Obowiązek poniesienia opłat za parkowanie określony został w przepisach u.d.p. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych: a) w strefie płatnego parkowania, b) w śródmiejskiej strefie płatnego parkowania. Za nieuiszczenie opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania pobiera się opłatę dodatkową, której wysokość oraz sposób jej pobierania również określa rada gminy (art. 13f ust. 1 i 2 u.d.p.). Opłaty te, a więc zarówno opłatę za parkowanie w strefie płatnego parkowania, jak i opłatę dodatkową za nieuiszczenie takiej opłaty, pobiera zarząd drogi, a w przypadku jego braku – zarządca drogi (art. 13b ust. 7 i art. 13f ust. 3 u.d.p.), którym w przypadku dróg publicznych (ulic) położonych w granicach miasta na prawach powiatu, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta (art. 19 ust. 5 u.d.p.). Jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów, obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. z ww. przepisów ustawy o drogach publicznych i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miasta, stanowiącej akt prawa miejscowego. Obowiązek taki powinien zostać wykonany niezwłocznie po wystąpieniu określonego stanu faktycznego (zaparkowania w strefie płatnego parkowania, a w odniesieniu do opłaty dodatkowej - nieuiszczenia opłaty parkingowej), z wystąpieniem, którego ustawa wiąże ten obowiązek. Dla realizacji obowiązku poniesienia opłaty parkingowej nie jest, zatem konieczna jego konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego np. decyzji. Ze względu na jej funkcjonale związanie z opłatą za parkowanie w strefie płatnego parkowania, również w przypadku powstania obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej, wydanie takiego indywidualnego aktu administracyjnego nie jest wymagane. Co więcej, ustawodawca nie upoważnił organów administracji do wydawania takich aktów. Również przepisy ustawy stwierdzające, że opłaty te są "pobierane", nie zaś "wymierzane" czy "ustalane" albo "określane" przez organ administracji, potwierdza zasadność tego wniosku (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Po 1273/16). W judykaturze ponadto podkreśla się, że z treści art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. wynika zarazem, że obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i ewentualnie opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, obciąża korzystającego z dróg publicznych. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "korzystający" obejmuje właściciela pojazdu, również inne osoby, tj. osoby korzystające z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, za zgodą właściciela, jak i osoby działające bez takiego tytułu czy zgody. A zatem, wierzyciel ma prawo domniemywać, że korzystającym z drogi publicznej jest z reguły właściciel pojazdu i w związku z tym, to na nim spoczywa obowiązek ponoszenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. Kierowanie egzekucji do właściciela samochodu opiera się zwykle na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym jest domniemanie faktyczne, że to właściciel samochodu jest korzystającym z dróg publicznych. Do przyjęcia takiego domniemania uprawniają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Jeśli ktoś jest właścicielem samochodu, to przede wszystkim on z niego korzysta. Drugim elementem jest założenie, że jeśli właściciel samochodu z niego w danym dniu nie korzystał to wie, kto to uczynił. Do przyjęcia domniemania faktycznego uprawniają, jak wyżej wskazano, zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, a także wynikająca z prawa własności tzw. triada uprawnień właścicielskich, czyli prawo do: posiadania (ius possidendi), korzystania i rozporządzania (ius disponendi). Tego rodzaju domniemanie ma zatem swoje źródło w definicji prawa własności zawartej w treści art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1740, ze zm., dalej także jako: "k.c."). Pozytywna strona własności obejmuje uprawnienie do posiadania rzeczy, uprawnienie do korzystania z rzeczy i uprawnienie do rozporządzania rzeczą. Wyraźnie zaznaczonym w przytoczonej normie uprawnieniem właściciela jest przysługujące mu uprawnienie do korzystania z rzeczy. Dopiero więc, kiedy właściciel pojazdu wykaże, że z należącego do niego pojazdu korzystał inny - wskazany przez niego - podmiot, który parkował w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty, obowiązek uiszczenia opłaty może obciążyć tego użytkownika drogi. We wszystkich innych przypadkach opłatę ponosi właściciel pojazdu. Jeśli ktoś jest właścicielem samochodu, to na nim spoczywa ciężar obalenia domniemania, że nie był "korzystającym" z pojazdu stosownie do art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 3674/15 i II GSK 3589/15; wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 października 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 519/17; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 446/17). Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w razie pozostawienia pojazdu w strefie płatnego parkowania lub w śródmiejskiej strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie, powstaje z mocy prawa obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej, a opłata ta obarcza co do zasady właściciela pojazdu, a kierowanie egzekucji właśnie do niego opiera się na dwóch przesłankach: domniemania faktycznego - to właściciel korzysta z samochodu oraz stwierdzenia, że właściciel, który nie korzysta z pojazdu wie kto to czyni i może udowodnić, że np. swój samochód udostępnił innej osobie. W niniejszej sprawie organy stwierdziły, że należący do Spółki pojazd marki BMW o nr rej. [...], w dniu 2 czerwca 2021 r., o godz. 18:05 zaparkowany był na drodze publicznej - ul. M., tj. w obszarze płatnego parkowania (podstrefa C 22), będącym jednocześnie śródmiejską strefą płatnego parkowania (SSPP) w K., wyznaczonym znakami obszarowymi D-44. W związku tym parkowaniem nie uiszczono stosownej opłaty. W takich okolicznościach Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skoro Skarżąca nie wskazała innej osoby, która dysponowała pojazdem w okresie nieopłaconego postoju, to obowiązek zapłaty za parkowanie obciążał Spółkę jako właściciela pojazdu. Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że organ egzekucyjny nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego dążącego do precyzyjnego ustalenia osoby korzystającej z drogi publicznej i nieuiszczającej opłaty za postój w strefie płatnego parkowania, gdyż to na właścicielu pojazdu spoczywa ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne. Dowód taki musi zaś polegać na wskazaniu konkretnej osoby i wszystkich jej danych tak, aby było możliwe skuteczne wyegzekwowanie od niej należnych prawnie opłat, a powinno to nastąpić w odpowiednim czasie, fazie i etapie postępowania - co w niniejszej sprawie nie wystąpiło. W skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie był zatem uprawniony do badania zgodności z prawem przebiegu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 grudnia 2021 r., obejmującego opłatę dodatkową, o której mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p. Natomiast uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawiera jednoznaczne stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Przyjęty stan faktyczny jest wiążący dla sądu kasacyjnego, wobec braku zarzutów co do prawidłowości jego ustalenia. Z tych względów skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. s. Sławomir Presnarowicz s. Stanisław Bogucki s. Krzysztof Przasnyski (spr.)