III FSK 1285/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 38/23 w sprawie ze skargi J.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 6 lipca 2023 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 38/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 21 października 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku J. B. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. obejmujących zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 12 kwietnia 2022 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone stronie w dniu 2 maja 2022 r. Bank potwierdził jego odbiór 12 kwietnia 2022 r. natomiast pismem z 13 kwietnia 2022 r. poinformował o braku środków na rachunku. Pismem z 5 maja 2022 r. zatytułowanym "Skarga", zobowiązany wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej czynności w przedmiocie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i umorzenie postępowania egzekucyjnego lub uchylenie w całości zaskarżonej czynności z dnia 12 kwietnia 2022 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu pisma skarżący wskazał, że wnosi skargę na czynność organu egzekucyjnego z 12 kwietnia 2022 r. w przedmiocie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wyjaśnił, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie toczą się sprawy dotyczące umorzenia zadłużenia wobec KRUS, które nie zostały jeszcze prawomocnie zakończone oraz podniósł, że zastosowany został zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Postanowieniem z 12 maja 2022 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie postanowieniem z 12 lipca 2022 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu. Postanowieniem z 19 sierpnia 2022r., w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ egzekucyjny oddalił skargę na ww. czynność egzekucyjną i oddalił skargę na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Powołanym na wstępie i zaskarżonym do Sądu I instancji postanowieniem z 21 października 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że w postępowaniu wszczętym skargą w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny rozpatruje, czy czynności egzekucyjne zostały przez niego dokonane zgodnie z prawem. Zatem strona, korzystając z przysługującego jej prawa zaskarżenia dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, w złożonej skardze może podnosić wyłącznie zarzuty odnoszące się do prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych, jak również zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Dyrektor ocenił, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły nieprawidłowości i nie zastosowano zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi wydał wskazany na wstępie wyrok. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd stwierdził, że zajęcie rachunku bankowego zostało dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami, zatem skarga na dokonanie czynności egzekucyjnej nie podlegała uwzględnieniu, a w sprawie brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej czynności. Podobnie na uwzględnienie nie zasługiwał, zdaniem Sądu zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł zobowiązany zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - rażące naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędne niezastosowanie i wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez organ w sytuacji, gdy skarżący wniósł zarzut do tytułu wykonawczego w postaci zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, - rażące naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 15 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędne niezastosowanie i niedopełnienie obowiązku doręczenia skarżącemu upomnienia poprzedzającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego, co stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze podniesione zarzuty naruszenia prawa skarżący wniósł o: 1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, 2) zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu za I oraz II instancję, według norm prawem przepisanych, bowiem nie zostały one pokryte ani w części ani w całości, 3) zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania kasacyjnego. W piśmie z 14 września 2023 r. pełnomocnik skarżącego złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem zaskarżenia do Sądu I instancji było postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę na czynność egzekucyjną. Zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 479) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Z cytowanego przepisu wynika, że skargę na czynność egzekucyjną można oprzeć jedynie na dwóch określonych w przepisie podstawach. Skarga na czynność egzekucyjną wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez organ egzekucyjny konkretnej czynności, zmierzającej do zastosowania określonego środka egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. W postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, braku upomnienia czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania. Kwestia prawidłowości doręczenia upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku nie może być więc kontrolowana w ramach skargi na czynności egzekucyjne (por. wyrok NSA z 25 października 2023 r. sygn. akt III FSK 2935/21 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych oraz bazie Legalis nr 3000931). Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r. sygn. akt III FSK 3829/21, Legalis nr 3037180). Zwrócić należy uwagę, że przywołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj.: wyrok z 25 października 2012 r. sygn. akt II FSK 424/11 i wyrok z 1 września 2011 r. sygn. akt II FSK 492/10, w których NSA wypowiedział się na temat obowiązku doręczenia upomnienia, zapadły w sprawach w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a nie w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną. Z ww. powodów sformułowany w punkcie drugim skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a. polegający na niedopełnieniu obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia poprzedzającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego, nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ nawet gdyby założyć, że w rozpoznawanej sprawie wierzyciel miał obowiązek wystosować do skarżącego upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, to kwestia ta nie może być przedmiotem badania i ocen w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną. Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli było wymagane, o którym stanowi art. 15 § 1 u.p.e.a. może być przedmiotem zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), a nie skargi na czynność egzekucyjną. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. polegający na zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono jakichkolwiek okoliczności czy argumentów mających świadczyć o tym, że zastosowany środek jest zbyt uciążliwy dla skarżącego. Skarżący nie wskazał jaki inny środek były dla niego mniej uciążliwy. Dla skuteczności takiego zarzutu, zobowiązany musiałby wykazać, że organ egzekucyjny miał w ogóle wybór jednego z kilku środków egzekucyjnych. Tymczasem z przedstawionego w uzasadnieniu wyroku przebiegu postępowania wynika, że organ egzekucyjny nie miał wyboru zastosowania innego środka egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne wobec majątku strony prowadzone jest od 2011 r. Zastosowane dotychczas środki egzekucyjne okazały się nieskuteczne. Ponadto jak trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zastosowany środek egzekucyjny okazał się nieskuteczny, ponieważ w odpowiedzi na doręczone bankowi zawiadomienie o zajęciu rachunku, bank powiadomił organ egzekucyjny, że na rachunku nie ma środków pieniężnych. W konsekwencji, ponieważ zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę tę oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego w ramach prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a. sędzia Jolanta Sokołowska sędzia Jacek Brolik sędzia Krzysztof Przasnyski