III SA/Kr 12/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 października 2022 roku sygn. akt SKO.NP/4115/342/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 20 października 2022 r., znak: SKO.NP/4115/342/2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania D. Ł. (dalej jako: skarżąca lub wnioskodawczyni) od decyzji Burmistrza S. z dnia 31 sierpnia 2022 r., znak: [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem A. B., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Opisaną wyżej decyzją organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 23 listopada 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 6 kwietnia 2015 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2015 roku odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji odmownej organ I instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż w przypadku ojca skarżącej niepełnosprawność powstała w wieku 73 lat, a tym samym nastąpiło to później niż przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki do 25 roku życia. Dodatkowo organ I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż wnioskodawczyni wystąpiła o świadczenie opiekuńcze w momencie, gdy sama nie uzyskała prawa do własnych świadczeń. Organ I instancji zwrócił także uwagę, iż ojciec skarżącej ma dwoje dorosłych dzieci, tj. wnioskodawczynię oraz syna, zamieszkałego w S., który prowadzi własną działalność gospodarczą. Tym samym, zdaniem organu I instancji, dzieci A. B. mogłyby tak zorganizować i podzielić swój czas i obowiązki, aby naprzemiennie zaopiekować się starszym schorowanym ojcem, gdyż wynika to z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców. Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca, nie godząc się z takim rozstrzygnięciem oraz domagając się uchylenia w całości decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2022 r. Skarżąca zarzuciła przy tym kwestionowanej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na jej wydanie, przez błędną wykładnię: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. W uzasadnieniu odwołania rozwinięto podniesione zarzuty, powołując na ich poparcie m.in. orzecznictwo sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zaznaczyło na wstępie, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia ze strony Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, które decyzją z dnia 15 czerwca 2022 r. uchyliło decyzję Burmistrza S. z dnia 25 kwietnia 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wyjaśniono przy tym, że w uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji powinien przede wszystkim szczegółowo zweryfikować złożone przez stronę oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż z akt sprawy nie wynikało, jakie działania podjęła skarżąca w celu zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. W tym zakresie organ II instancji wskazał na poszczególne okoliczności, które powinien był ustalić organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie, m.in. odnoszące się do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą, jak też do ewentualnej innej aktywności zawodowej skarżącej, a także ustalenia daty, od której skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem oraz zakresu czynności, jakie wykonuje w związku ze sprawowaną opieką, a nadto czy stan zdrowia skarżącej nie uniemożliwia jej sprawowania opieki nad ojcem stosownie do jego potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, po rozpatrzeniu ww. odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie organ odwoławczy, powołując się na treść art. 17 ust. 1, 1b i 5 u.ś.r. wskazał, że decyzja organu I instancji mimo częściowo błędnego uzasadnienia ostatecznie odpowiada prawu. W tym zakresie organ II instancji zaznaczył, że z zebranego w sprawie materiału wynikało, iż skarżąca wnioskiem z dnia 25 marca 2022 r. (data wpływu do organu) zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 23 listopada 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 6 kwietnia 2015 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2015 r. Wyjaśniono przy tym, że w załączonych do wniosku oświadczeniach strona wskazała, iż jest rolnikiem i że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od stycznia 2022 r. W dalszej kolejności organ odwoławczy podał, że z dokonanych w sprawie ustaleń w trakcie wywiadu środowiskowego wynikało, iż wnioskodawczyni tworzy gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz ojcem, który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i pozostaje w stałym leczeniu z powodu przebytego [...]. Zaznaczono, że ojciec wnioskodawczyni ma duże problemy z poruszaniem się, musi poruszać się przy pomocy drugiej osoby. Ponadto zaznaczono, że jak ustalił pracownik socjalny w trakcie wywiadu środowiskowego, ojciec skarżącej ma jeszcze syna, który zamieszkuje w S. i prowadzi własną działalność gospodarczą, a także ma [...] wnuków, które nie mają możliwości sprawowania opieki nad dziadkiem, gdyż mieszkają oddzielnie, pracują i mają swoje rodziny. Podniesiono przy tym, że ojciec wnioskodawczyni wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, przy podawaniu leków oraz posiłków, a także podczas wizyt lekarskich. Organ odwoławczy nadmienił, że pracownik socjalny wskazał też, iż wnioskodawczyni nie podejmuje żadnych prac zarobkowych i zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia, ponieważ przejęła całkowitą opiekę nad ojcem. Dodano przy tym, że brat oraz jego dzieci, jak również dzieci wnioskodawczyni scedowali na nią opiekę nad ojcem, ponieważ zamieszkuje wraz z ojcem i zawsze jest do jego dyspozycji. Organ II instancji zaznaczył także, że w aktach sprawy znajduje się również oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 2 marca 2022 r., w którym wskazała, iż od 2015 r. do chwili obecnej sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem oraz oświadczenie z dnia 8 marca 2022 r. dotyczące formy i zakresu opieki nad ojcem, w którym szczegółowo opisała czynności realizowane w ramach opieki nad ojcem. W tym zakresie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wśród czynności opiekuńczych wymieniła takie jak codzienna toaleta, wymiana pieluchomajtek (4 razy dziennie), smarowanie kremami przeciw odparzeniom, masowanie rąk, podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, karmienie, oklepywanie. Dodatkowo organ II instancji wskazał, że w aktach sprawy znajduje się kopia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 3 listopada 2021 r. o oddaleniu odwołania skarżącej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 20 października 2020 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto organ odwoławczy podniósł, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji ustalił, iż skarżąca nie figuruje wprawdzie w ewidencji KRUS, ale jest zarejestrowana w systemie ewidencji producentów i w latach 2004-2021 ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przy czym ostatni wniosek o płatność został złożony w roku 2021. W dalszej kolejności organ II instancji wskazał, że z zaświadczenia lekarskiego z dnia 20 lipca 2022 r. wynikało, iż ojciec skarżącej jest praktycznie leżący, zupełnie niesamodzielny i wymaga stałej obecności drugiej osoby. Organ II instancji wymienił również pozyskane do akt sprawy świadectwa pracy skarżącej wskazujące na okresy jej zatrudnienia (od 18 maja do 17 listopada 1993 r., od 16 września 1996 r. do 5 marca 1997 r., od 17 listopada 2003 r. do 31 stycznia 2015 r., od 1 lutego 2015 r. do 30 września 2018 r.), rodzaj i miejsce świadczenia pracy oraz powody jej ustania. Jednocześnie zaznaczono, że z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lipca 2022 r. wynikało, iż wnioskodawczyni nie posiada orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji i niezdolności do pracy, zaś z pisma Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 lipca 2022 r. wynikało, iż nie złożyła ona wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo wskazano, że z pisma KRUS z dnia 12 lipca 2022 r. wynikało, iż wnioskodawczyni nie ma wydanego orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji lub stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji. Dodano także, że wnioskodawczyni nie ma też wydanego orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, a przy tym nie złożyła wniosku o wydanie jakiegokolwiek orzeczenia. Następnie organ odwoławczy odnosząc się do stanu zdrowia ojca skarżącej wskazał, że z karty oceny stanu pacjenta według zmodyfikowanej skali Barthel wynikało, iż ojciec skarżącej jest całkowicie niesamodzielny (5 punktów na 100). Ponadto zaznaczono, że z oświadczenia skarżącej z dnia 3 sierpnia 2022 r. wynikało, iż opiekuje się swoim ojcem od 2015 r., gdyż jest on po [...], ma niedowład prawostronny i nie jest zdolny do wykonywania opieki nad sobą, zaś przez okres 2 lat to jej syn sprawował opiekę, ponieważ skończył szkołę i był bez pracy i na okres paru godzin, gdy ona szła do pracy, on sprawował opiekę, ale gdy podjął pracę skarżąca została sama do opieki. Ponadto podano, że z oświadczenia skarżącej wynikało również, iż jej ojcu trzeba przygotować jedzenie, nakarmić, umyć, ubrać, założyć pampersa, podać leki, posadzić na wózek, wykąpać, ponieważ nie jest on w stanie tego zrobić, zaś w nocy trzeba parę razy wstawać, zmieniać pampersy, ojciec też się zapomina, więc woła, żeby mu coś podać i parę razy na noc trzeba zaglądać. Dodano, że nieraz bywa tak, iż trzeba z nim w pokoju spać, ponieważ chce wstawać i trzeba go pilnować. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że posiada pole, ale nie pracuje w nim, ponieważ nie jest w stanie pogodzić pracy w polu oraz opieki nad ojcem i dlatego też oddała je w dzierżawę kuzynowi i to on uprawia to pole, którego powierzchnia wynosi 4,27 ha, przy czym nie posiada sporządzonej umowy dzierżawy. Wyjaśniono przy tym, że gdy uprawiała je skarżąca to siała zboże, warzywa i ziemniaki, zaś w polu pracował z nią mąż. Dodatkowo wskazano, że wnioskodawczyni oświadczyła także, iż pracowała 15 lat w [...], nie posiada żadnego orzeczenia o niepełnosprawności, zaś ojcem opiekuje się od 16 czerwca 2015 r. Ponadto podano, iż wnioskodawczyni zaznaczyła, że aktualnie nigdzie nie pracuje i nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, gdyż jej ojciec nie jest w stanie zostać na chwilę sam w domu, ponieważ cały czas potrzebuje opieki. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy w pierwszej kolejności podkreślił, że decyzja organu I instancji była wadliwa, gdyż została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niezgodny z Konstytucją, wobec czego – w ocenie organu II instancji – w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyjaśniono przy tym, że szczegółowe uzasadnienie w tym zakresie zostało przedstawione w wdanej uprzednio w niniejszej sprawie decyzji kasatoryjnej Kolegium z dnia 15 czerwca 2022 r., a co za tym idzie nie zachodziła konieczność ponownego przytaczania zaprezentowanej tam argumentacji. W tym jednak zakresie organ odwoławczy wskazał, że analizując całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przy uwzględnieniu powyższego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, doszedł jednak do przekonania, iż w niniejszym przypadku nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócono bowiem uwagę, że z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w tym przepisie – poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych – muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej (pozytywna i negatywna), tj. niepodejmowanie albo rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r.) oraz brak ustalonego na rzecz osoby sprawującej opiekę prawa do świadczeń wymienionych w jej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" lub "b" u.ś.r. Na poparcie ww. argumentacji organ II instancji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie należało podzielić ocenę organu I instancji, że w przypadku skarżącej nie zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacja z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W tym zakresie zwrócono bowiem uwagę, że z ustaleń dokonanych w sprawie wynikało, iż w przypadku ojca skarżącej niepełnosprawność istnieje od 6 kwietnia 2015 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2015 r., zaś z oświadczenia skarżącej wynikało, że niepełnosprawność ta powstała na skutek [...], który miał miejsce w 2015 r. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że pomimo niepełnosprawności ojca skarżąca pracowała na pełny etat do 30 września 2018 r., a ustanie stosunku pracy nastąpiło na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę z przyczyn ekonomicznych. Co więcej, organ II instancji podkreślił, że skarżąca równolegle prowadziła gospodarstwo rolne i w okresie od 2004 r. do 2021 r. corocznie ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a ostatni wniosek o płatność został złożony w 2021 r. Organ odwoławczy podniósł przy tym, że jak twierdziła wnioskodawczyni, swoim ojcem opiekuje się od 2015 r., przy wsparciu ze strony syna przez pierwsze dwa lata, a w związku z tym – na co zwrócił uwagę organ II instancji – przez wiele lat była ona w stanie łączyć opiekę nad ojcem zarówno z pracą zawodową w pełnym wymiarze czasu, jak i prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Jednocześnie organ II instancji zaznaczył, że ze zgromadzonych akt sprawy, w tym w szczególności z oświadczeń składanych w toku postępowania przez skarżącą, nie wynikało przy tym, aby począwszy od stycznia 2022 r., kiedy to, jak deklaruje wnioskodawczyni, doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaistniała konieczność zwiększenia zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem. Co więcej, zdaniem organu odwoławczego, zakres prac realizowanych przez skarżącą w gospodarstwie rolnym był relatywnie niewielki, gdyż jak sama oświadczyła, sprowadzał się on do uprawy zboża, warzyw i ziemniaków. Tym samym, w ocenie organu II instancji, skarżąca w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego nie musiała wykonywać czynności o stałych porach, które wykluczałyby sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem, na poparcie której to argumentacji powołano orzecznictwo sądów administracyjnych. Ponadto zdaniem organu odwoławczego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można było też pominąć, iż wnioskodawczyni ma także brata, z którym wspólnie może realizować obowiązek alimentacyjny. W tym zakresie organ II instancji powołał się na treść art. 128 i art. 129 § 2 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz na orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do przedmiotowego zagadnienia i w oparciu o powyższe wskazał, że w realiach niniejszej sprawy nie sposób było przyjąć, aby w odniesieniu do brata wnioskodawczyni istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez niego ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwiłyby wynajęcie opiekuna, bądź stanowiłyby wynagrodzenie dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec ojca. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, iż nie neguje złego stanu zdrowia ojca wnioskodawczyni, który zresztą znajdował potwierdzenie w zgromadzonych w sprawie dokumentach, w szczególności w karcie oceny według zmodyfikowanej skali Barthel. Organ II instancji podkreślił jednak, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a więc nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, na poparcie której to argumentacji powołano orzecznictwo sądów administracyjnych. Zdaniem organu odwoławczego, w realiach niniejszej sprawy nie zachodził jednak związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej przez wnioskodawczynię a konicznością sprawowania opieki nad jej niepełnosprawnym ojcem. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca – D. Ł., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zwrotu kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 k.r.o. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego A. B. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nim z bratem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia, - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego A. B. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu skargi przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie rozwinięto podniesione zarzuty, przywołując argumentację na ich poparcie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem A. B. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że A. B. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 23 listopada 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 6 kwietnia 2015 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2015 roku. Przede wszystkim należy rozstrzygnąć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jego ojca), nad którą sprawowana jest opieka, nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia czy też ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Pozytywne stanowisko w tej kwestii zaprezentował organ odwoławczy, natomiast negatywne – organ I instancji. Przy rozważaniu powyższej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104). Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008). Takie stanowisko zaprezentował m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r., III SA/Gd 475/20, LEX nr 3032716. Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja). Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa. Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany. W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trafne jest zatem w powyższym zakresie stanowisko organu odwoławczego. Zdaniem Sądu zarzuty skargi są jednak nieuzasadnione, organy ustaliły stan faktyczny sprawy w sposób umożliwiający podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej. Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454). Z zasadą prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie, co oznacza, że co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10.12.2009 r., II OSK 1933/08, LEX nr 582865). W niniejszej sprawie zdaniem Sądu organy przeprowadziły właściwie postępowanie dowodowe i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Należy podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że ojciec skarżącej jest osobą wymagającą opieki i pomocy we wszystkich czynnościach życiowych. Należy jednak podkreślić, że pomimo niepełnosprawności ojca skarżąca pracowała na pełny etat do 30 września 2018 r., a ustanie stosunku pracy nastąpiło na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę z przyczyn ekonomicznych. Skarżąca prowadziła również równolegle gospodarstwo rolne i od 2004 r. do 2021 r. corocznie ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ostatni wniosek o płatność został złożony w 2021 r. Sąd podziela zatem stanowisko organów, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad ojcem a rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Skarżąca podnosiła bowiem, że opiekuje się ojcem od 2015 r., przy wsparciu ze strony syna przez pierwsze dwa lata. Była zatem w stanie przez 7 lat łączyć opiekę nad ojcem zarówno z pracą zawodową w pełnym wymiarze czasu, jak i prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie podniosła przy tym żadnych okoliczności przemawiających za tym, że od stycznia 2022 r., kiedy to, jak deklaruje skarżąca, zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaistniała konieczność zwiększenia zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym A. B. Zakres prac wykonywanych przez skarżącą w gospodarstwie rolnym był niewielki, sprowadzał się do uprawy zboża, warzyw i ziemniaków. Trafne jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego nie musiała wykonywać czynności o stałych porach, które wykluczałyby sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżąca nie wykazała także w żaden sposób twierdzenia, że oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę kuzynowi i to on je uprawia. Oświadczyła tylko, że nie posiada sporządzonej umowy dzierżawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto należy podnieść, że obowiązek alimentacyjny wobec A. B. spoczywa nie tylko na skarżącej, lecz również na jego synu, który zamieszkuje w S. i prowadzi własną działalność gospodarczą. Skarżąca nie wykazała, aby syn A. B. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co pozwalałoby uznać, że nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem. Świadczenie pielęgnacyjne ma służyć przezwyciężeniu sytuacji życiowej, w której osoby zobowiązane do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej nie mogą zapewnić jej opieki z przyczyn natury obiektywnej. Nie stanowią takich przyczyn zamieszkiwanie w innej miejscowości, wykonywanie pracy zawodowej czy innego zajęcia, czy też posiadanie własnej rodziny. Świadczenie alimentacyjne może bowiem być realizowane nie tylko przez osobiste starania, lecz również poprzez świadczenia pieniężne. Skarżąca powinna rozważyć uzyskanie od syna A. B. pomocy w jednej ze wskazanych form. Opiekę nad osobą niepełnosprawną można bowiem sprawować również w formie usług opiekuńczych. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie "wytypowanej" przez rodzinę do opieki nad jej niepełnosprawnym członkiem, lecz osobie, która nie ma innego wyjścia i musi zrezygnować z pracy lub innego zarobkowego zajęcia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawną osobą, gdyż osoby zobowiązane do alimentacji nie są w stanie takiej opieki zapewnić z przyczyn natury obiektywnej. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.