II GZ 371/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. i J1. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 3437/22 w zakresie odrzucenia skargi i zwrotu wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. J. i J1. J. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 18 marca 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 3437/22, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 oraz art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), odrzucił skargę J. J. i J1. J. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji oraz zwrócił solidarnie ww. skarżącym uiszczony wpis od skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że skarżący reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli skargę na powyższą decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. Zarządzeniem z dnia 30 października 2023 r. wezwano pełnomocnika skarżących do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie oryginału bądź uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżących przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi; dokumentów wykazujących interes prawny skarżących do zaskarżenia decyzji BFG oraz trzech odpisów skargi - w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone na adres kancelarii pełnomocnika w dniu 17 listopada 2023 r., odbiór kwitował uprawniony pracownik (k. 50). Sąd I instancji podniósł, że braki skargi w postaci pełnomocnictwa procesowego oraz dokumentów wykazujących interes prawny skarżących zostały uzupełnione przy piśmie z dnia 24 listopada 2023 r., nadanym tego dnia w placówce operatora wyznaczonego W. [...] (data stempla pocztowego). W kopercie znajdowały się również niepodpisane w jakiejkolwiek formie wydruki komputerowe skargi opatrzone pieczęcią "Odpis". Odrzucając skargę WSA wyjaśnił, iż w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że brak podpisu na odpisie pisma powoduje, że egzemplarz ten nie jest zgodny co do treści z podpisanym własnoręcznie oryginałem pisma procesowego i tym samym nie stanowi odpisu w rozumieniu art. 47 p.p.s.a. Złożenie własnoręcznego podpisu na odpisie pisma procesowego nie jest wymagane tylko wtedy, jeżeli na odpisie odwzorowany jest własnoręczny podpis (np. gdy odpis jest fotokopią oryginału pisma zawierającego ten podpis). W sytuacji natomiast, gdy na odpisie brak jest odwzorowanego własnoręcznego podpisu (np. gdy jest to wydruk komputerowy), podpis ten musi zostać złożony własnoręcznie na odpisie, bowiem jest jedynym sposobem na umieszczenie tego elementu pisma procesowego na odpisie, co pozwoli zapewnić zgodność jego treści z oryginałem. Własnoręcznego podpisu, czy to złożonego na egzemplarzu odpisu, czy też powielonego z oryginału, nie zastępuje zamieszczenie w stosownym miejscu odpisu w formie wydruku komputerowego jedynie oznaczenia z imienia i nazwiska osoby, która ten podpis na oryginale złożyła, ani opatrzenie odpisu samą pieczątką tej osoby. Sąd I instancji stwierdził, że nadesłanych przez pełnomocnika skarżących wydruków komputerowych skargi, które nie zostały w jakikolwiek sposób podpisane czy uwierzytelnione, nie można uznać za odpisy skargi. Uznał więc, że pełnomocnik skarżących nie uzupełnił braków formalnych skargi, do uzupełnienia których został wezwany. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli J. J. i J1. J., zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu postępowania, tj.: 1) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, pomimo że pismem z dnia 24 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżących przedłożył trzy odpisy skargi wraz z załącznikami, czym uzupełnił brak formalny skargi w zakreślonym terminie; 2) art. 47 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż załączony do pisma przewodniego dokument nie jest odpisem i pozbawienie przez to skarżących prawa do sądu oraz sprawiedliwego rozpoznania sprawy; 3) art. 49 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie poinformowania o uczestnikach postępowania oraz zaniechanie wezwania do uzupełnienia podpisu na odpisie skargi. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że interpretacja Sądu była nadmiernie formalna i opiera się na stanowisku, które w orzecznictwie i doktrynie uznaje się za prezentujące zbyt daleko idący formalizm, co prowadzi do wypaczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stoi w opozycji do konstytucyjnego zakazu zamykania drogi sądowej. Zdaniem skarżących nie można uznać, aby brak podpisu był błędem istotnym. Taki błąd powoduje bowiem, że sprawie nie można nadać dalszego biegu, a zatem wynika on z samej konstrukcji skargi lub ma wpływ na upływ terminu. Brak usuwalny, a takim jest brak podpisu, nigdy nie jest brakiem istotnym, co powoduje, że odrzucenie skargi jest nieuzasadnione. Skoro w ocenie innych sądów w sytuacji zaistniałej w niniejszym postępowaniu dopuszczalne jest dalsze procedowanie sprawy, to odrzucenie skargi należy ocenić jako nieuzasadniony formalizm i zamykanie drogi do sądu. Skarżący wyjaśnili, że w wezwaniu z dnia 10 listopada 2023 r. Sąd nie podał kto jest uczestnikiem niniejszego postępowania. Do skargi dołączono jeden odpis, zgodnie z założeniem, że w sprawie występują skarżący oraz organ. Jeśli Sąd uznał, iż uczestnikami postępowania są inne podmioty, to powinien o tym skarżących poinformować. Wezwanie z dnia 10 listopada 2023 r. było więc obarczone wadami. Podobnie, skarżone postanowienie nie wyjaśnia, jakim uczestnikom postępowania Sąd zamierza doręczyć skargę. Wobec tego, skarżący nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji wadliwych postanowień Sądu. Uczestników postępowania ustala Sąd i powinien tę informację przekazać skarżącemu, by mógł on również zweryfikować poprawność tych ustaleń. Zaniechanie tej czynności przez Sąd powoduje, iż skarżący nie jest w stanie przewidzieć, czy żądana liczba odpisów przez Sąd jest zasadna i prawidłowa. W ocenie skarżących w przepisach o postępowaniu przed sądem administracyjnym nie został zdefiniowany "odpis". Jest to pojęcie, które próbuje zdefiniować doktryna i orzecznictwo, co jednak nadal nie czyni z tych definicji obowiązującego prawa, które można stosować w każdych okolicznościach sprawy. W niniejszej sprawie nie można pomijać, że: • jest w aktach jeden odpis podpisany, który został dołączony pierwotnie do skargi; • w piśmie przewodnim z dnia 24 listopada 2023 r. wskazano, że przesyła się 3 odpisy i pisma te zostały opatrzone pieczęcią "odpis", co powoduje co najmniej domniemanie, iż ich treść jest identyczna z treścią skargi; • załączone do pisma przewodniego pisma były identyczne w treści ze skargą, co Sąd był zobowiązany zweryfikować; • Sąd nie wskazał w wezwaniu do uzupełnienia braków, kto jeszcze jest uczestnikiem postępowania, a powinien był to zrobić; • Sąd zaniechał zbadania czy doręczone trzy dokumenty odpisu są zgodne w treści ze skargą, tylko a'priori założył, że brak podpisu dyskwalifikuje ten dokument. Powyższe okoliczności powodują, że załączone do pisma przewodniego w wykonaniu wezwania Sądu wydruki skargi opatrzone pieczęcią "ODPIS" powinny być zbadane przez Sąd pod kątem zgodności z treścią oryginału skargi. Skarżący dodali, że nawet jeżeliby przyjąć, że odpis jest pismem procesowym, to sam brak podpisu byłby brakiem formalnym, co wynikałoby wprost z przepisu art. 46 pkt 4 p.p.s.a. Wobec tego, jeśli Sąd uznaje, że odpis powinien być podpisany, to w sytuacji braku podpisu na odpisie załączonym do skargi, skarżący powinien być wezwany do uzupełnienia braków poprzez złożenie podpisanego odpisu. Podobnie, mając pismo przewodnie z informacją, iż w załączeniu przesyłany jest odpis, nie ma wątpliwości co do intencji strony, a zatem zamiast odrzucenia, Sąd powinien wezwać do uzupełnienia braku formalnego. Skarżący uznali, że dopuszczalność potraktowania wydruku komputerowego pisma tożsamego w treści ze skargą jako "odpisu" skargi nie budzi w ich ocenie wątpliwości. Odrzucenie z tego powodu skargi było w ich ocenie nieuzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Wymagania dotyczące pism w postępowaniu sądowym zasadniczo zawarte zostały w Rozdziale 1 Działu III ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, jednym z wymogów formalnych skargi jest wynikający z art. 47 § 1 p.p.s.a. obowiązek dołączenia do niej jej odpisów dla doręczenia ich stronom. Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie, bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (art. 47 § 2 p.p.s.a.). W myśl zaś art. 49 § 1 p.p.s.a., w wypadku, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepis ten stosuje się do skargi, stosownie bowiem do art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w przypadku, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, sąd skargę odrzuca. Poza sporem pozostaje zatem, że niedołączenie przez skarżących wymaganej liczby odpisów skargi, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie jej prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd (por. uchwala NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13). Istotą w rozpatrywanej sprawie pozostaje zatem jedynie rozstrzygnięcie, czy nadesłane wydruki komputerowe skargi bez złożonego na nich jakiegokolwiek podpisu, mogą zostać uznane za jej odpisy. W przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest wprawdzie definicji legalnej odpisu pisma procesowego, jednakże w orzecznictwie podkreśla się, że odpisem pisma procesowego jest każdy dalszy jego egzemplarz, odwzorowany w dowolnej technice, zgodny z oryginałem co do treści. Może to być kopia maszynowa, fotokopia, a także kopia wykonana przy użyciu każdej innej techniki powielania, np. wydruk komputerowy (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 774/06, postanowienie NSA z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 927/09). Istotą odpisu jest odwzorowanie w dowolnej technice pełnej treści składanego pisma. Podstawowym wymogiem odpisu pisma procesowego jest zatem jego zgodność, tj. wierność treści z oryginałem. Nie budzi wątpliwości, że elementem treści pisma procesowego jest podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, co wprost wynika z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a., podpis musi być własnoręczny. Tym samym jest to jedyny element treści pisma procesowego, dla którego ważności nie jest obojętne, w jakiej formie jest złożony. Skoro, jak wyjaśniono powyżej, podpis jest elementem treści pisma procesowego wymienionym w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., to odpis pisma procesowego dla zachowania zgodności co do treści z oryginałem również musi zawierać podpis. Podkreślić w tym miejscu trzeba, na co prawidłowo zwrócił również uwagę Sąd I instancji, iż złożenie własnoręcznego podpisu na odpisie pisma procesowego nie jest wymagane tylko wówczas, jeżeli na odpisie odwzorowany jest własnoręczny podpis (np. gdy odpis jest fotokopią oryginału pisma zawierającego ten podpis). W sytuacji natomiast, gdy na odpisie brak jest odwzorowanego własnoręcznego podpisu (np. gdy jest to wydruk komputerowy), podpis ten musi zostać złożony własnoręcznie na odpisie. Wymóg złożenia w opisanej sytuacji własnoręcznego podpisu na odpisie jest bowiem jedynym sposobem na umieszczenie tego elementu pisma procesowego na odpisie, co pozwoli zapewnić zgodność treści odpisu z oryginałem. Brak podpisu na odpisie powoduje, że egzemplarz ten nie jest zgodny co do treści z podpisanym własnoręcznie oryginałem pisma procesowego i tym samym nie stanowi odpisu w rozumieniu art. 47 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt II OZ 703/16, z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt I OZ 1219/18 oraz z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OZ 682/19). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji właściwie ocenił, że pełnomocnik skarżących nie wykonał prawidłowo wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w zakresie żądania nadesłania jej odpisów. Nadesłane egzemplarze pisma nie zawierały własnoręcznego podpisu strony w jakiejkolwiek formie (były to komputerowe wydruki), a zatem w tym zakresie nie były zgodne co do treści z oryginałem złożonej skargi. Sąd I instancji prawidłowo więc przyjął, że skoro na nadesłanych egzemplarzach pisma brak jest odwzorowanego podpisu, to nie można ich uznać za odpisy w rozumieniu art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a. Brak zgodności treści odpisów z oryginałem skargi w tym zakresie upoważniał zaś do uznania, że wezwanie do usunięcia jej braków formalnych nie zostało wykonane w sposób prawidłowy, co skutkować musiało odrzuceniem skargi. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wezwanie do uzupełnienia braków formalnych złożonego środka zaskarżenia zostało sformułowane w sposób prawidłowy i zawierało właściwe pouczenie o skutkach jego niewykonania. W przedmiotowej sprawie skarżący reprezentowani byli przez pełnomocnika profesjonalnego w osobie radcy prawnego i to do niego skierowane zostało wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wzorzec staranności zawodowej pełnomocnika zawodowo trudniącego się świadczeniem pomocy prawnej obejmuje jego profesjonalizm w sprawach, których prowadzenia się podejmuje. Z profesjonalizmem zaś należy z pewnością łączyć posiadanie przez zawodowego pełnomocnika wiedzy odnośnie do tego, iż odpis pisma procesowego wymaga bezwzględnego poświadczenia jego zgodności z oryginałem oraz podpisania. Z tego względu nie można skutecznie stawiać Sądowi I instancji zarzutu, że nie wezwał pełnomocnika do podpisania czy uwierzytelnienia nadesłanych odpisów skargi, bowiem nie było ku temu podstaw prawnych wobec prawidłowego sformułowania wezwania z dnia 10 listopada 2023 r. (vide: karta akt sądowych nr 49). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.