I FZ 291/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 listopada 2024 r. sygn. akt I SO/Gl 1/24 odrzucające wniosek D. sp. z o.o. w W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 marca 2023 r. nr 2401-IOV2.4103.302.2021/JS UNP: 2401-23-065044 w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2019 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 4 listopada 2024 r., sygn. akt I SO/Gl 1/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił wniosek D. sp. z o.o. w W. (dalej: spółka, skarżąca, strona) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 marca 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd I instancji wyjaśnił, że pismem z dnia 9 sierpnia 2024 r. spółka złożyła do WSA w Gliwicach wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję. W uzasadnieniu Prezes spółki wskazał, że w dniu 19 lipca 2024 r. uzyskał od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach informację, że ww. decyzja z dnia 23 marca 2023 r. została doręczona ustanowionemu tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu – J. W.. Podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 2 sierpnia 2024 r. oświadczyła ona, iż nie poinformowała udziałowców spółki ani jej pracowników o otrzymanej decyzji oraz nie złożyła w tym zakresie żadnych środków odwoławczych. Jednocześnie Prezes spółki zaznaczył, że nie został poinformowany o wyznaczeniu wskazanej osoby jako pełnomocnika tymczasowego spółki. Podkreślił, że z powodów zdrowotnych główny udziałowiec spółki nie mógł skutecznie nią zarządzać w sytuacji, w której dotychczasowy Prezes nie mógł pełnić tej funkcji z przyczyn prawnych, a on - jako obecny Prezes spółki także leczył się na ciężką depresję. W ocenie Prezesa spółki brak skutecznego powiadomienia o wyznaczeniu zastępstwa, jak i zaniechanie działań przez tymczasowego pełnomocnika uniemożliwiły spółce zaskarżenie ww. decyzji w ustawowym terminie. W odpowiedzi na wniosek o przywrócenie terminu organ odwoławczy wniósł o jego odrzucenie na podstawie art. 88 w związku z art. 87 § 4 lub § 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w przypadku uzupełnienia wniosku o załącznik w postaci skargi na ww. decyzję wniósł o odmowę przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 ww. ustawy, z uwagi na brak uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Organ wskazał, że Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia 6 czerwca 2022 r., wykreślił z KRS jedynego członka zarządu spółki. W związku z brakiem osób uprawnionych do działania za spółkę organ zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. o ustanowienie dla spółki tymczasowego pełnomocnika szczególnego oraz złożył do Sądu Rejonowego w C. wniosek o wyznaczenie kuratora dla skarżącej spółki. Pismem z dnia 23 stycznia 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. wyznaczyła r. pr. J. W. jako tymczasowego pełnomocnika szczególnego dla spółki, wobec czego organ postanowieniem z dnia 21 lutego 2023 r. wyznaczył ją tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym spółki do reprezentowania jej w postępowaniu odwoławczym od decyzji organu I instancji do czasu wyznaczenia dla spółki przez Sąd kuratora. Kserokopie postanowień o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy zostały doręczone tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu, a nie spółce, z uwagi na brak organu ją reprezentującego. Decyzją z dnia 23 marca 2023 r., doręczoną tymczasowemu pełnomocnikowi w dniu 27 marca 2023 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2023 r., a więc już po wydaniu ww. decyzji, Sąd Rejonowy w C. ustanowił dla skarżącej spółki kuratora w osobie r. pr. J. H. W związku z powołaniem uchwałą wspólników skarżącej spółki z dnia 22 sierpnia 2023 r. P. S. na członka zarządu, postanowieniem z dnia 12 października 2023 r., Sąd Rejonowy w C. zwolnił r. pr. J. H. z funkcji kuratora skarżącej spółki. Pismem z dnia 9 lipca 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o udzielenie informacji, w jakim terminie została podjęta decyzja w sprawie odwołania skarżącej. Następnie pismem z dnia 19 lipca 2024 r. organ odwoławczy udzielił informacji odnośnie daty wydania ww. decyzji oraz jej doręczeniu tymczasowemu pełnomocnikowi. Pismem z dnia 9 sierpnia 2024 r. skarżąca spółka złożyła wniosek o wydanie kserokopii decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 marca 2023 r. wraz z dokumentacją. Pismem z dnia 4 września 2024 r. organ przesłał skarżącej kserokopię ww. decyzji z dnia 23 marca 2023 r. Ustosunkowując się do przedmiotowego wniosku organ odwoławczy zauważył, iż nie ma możliwości stwierdzenia zaistnienia wskazywanych przez skarżącą problemów zdrowotnych udziałowca I. S. oraz obecnego członka zarządu P. S., a do wniosku nie dołączono żadnego dokumentu, który potwierdzałby ww. okoliczności i przeszkody. Złożone przez skarżącą wyjaśnienia wskazujące na stan zdrowia udziałowca oraz członka zarządu nie zostały więc w żaden sposób uprawdopodobnione. Wskazał, że były członek zarządu J. S. został wykreślony z KRS w dniu 6 czerwca 2022 r., a obecny członek zarządu P. S. został powołany do pełnienia tej funkcji uchwałą wspólników z dnia 22 sierpnia 2023 r. (podniósł, że wpis w tym zakresie ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że ww. czynność wywiera skutki prawne od momentu jej podjęcia, a nie od momentu jej uwidocznienia w KRS, co miało miejsce w dniu 11 października 2023 r.). Zatem od 22 sierpnia 2023 r. aż do lipca 2024 r. obecny członek zarządu nie przejawiał zainteresowania postępowaniem odwoławczym, mimo że ostatnie postanowienie z dnia 25 sierpnia 2022 r. o przedłużeniu terminu do rozpatrzenia odwołania zostało doręczone spółce w dniu 29 sierpnia 2022 r. Ponadto składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi skarżąca nie dokonała czynności, tj. nie dołączyła skargi, o której przywrócenie terminu wnosi, a zatem nie spełniła wymogu art. 87 § 3 p.p.s.a. Organ podkreślił, że uchybienie terminu do wniesienia skargi wynosi ponad 1 rok (termin upływał 26 kwietnia 2023 r.), a więc minął okres, o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a., w związku z czym przywrócenie tego terminu jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu skarżąca dopełniła uchybionej czynności i wniosła skargę na decyzję z dnia 23 marca 2023 r. Jednocześnie, odnosząc się do odpowiedzi organu na wniosek o przywrócenie terminu wskazała, że spółka, mimo braku reprezentacji w dniu, w którym organ skierował decyzję do tymczasowego pełnomocnika, nadal istniała i nie zmieniła adresu, dlatego istniała możliwość zawiadomienia osób zainteresowanych o jej wydaniu. W ocenie WSA w Gliwicach, nie sposób uznać, że w niniejszej sprawie wystąpił wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a., bowiem z wniosku spółki nie wynika, aby wystąpiły jakiekolwiek nadzwyczajne przeszkody uniemożliwiające jej wcześniejsze powzięcie wiadomości, na jakim etapie rozpoznania znajduje się jej odwołanie od decyzji wydanej przez organ I instancji. W konsekwencji nie sposób przyjąć, że złożenie wcześniej wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi było niemożliwe z przyczyn niezależnych od strony skarżącej. W pierwszej kolejności WSA wskazał, że organ słusznie zauważył, iż korespondencja w postępowaniu odwoławczym kierowana była do tymczasowego pełnomocnika szczególnego, a nie do spółki, a to z uwagi na brak organu ją reprezentującego. Zaskarżona decyzja z dnia 23 marca 2023 r. nie mogła zatem zostać doręczona spółce, gdyż ta nie posiadała organów do jej reprezentacji. Miała zaś wyznaczonego tymczasowego pełnomocnika szczególnego upoważnionego do działania w jej imieniu, któremu doręczono ww. decyzję. Ponadto strona skarżąca wskazuje na zły stan zdrowia członków spółki, jednakże nie przedstawia żadnego dokumentu wykazującego, że ich stan zdrowia uniemożliwiał im podjęcie jakichkolwiek działań. Poza lakonicznym powołaniem się na zły stan zdrowia w żaden sposób nie uprawdopodobniła faktu choroby. Z treści wniosku nie wynika nawet, czy dolegliwości, które dotknęły udziałowców spółki były tego rodzaju, że uniemożliwiły im jakiekolwiek działanie ukierunkowane na ochronę swoich praw. Nadto, obecny członek zarządu spółki, P. S., został powołany do pełnienia tej funkcji uchwałą wspólników z dnia 22 sierpnia 2023 r., zatem już od tego czasu powinien przejawiać zainteresowanie postępowaniem odwoławczym. Pierwszej czynności w niniejszej sprawie dokonał zaś dopiero w dniu 9 lipca 2024 r., kiedy zwrócił się do organu z wnioskiem o udzielenie informacji, w jakim terminie została wydana decyzja w sprawie odwołania. Zaznaczyć również należy, że spółka informację o wydaniu zaskarżonej decyzji powzięła w dniu 19 lipca 2024 r., bowiem wówczas organ poinformował spółkę o dacie jej wydania oraz o jej doręczeniu tymczasowemu pełnomocnikowi. Oceniając w tej sytuacji podnoszone przez skarżącą spółkę okoliczności, Sąd uznał, że żadna okoliczność o charakterze nadzwyczajnym nie stała na przeszkodzie temu, aby strona skarżąca przejawiła wcześniej konkretne zainteresowanie stanem swojej sprawy toczącej się przed organem II instancji. W związku z powyższymi ustaleniami, Sąd stwierdził, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należało uznać za niedopuszczalny, a taki wniosek - zgodnie z art. 88 p.p.s.a. - podlega odrzuceniu. 2. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, spółka w zażaleniu wniosła o jego zmianę, to jest o wydanie postanowienia o przywróceniu terminu. Podniosła, że ustanowienie pełnomocnika obejmuje reprezentowanie spółki jedynie przed organami podatkowymi, tak więc nie ma on możliwości składania skarg do sądów administracyjnych. Ustanowienie pełnomocnika w osobie J. W. nie umożliwiało skutecznego złożenia skargi do WSA w Gliwicach na wydaną decyzję. Powołany przez Sąd Rejonowy w C. kurator J. H. pomimo takich możliwości także nie złożył skargi do WSA i nie powiadomił udziałowców lub pracowników spółki o tym fakcie. W dniu 22 sierpnia 2023 r. na stanowisko prezesa Zarządu spółki został powołany P. S.. Nie został on (ani żaden z udziałowców lub pracowników spółki) powiadomiony przez Sąd Rejonowy o powołaniu pełnomocnika i kuratora. Dalej wskazano, że odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. powinno być załatwione bez zbędnej zwłoki i nie dłużej jak w ciągu 3 miesięcy. Sporna sprawa dwu faktur nie może być tak skomplikowana, aby przedłużać jej rozpoznanie. Ponadto powiadomienia wysyłane do spółki o przedłużeniu rozpoznania sprawy przychodziły nieregularnie w różnych okresach terminowych i nie zawierały konkretnego terminu załatwienia sprawy, co miało wpływ na niepodejmowanie przez zarząd spółki interwencji u Dyrektora Izby. Ponadto zgodnie z prawem organ podatkowy mógł wysłać decyzję na adres spółki, bo spółka w tym czasie istniała i nie zmieniła adresu. Faktycznie do wniosku, wskutek niedopatrzenia, nie zostały załączone zaświadczenia o stanie zdrowia głównego udziałowca i obecnego prezesa zarządu. Niewątpliwie choroba wywołana depresją związaną z trudnościami spółki stanowi wyjątkową okoliczność do przywrócenia terminu złożenia skargi. Do zażalenia dołączono kartę informacyjną z pobytu P. S. na oddziale szpitalnym w dniach 27-28 kwietnia 2022 r. w wyniku zatrucia lekami w celach samobójczych oraz kartę konsultacji psychiatrycznej z dnia 28 kwietnia 2022 r. 3. W dniu 27 grudnia 2024 r. do NSA wpłynęło pismo strony, zawierające dokumentację leczenia w poradni zdrowia psychicznego głównego udziałowca spółki, I. S. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie jako niezasadne podlega oddaleniu. 4.2. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że zaskarżona decyzja została doręczona tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu w dniu 27 marca 2023 r., a więc ustawowy termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 26 kwietnia 2023 r. Tymczasem wniosek o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej został złożony dopiero w dniu 9 sierpnia 2024 r., zatem po upływie roku od uchybionego terminu. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia skargi spółka uzasadniała brakiem skutecznego zawiadomienia jej o wyznaczeniu pełnomocnika tymczasowego, jak i zaniechaniem jego działań oraz złym stanem zdrowia udziałowców spółki, uniemożliwiającym zarządzaniem spółką. 4.3. W opinii NSA rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. W rozpoznawanej sprawie WSA uznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu za niedopuszczalny z mocy ustawy i stosownie do art. 88 w zw. z art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odrzucił go. Z przywołanych regulacji wynika, że sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym m.in. wniosek o przywrócenie terminu złożony po upływie roku od uchybionego terminu, w sytuacji gdy nie zachodziły przypadki wyjątkowe. Regulacja ta stanowi odstępstwo od normy wyrażonej w art. 86 § 1 p.p.s.a., w myśl której, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Prawidłowe zastosowanie art. 87 § 5 p.p.s.a. jest uwarunkowane wykazaniem łącznego zaistnienia dwóch przesłanek, tj. tego, że od uchybienia terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej upłynął okres dłuższy niż rok oraz że nie zaistniały okoliczności wyjątkowe, które to spowodowały. Dokonanie ustaleń w zakresie pierwszej z ww. przesłanek co do zasady nie przysparza trudności (tak też było w niniejszej sprawie). Jeśli natomiast chodzi o przesłankę drugą, ustawodawca posłużył się w tym zakresie pojęciem nieostrym: "przypadki wyjątkowe". Oznacza to konieczność każdorazowego zdefiniowania tego pojęcia przez sąd w odniesieniu do indywidualnych okoliczności danej sprawy. W orzecznictwie na gruncie tego przepisu wskazuje się, że pod pojęciem "przypadków wyjątkowych" należy rozumieć nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w normalnym terminie. Rozpoznając taki wniosek o przywrócenie terminu, sąd administracyjny powinien wyważyć argumenty wspierające wniosek i argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w terminie oraz ustalić, czy przedstawione we wniosku argumenty uzasadniają, że w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy (postanowienie Naczelnego Sąd Administracyjnego z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Pojęcie wyjątkowego przypadku podlega więc ocenie sądu, jednakże zgodnie z intencją ustawodawcy należy interpretować je ściśle. Za wyjątkowy przypadek należy uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych (postanowienie NSA z 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1906/17; CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie uznawał, że podstawą do przywrócenia terminu na wniosek oparty o art. 87 § 5 p.p.s.a. nie może być np. sam fakt choroby, choćby ciężkiej, czy podeszły wiek, nie są one bowiem równoznaczne z całkowitą niemożnością dokonania czynności procesowej (por. postanowienia tego sądu: z 2 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 444/13, z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14, z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 665/16, z 15 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1304/17 i I OZ 1305/17, z 21 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1301/17 i I OZ 1303/17; CBOSA). 4.4. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że argumenty podniesione w zażaleniu nie mogą zostać uwzględnione. Nie ma bowiem decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zakres pełnomocnictwa dla tymczasowego pełnomocnika szczególnego, r. pr. J. W., ani też to, czy kurator, r. pr. J. H., złożył skargę do sądu czy nie i czy powiadomił o tym udziałowców spółki. Niewątpliwie bowiem z wniosku spółki nie wynikało, aby wystąpiły jakiekolwiek nadzwyczajne przeszkody uniemożliwiające powzięcie wiadomości, na jakim etapie rozpoznania znajduje się sprawa. Co szczególnie istotne, P. S. w okresie od 22 sierpnia 2023 r. aż do lipca 2024 r. nie przejawiał jakiegokolwiek zainteresowania postępowaniem odwoławczym, mimo że żadna okoliczność o charakterze nadzwyczajnym nie stała temu na przeszkodzie. Brak w aktach dokumentów potwierdzających okoliczność chorowania przez niego na depresję w okresie w okresie od 22 sierpnia 2023 r. aż do lipca 2024 r. – nadesłano tylko dokumentację dotyczącą kilku tygodni pierwszej połowy 2022 r. 4.5. Nie mają żadnego wpływu na ocenę prawidłowości zastosowania przez sąd przepisów art. 88 i art. 87 § 5 p.p.s.a. okoliczności odnoszące się do kilkukrotnego przedłużania przez organy postępowania w sprawie. W tym kontekście dziwić może jedynie kierunek argumentacji strony (de facto potwierdzający jej brak zaangażowania we własne sprawy), która stwierdziła, że "powiadomienia wysyłane do spółki o przedłużeniu rozpoznania sprawy przychodziły nieregularnie w różnych okresach terminowych i nie zawierały konkretnego terminu załatwienia sprawy, co miało wpływ na niepodejmowanie przez zarząd spółki interwencji u Dyrektora Izby". 4.6. Nie jest też zasadne stanowisko autora zażalenia, że organ podatkowy mógł wysłać decyzję na adres spółki, bo spółka w tym czasie istniała i nie zmieniła adresu. Korespondencja w postępowaniu odwoławczym kierowana była do tymczasowego pełnomocnika szczególnego, a nie do spółki, z uwagi na brak organu ją reprezentującego. Zaskarżona decyzja z dnia 23 marca 2023 r. nie mogła zatem zostać doręczona spółce, gdyż ta nie posiadała organów do jej reprezentacji, miała natomiast wyznaczonego tymczasowego pełnomocnika szczególnego upoważnionego do działania w jej imieniu, któremu doręczono ww. decyzję. 4.7. Wreszcie, nie może zmienić kierunku rozstrzygnięcia nadesłana w dniu 27 grudnia 2024 r. dokumentacja medyczna dotycząca stanu zdrowia psychicznego I. S. (udziałowca spółki). Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje depresji jako poważnej choroby, która ogranicza - czasami w znacznym stopniu - możliwość prawidłowego funkcjonowania i wykonywania powierzonych obowiązków, niemniej jednak samo powołanie się na jej wystąpienie nie może automatycznie prowadzić do uwzględnienia żądań strony. Tymczasem, po pierwsze, historia wizyt udziałowca spółki obejmuje okres od 27 czerwca 2023 r. do 11 czerwca 2024 r., a w dniu 22 sierpnia 2023 r. na stanowisko prezesa Zarządu spółki został powołany P. S.. Po drugie, strona (podobnie zresztą było w przypadku P. S.) zaniechała przedstawienia tej dokumentacji Sądowi I instancji, ten nie miał zatem możliwości się do niej odnieść. Po trzecie, nie jest prawdziwe stwierdzenie spółki, że "niewątpliwie choroba wywołana depresją związaną z trudnościami spółki stanowi wyjątkową okoliczność do przywrócenia terminu złożenia skargi" – vide pkt 4.3. uzasadnienia. 4.8. Uznając w rezultacie, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Bartosz Wojciechowski (spr.) sędzia NSA