III FSK 486/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Protokolant Cezary Bajorek, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 787/22 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 maja 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.88.2022.DW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z 25 października 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 787/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. K. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 maja 2022 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. 1.2. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G., wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego na podstawie wskazanych 18 tytułów wykonawczych wystawionych w latach 2014 - 2017 przez wierzyciela – Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. Celem wyegzekwowania należności objętych wszystkimi w/w tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny 3 listopada 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w m. S.A. w W.. Z zachowaniem obowiązującego terminu, pismem z 25 listopada 2021 r. zobowiązany wniósł skargę na czynności egzekucyjne, polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonane zawiadomieniem z 3 listopada 2021 r. Postanowieniem z 28 lutego 2022 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na czynności egzekucyjne, uznając ją za nieuzasadnioną. Postanowieniem z dnia 31 maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku po rozpoznaniu zażalenia uchylił zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w części w jakiej Naczelnik US uznał za niezasadną skargę zobowiązanego na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w m. S.A. w W., dokonaną zawiadomieniem z 3 listopada 2021 r., w oparciu o tytuł wykonawczy z 27 grudnia 2016 roku i w tym zakresie uwzględnił skargę, w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że organy egzekucyjne przeanalizowały zgłoszone przez skarżącego zarzuty i dokonały ich prawidłowej oceny. Oczekiwania skarżącego, że sprawa powinna zostać rozpatrzona odmiennie nie oznaczał, że w toku toczącego się postępowania organ dopuścił się uchybień przepisów prawa. Stwierdzono, że w sposób uprawniony w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny dokonał skarżonego zajęcia na podstawie tytułów wykonawczych. W konsekwencji skargę oddalono. 1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący. Wniesiono o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzucam zaskarżonemu wyrokowi naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związki z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zmian., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, dalej: "u.p.e.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku bezzasadnie jedynie częściowo uchylił postanowienie organu pierwszej instancji podczas gdy spełnione zostały przesłanki do uwzględnienia zażalenia w całości, 2. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 punkty 1 i 2 , § 4, § 7 w związku z art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż skarga na czynności egzekucyjne zasługiwała na uwzględnienie, zaskarżony środek egzekucyjny powinien być uchylony, a postępowanie egzekucyjne wstrzymane; 3. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji organy pierwszej i drugiej instancji nieprawidłowo ustosunkowały się do treści skargi na czynności egzekucyjne i sporządziły wadliwe uzasadnienia faktyczne i prawne swoich postanowień; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku i z art. 54 § 1 punkty 1 i 2 , § 4, § 7 w związku z art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe z zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku, w którym sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, iż organy administracji obydwu instancji zasadnie oddaliły skargę na czynność egzekucyjną. 2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna. 3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 3.3. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. podstawą skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W postępowaniu dotyczącym skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Ustawodawca zdefiniował pojęcie "czynność egzekucyjna" wskazując, że należy rozumieć przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi co do zasady jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. wyroki NSA z 23 sierpnia 2022 r., III FSK 4868/21 i z 6 maja 2021 r., III FSK 3404/21). W przypadku jego zastosowania strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych do wysokości należności podlegających egzekucji, może zatem dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Jednocześnie przepisy prawa przewidują instrumenty, które łagodzą dolegliwości, związane z dokonanym zajęciem egzekucyjnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przytoczono argumentacji, która wskazywałaby, że zastosowany w sprawie środek w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego był zbyt uciążliwy, zaś zastosowanie innych środków zabezpieczających, według skarżącego mniej uciążliwych, zapewniłoby również skuteczność postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego, zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest niezasadny. 3.4. W konsekwencji słusznie sąd pierwszej instancji uznał, że organ egzekucyjny dokonał prawidłowo zajęcia na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] z 12 września 2014 roku, [...] z 25 kwietnia 2015 roku, [...] z 25 kwietnia 2015 roku, [...] z 25 kwietnia 2015 roku, [...] z 15 marca 2016 roku, [...]z 15 marca 2016 roku [...] z 15 marca 2016 roku, [...] z 15 marca 2016 roku, [...] z 15 marca 2016 roku, [...] z 15 marca 2016 roku, [...] z 15 marca 2016, [...] z 15 marca 2016 roku, [...] z 15 marca 2016 roku, [...] z 19 kwietnia 2016 roku, [...] z 19 kwietnia 2016 roku, [...] z 19 kwietnia 2016 roku, [...] z 27 grudnia 2016 roku oraz [...] z 27 grudnia 2016 roku. Natomiast czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w m. S.A. w W. w oparciu o zawiadomienie z 3 listopada 2021 r. dokonana m.in. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z 27 grudnia 2016 r., na podstawie którego prowadzone postępowanie egzekucyjne w dniu dokonania zajęcia pozostawało zawieszone w związku z toczącym się postępowaniem zarzutowym zasadnie została oceniona jako nieprawidłowa. Ostateczne rozpoznanie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 27 grudnia 2016 r. nastąpiło dopiero w dniu 31 maja 2022 r., wskutek wydania przez Dyrektora IAS postanowienia, którym utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, a zatem zaskarżone do sądu postanowienie w tym zakresie zostało prawidłowo uchylone. Zatem zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 punkty 1 i 2 , § 4, § 7 w związku z art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. był bezpodstawny. 3.5. Jak słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, organy egzekucyjne przeanalizowały zgłoszone przez skarżącego zarzuty i dokonały ich prawidłowej oceny. Oczekiwania skarżącego, że sprawa powinna zostać rozpatrzona odmiennie nie oznacza, że w toku toczącego się postępowania organ dopuścił się uchybień przepisów prawa. Analiza treści postanowień organu pierwszej instancji oraz skarżonego organu dowodzi, że spełniają one wymogi określone w art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., a zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. jest bezzasadny. 3.8. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku i z art. 54 § 1 punkty 1 i 2 , § 4, § 7 w związku z art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a., w pierwszej kolejności trzeba odnotować, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie daje rękojmię, że sąd administracyjny dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Pozwala poznać przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia oraz prześledzić tok rozumowania sądu. Uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji ma przy tym charakter informacyjny względem stron postępowania sądowoadministracyjnego, stanowiąc dla nich niezbędną płaszczyznę dla należytego wywiedzenia zarzutów skargi kasacyjnej, a ponadto umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie, co jest niezbędne dla przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej. Art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie prawa i gdy w ramach przedstawiania stanu sprawy sąd pierwszej instancji nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3 poz. 39, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r. II FSK 568/08). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle wskazanej uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r. przyjmuje się, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego, przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. W rozpoznanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził takich naruszeń. Przeciwnie, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 141 § 4 p.p.s.a., w szczególności zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a także wypowiedź co do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia zarzutów skargi. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł nadto stanowisko co do oceny stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę instancyjną. Zasadność merytorycznego stanowiska sądu pierwszej instancji nie może być zaś skutecznie podważana zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może więc sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem sądu pierwszej instancji. 3.9. Reasumując, skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Bogusław Woźniak Bogusław Dauter Anna Dalkowska