II SA/Ol 850/24
WyrokWSA w Olsztynie2024-12-12
Skład orzekający: Beata Jezielska, Ewa Osipuk, Piotr Chybicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie wychowawcze przyznane jednemu z rodziców w pełnej wysokości, który następnie przekazuje połowę kwoty drugiemu rodzicowi sprawującemu opiekę naprzemienną, może zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli drugi rodzic nie złożył wniosku o świadczenie?Ratio decidendi
Świadczenie wychowawcze przyznane jednemu z rodziców w pełnej wysokości, który następnie przekazuje połowę kwoty drugiemu rodzicowi sprawującemu opiekę naprzemienną, nie może zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli cel ustawy, jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, został osiągnięty. Literalna wykładnia przepisów nie może prowadzić do sytuacji, w której dziecko nie otrzyma pełnego wsparcia, a rodzice spełnili warunki materialnoprawne do wypłaty świadczenia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję ZUS o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego i obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Skarżąca kwestionowała te decyzje, argumentując, że mimo orzeczonej opieki naprzemiennej, połowę świadczenia przekazywała ojcu dziecka, a całość środków była przeznaczona na potrzeby córki. Organy uznały, że świadczenie zostało nienależnie pobrane, ponieważ skarżącej nie należało się świadczenie w pełnej wysokości.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w części dotyczącej zmiany wysokości świadczenia wychowawczego i obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant starszy referent Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr: [...] w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w części dotyczącej zmiany wysokości świadczenia wychowawczego za okres od [...] do [...] w kwocie po 250 złotych miesięcznie oraz w części dotyczącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od [...] do [...] w kwocie po 250 złotych miesięcznie; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej E. B. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "ZUS"), zmienił E. B. (dalej jako: "strona", "skarżąca"), wysokość świadczenia wychowawczego przyznanego na Z. W. decyzją z [...] r. Wyjaśnił, że na podstawie orzeczenia sądu z [...] r., sygn. akt [...] ustalono, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Wówczas, zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm., dalej jako: "u.p.p.w.d."), kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Jednocześnie organ wskazał, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie po 250 zł miesięcznie stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze.
Od ww. decyzji odwołała się skarżąca, wnosząc o umorzenie należności
z tytułu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie po 250 zł miesięcznie (łącznie 750 zł). Wyjaśniła, że pobierane przez nią świadczenie było przelewane w kwocie 250 zł miesięcznie na konto ojca Z. W.
Decyzją z [...] r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy"), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ w dniach, na które ustalono prawo do świadczenia wychowawczego, strona sprawowała opiekę naprzemienną nad dzieckiem i w związku z tym świadczenie wychowawcze przysługuje jej w wysokości połowy kwoty tego świadczenia, tj. w kwocie 250 zł (od dnia 1 stycznia 2024 r. 400 zł).
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał stan faktyczny i powołał przepisy mające zastosowanie w sprawie. Prezes ZUS wyjaśnił, że podnoszone w odwołaniu okoliczności, że strona przekazywała połowę świadczenia na rachunek bankowy ojca dziecka nie mają wpływu na wysokość przyznanego jej świadczenia, ponieważ aby na dane dziecko rodzice otrzymali świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości 500 zł (od 1 stycznia 2024 r. 800 zł), rodzice muszą złożyć dwa oddzielne wnioski, tj. każdy z rodziców we władnym zakresie. W takim wypadku ZUS przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w odpowiedniej wysokości. Odnosząc się do kwestii przelewania kwoty świadczenia na konto drugiego rodzica, organ powołał przepis art. 24 u.p.p.w.d., zgodnie z którym strona, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest zobowiązana do jego zwrotu. Natomiast za nienależnie pobrane świadczenie uważa się: 1) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo
w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 2) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
Wobec sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem należało więc orzec jak na wstępie.
Skargę na decyzję Prezesa ZUS wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając ww. decyzji:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), poprzez wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy i nieuwzględnienie faktu przekazywania przez skarżącą połowy świadczenia wychowawczego ojcu dziecka i przeznaczenia całości świadczenia na potrzeby dziecka,
b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do uwzględnienia odwołania i uchylenia decyzji, wobec nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz naruszenia przez ZUS przepisów prawa materialnego;
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci:
a) art. 5 ust. 2a w zw. z art. 4 ust. 1 oraz art. 25 u.p.p.w.d., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że z uwagi na orzeczenie opieki naprzemiennej nad dzieckiem w wyroku rozwodowym zaistniała konieczność zmiany wysokości świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.
z 500 zł na 250 zł miesięcznie, a w konsekwencji uznanie również, że świadczenie pobrane przez skarżącą za ten okres w kwocie ponad 250 zł stanowi świadczenie nienależne i powinno ulec zwrotowi wraz z odsetkami, podczas gdy skarżąca na mocy porozumienia zawartego z ojcem dziecka przekazywała my połowę otrzymanego ww. czasie świadczenia, które zostało przez oboje rodziców przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej zmiany wysokości świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie po 250 zł miesięcznie oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów – oświadczenia P. W. z 8 października 2024 r. oraz trzech potwierdzeń przelewów na konto P. W. tytułem połowy świadczenia wychowawczego na małoletnią Z. W. na fakt otrzymywania przez ojca małoletniej połowy świadczenia wychowawczego, tj. kwot po 250 zł miesięcznie, w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r., z przeznaczeniem środków na potrzeby dziecka, niewystępowania przez ojca dziecka z wnioskiem o świadczenie wychowawcze za ww. okres.
W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała stan faktyczny sprawy i podniosła, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Powołując stosowne orzecznictwo podała, że jakkolwiek technicznie wnioskodawcą i stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia wychowawczego jest m.in. rodzic dziecka, to faktycznie uprawnionym do tego świadczenia jest dziecko. Wobec faktu przekazywania połowy świadczenia ojcu dziecka należy uznać, że został spełniony cel ustawy, a opieranie się na literalnym brzmieniu przepisów ustawy doprowadziłoby do sytuacji, że pokrzywdzona zostałaby nie skarżąca, a jej małoletnia córka. Nie zgodziła się również, że aby otrzymać świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 500 zł, rodzice muszą złożyć dwa oddzielne wnioski. Ostatecznie zarzuciła, że w kwestii zwrotu świadczenia nienależnego organy nie wskazały nawet konkretnej podstawy prawnej, która miałaby stanowić o uznaniu świadczeń za sporny okres za nienależnie pobrane. Wydanie decyzji o zmianie wysokości świadczenia nie uprawniało organów do automatycznego uznania świadczeń za nienależnie pobrane w danym okresie, z pominięciem oceny, czy środki przyznane i wypłacone zostały wykorzystane zgodnie z celem.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola sądowa legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") wykazała bowiem, że podlegający kontroli akt został wydany
z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (art. 1 ust. 1 u.p.p.w.d.). Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Biorąc więc pod uwagę cel ustawy w sprawach dotyczących tego świadczenia, dokonując wykładni norm prawnych zawartych w ustawie, należy wziąć pod uwagę szczególne okoliczności konkretnej sprawy oraz odnieść je do ratio legis świadczenia wychowawczego.
W myśl zaś art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., w przypadku gdy dziecko, zgodnie
z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną
w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W ocenie tutejszego Sądu, istotą takiej regulacji było zapewnienie, aby całość środków przyznanej pomocy była przeznaczana na potrzeby dziecka, a w przypadku sprawowania opieki naprzemiennej, każde z rodziców sprawujących opiekę nad dzieckiem mogło skorzystać z pomocy państwa w stopniu odpowiadającym rozmiarowi świadczonej opieki.
W rozpoznawanej sprawie, na mocy orzeczenia Sądu Okręgowego w O. z [...] r., sygn. akt [...] zostało ustalone, że opieka nad Z. W., na którą przysługuje świadczenie wychowawcze, sprawowana jest naprzemiennie przez oboje rodziców. W sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca pobrała świadczenie wychowawcze na córkę za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w pełnej wysokości. Nie ma również wątpliwości, że ojciec dziecka za ten okres świadczenia wychowawczego nie otrzymywał i nie składał wniosku w tym przedmiocie. W aktach sprawy znajdują się natomiast przelewy dokonane przez skarżącą na rzecz ojca dziecka, dokumentujące przekazywanie mu połowy świadczenia w kwocie po 250,00 zł miesięcznie, co wynika wprost z tytułu przelewu oraz z oświadczenia P. W. z 8 października 2024 r. załączonego do skargi.
Kwestią sporną pozostawało, czy w tak ustalonym stanie faktycznym uprawnione było uznanie przez organy, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie po 250 zł miesięcznie. Organy orzekające w sprawie przyjęły bowiem, że strona nie miała prawa do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości, z uwagi na orzeczoną przez sąd rodzinny opiekę naprzemienną nad córką Z. W.
Zdaniem tutejszego Sądu, stanowisko organów nie zasługuje na akceptację. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze: przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od ZUS; wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 2, 5 i 6 u.p.p.w.d.). Zarówno z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, jak i decyzji organu odwoławczego nie wynika, na jakiej podstawie organy uznały świadczenie pobrane przez skarżącą za nienależnie pobrane, nie wskazały bowiem nawet jednostki redakcyjnej przepisu, powołując ogólnikowo przepis art. 25 u.p.p.w.d. Wydaje się, że organy uznały, iż świadczenie pobrane przez stronę w pełnej kwocie 500 zł za sporny okres, stanowi świadczenie wypłacone, mimo braku prawa do tego świadczenia, w związku ze sprawowaniem opieki naprzemiennej z ojcem dziecka.
Stwierdzić należy, że takie stanowisko godzi w podstawowy cel ustawy, wynikający z ww. art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Celem tym jest – jak już wspomniano – zapewnienie przez Państwo pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków pieniężnych dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Dokonując zatem wykładni przepisów regulujących kwestię wysokości przysługującego świadczenia, a także zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie można pomijać kwestii związanych z tym, czy
w danej sprawie cel przedmiotowego świadczenia został osiągnięty. Stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 1 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1967/22 (LEX nr 3642125), wskazując, że wykładnia art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. w celu ustalenia warunków przyznania świadczenia wychowawczego, ale nienależnie pobranego świadczenia, musi uwzględniać cel przyznania świadczenia wychowawczego wynikający z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Skoro celem tym jest natomiast częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, to przy dokonywaniu oceny zasadności rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie można nie uwzględnić tak istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie środków pochodzących z otrzymanego świadczenia wychowawczego. Co prawda, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, czy opiekunowi, to jednak
w istocie ma ono służyć dziecku i to dziecko jest jego rzeczywistym beneficjentem.
W konsekwencji więc okoliczność, na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (zob. wyrok WSA w Krakowie z 17 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 604/21, wyrok WSA
w Gliwicach z 7 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 47/21 czy wyrok WSA w Łodzi
z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 668/20 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Z akt sprawy nie wynika, aby organy kwestionowały, że skarżąca wydatkowała środki pochodzące z otrzymanego świadczenia w sposób niezgodny z celami wskazanymi w ustawie. Nie było też w sprawie kwestionowane, że połowę świadczenia strona przekazywała ojcu dziecka. Organy uznały natomiast, że wyłączną przesłanką uprawniającą do nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest fakt, że skarżącej nie należało się świadczenie w pełnej wysokości. Pominęły zaś fakt, że przedmiotowe świadczenie wychowawcze (którego połowę przekazywała ojcu dziecka) było przeznaczone w całości na zaspokajanie potrzeb małoletniej córki Z., a zatem cel świadczenia wychowawczego został
w rozpoznawanej sprawie zrealizowany. W takiej sytuacji, w ocenie tutejszego Sądu, żądanie zwrotu świadczenia w okolicznościach niniejszej sprawy – w wyniku literalnej wykładni art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. – naruszałoby cel ustawy, ponieważ to małoletnie dziecko, na który przysługuje przedmiotowe świadczenie wychowawcze, nie otrzymałoby pełnego wsparcia ze strony Państwa, pomimo że zostały spełnione warunki materialnoprawne do jego wypłaty.
Tutejszy Sąd zgadza się z poglądem prezentowanym w judykaturze, że przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest przepisem prawa materialnego, który przyznaje jedynie możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, pod warunkiem, że oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeśli jednak rodzice uzgodnią
w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać świadczenie w pełnej kwocie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji, mając na względzie ratio legis ustawy i samego świadczenia wychowawczego (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 571/24, LEX nr 3784172 i powołane tam orzecznictwo).
Z brzmienia art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wynika możliwość́ ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opieką naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, ale tylko pod warunkiem, że oboje wystąpią̨ o przyznanie takiego świadczenia, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. Przepis ten nie reguluje natomiast wprost sytuacji, kiedy z wnioskiem wystąpi tylko jeden z rodziców. W ocenie Sądu, nie może on więc stanowić podstawy do zmniejszenia przedmiotowego świadczenia rodzicowi, który złoży wniosek, świadczenie pobierze, a następnie połowę świadczenia przekaże drugiemu rodzicowi sprawującemu opiekę naprzemienną, który wniosku nie złożył.
Konkludując, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy – to jest pobierania przez skarżącą świadczenia wychowawczego na córkę w pełnej wysokości w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r., przy pełnej akceptacji ojca dziecka (któremu połowa kwoty świadczenia była przekazywana przez stronę) – brak było podstaw do zmniejszenia świadczenia za ww. okres
i żądania zwrotu świadczenia, jako nienależnie pobranego. Takie działanie rodziców dziecka, na które przysługiwało świadczenie, realizowało bowiem cel ustawy, zabezpieczało potrzeby dziecka i nie było świadczeniem nienależnie pobranym.
Z uwagi na powyższe, tutejszy Sąd uznał, że orzekające w kontrolowanej sprawie organy naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a i art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. w sposób, który miał wpływ na jej wynik.
Ostatecznie wskazać należy, że organy w niniejszej sprawie naruszyły również przepisy prawa procesowego. Podkreślić trzeba, że postępowanie
w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jest odrębnym postępowaniem wobec postępowania zakończonego materialnoprawną czynnością ustalenia prawa do tego świadczenia. Wymaga więc ono wszczęcia i prowadzenia zgodnie z przepisami k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie zawiadomiono skarżącej
o wszczęciu z urzędu postępowania zgodnie z wymogami art. 61 § 4 k.p.a., a tym samym nie określono, w jakim przedmiocie organ prowadzi postępowanie. Skarżąca o toczącym się postępowaniu w sprawie nienależnie pobranego świadczenia dowiedziała się dopiero w momencie doręczenia jej decyzji organu pierwszej instancji, co stanowi oczywiste naruszenie art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a. Ze względu na brak określenia przedmiotu sprawy, strona nie mogła też przed wydaniem decyzji zgłosić argumentów w celu obrony swojego interesu prawnego, co narusza zasady ogólne postępowania z art. 6 i art. 7 k.p.a. (zasadę praworządności, zasadę prawdy obiektywnej oraz zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), a także zasadę pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ odwoławczy w sposób rażący naruszył ponadto zasadę szybkości postępowania wynikającą z art. 12 § 1 i § 2 k.p.a.
Z ww. względów konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej zmiany wysokości świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do
31 sierpnia 2023 r. w kwocie po 250 złotych miesięcznie oraz w części dotyczącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie po 250 złotych miesięcznie.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, dotyczącą celowościowej wykładni przepisu art. 5 ust. 2a w zw. z art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania sądowego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem, orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 4 i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło