II SA/Gd 82/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr SKO Gd/1862/22 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania zasiłku okresowego oddala skargę. UZASADNENIE A. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania zasiłku okresowego. Zaskarżone postanowienie wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Podaniem z dnia 25 lutego 2022 r. A. M. (dalej jako: "strona", "wnioskodawca", "skarżący)" zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krokowej o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób. Wójt Gminy Krokowa, w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krokowej (dalej jako: "organ I instancji"), na podstawie art. 61a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a."), postanowieniem z 1 marca 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób z uwagi na fakt, że decyzją z 28 lutego 2022 r. przyznano już wnioskodawcy świadczenie pieniężne w formie zasiłku okresowego w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. przyznano wnioskodawcy świadczenie pieniężne w formie zasiłku okresowego w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. Przedmiotowej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na ważny interes strony, tj. konieczność posiadania środków finansowych na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb. Decyzja została doręczona stronie w dniu 16 marca 2022 r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I Instancji, że w niniejszej sprawie zachodzi "inna uzasadniona przyczyna" stanowiąca przeszkodę wszczęcia postępowania, wskazana w art. 61a k.p.a. Kolegium zwróciło uwagę, że w doktrynie i orzecznictwie za uzasadnioną przyczynę uznaje się sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy sprawa nie należy do spraw administracyjnych i nie podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej, w sprawach administracyjnych, w których uprawnienie lub obowiązek wynika wprost z ustawy lub wydanego na jej podstawie aktu normatywnego, w sprawach, w których postępowanie już się toczy lub w których zapadło rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że wnioskodawcy, w momencie złożenia wniosku o zasiłek okresowy świadczenie to zostało już przyznane, a decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. We wniesionej do Sądu skardze skarżący domaga się uchylenia postanowień organów obu instancji wskazując, że rażąco naruszają one art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."), a także art. 7, art. 8 § 1, art. 61 § 1, art. 61a § 1, art. 124 § 1, art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 30 Konstytucji RP. W ocenie skarżącego spełnia on wszystkie kryteria niezbędne do przyznania mu zasiłku okresowego, natomiast organy nie skonkretyzowały innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Dodatkowo podniósł, że Kolegium nie ustaliło, czy decyzja z dnia 28 lutego 2022 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności stanowiących podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 7 sierpnia 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy Krokowa z 1 marca 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób. Podstawą prawną rozstrzygnięć organów administracji był art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: "k.p.a."), który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania – przyp. Sądu) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W przytoczonej wyżej regulacji zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie jest możliwa wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie (nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.) oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni (zob.: wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II OSK 1060/15, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Drugą przesłanką jest istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie zdefiniował tego pojęcia i nie zawarł nawet przykładowego katalogu tego rodzaju przyczyn. Na tym tle w doktrynie został wypracowany pogląd, że przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Podkreśla się, że zastosowanie komentowanego przepisu może mieć miejsce na wstępnym etapie badania wniosku, tj. gdy nie trzeba prowadzić postępowania wyjaśniającego po to, aby stwierdzić, że sprawa wywołana konkretnym wnioskiem powinna zakończyć się odmową wszczęcia postępowania z przyczyn formalnych (tak: A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 394). "Inną uzasadnioną przyczyną" w rozumieniu powołanego przepisu jest bez wątpienia stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), czyli funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji dotyczącej przedmiotu sprawy lub sytuacja, gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy takiego postępowania, które już się toczy przed właściwym organem administracji. Nie ulega wątpliwości, że nie można ponownie żądać wszczęcia postępowania w sprawie już raz rozstrzygniętej decyzją ostateczną, bądź gdy toczy się już postępowanie administracyjne dotyczące tego samego przedmiotu. W judykaturze zgodnie wskazuje się, że warunkiem koniecznym do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości sprawy administracyjnej. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy, przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyroki NSA: z 20 września 2022 r. sygn. akt III OSK 2734/21, z 13 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 118/19, z 21 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 841/15). W wyroku z 30 lipca 2013 r. sygn. akt II GSK 735/12 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że użycie przez ustawodawcę sformułowania "nie może być wszczęte" wskazuje, iż przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. musi być więc na tyle oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie, przez co postanowienie to stanowi jedynie formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie trwałej przeszkody do procedowania. W rozpoznawanej sprawie przeszkodą do wszczęcia postępowania w odniesieniu do wniosku skarżącego z 25 lutego 2022 r. - w ocenie organów obu instancji - był fakt wydania przez Wójta decyzji z 28 lutego 2022 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. Sąd podziela powyższe stanowisko organów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w obu sprawach: zainicjowanej wnioskiem z 31 grudnia 2021 r. (zakończonej decyzją z 28 lutego 2022 r.), jak i zainicjowanej wnioskiem z 25 lutego 2022 r., występuje ten sam podmiot i dotyczą one przyznania tego samego świadczenia (zasiłku okresowego) z tych samych przyczyn (bezrobocie lub długotrwałe choroby). W obu sprawach zachodzi tożsamość w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy prawidłowo stwierdziły zaistnienie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania. Okoliczności te były na tyle oczywiste, że nie wymagały analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, organ pierwszej instancji dysponował bowiem wszelkimi niezbędnymi materiałami pozwalającymi na zajęcie wskazanego stanowiska. W takich przypadkach, tj. wystąpienia jednej z przyczyn wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a., odmowa wszczęcia postępowania ma wręcz charakter obligatoryjny (por. wyrok WSA w Gliwicach z 12 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 64/21), co w realiach niniejszej sprawy odnosi się do wniosku skarżącego 25 lutego 2022 r. W związku z tym należy podzielić stanowisko orzekających w sprawie organów, że żądanie skarżącego z 25 lutego 2022 r. dotyczące przyznania zasiłku okresowego z powodu bezrobocia lub długotrwałych chorób jest niedopuszczalne. Zaistniały więc podstawy do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., gdyż postępowanie w tym przedmiocie nie mogło być wszczęte z przyczyn przedmiotowych. Sąd orzekał w sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym z uwagi na wniosek organu administracji o zastosowanie tego trybu złożony w odpowiedzi na skargę i brak żądania skarżącego przeprowadzenia rozprawy. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a, skargę oddalił.