II SA/Wa 1560/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Asesor WSA Lucyna Staniszewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. O. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2023 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2023 r. o odmowie przyznania małoletniej S. O. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową M.P. (dalej także jako "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu K. O. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną" jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Wskazał także, iż z ustaleń wynika, że małoletnie dziecko jest uprawnione do renty rodzinnej z zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej. W związku z tym wyjaśnił, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. wprost wyłącza możliwość otrzymywania świadczenia w drodze wyjątku przez osoby pobierające własne świadczenia emerytalne lub rentowe. Nie mają one możliwości ubiegania się o świadczenie wyjątkowe na zasadzie wyboru świadczenia korzystniejszego. Zasadą jest niedopuszczalność łączenia świadczeń zwykłych i nadzwyczajnych, (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4.07.2001 r., sygnatura akt II SA 388/01, dostępny w LEK nr 55032). Dodał również, iż z akt sprawy wynika, że średni dochód dwuosobowej rodziny wynosi 8541,09 zł miesięcznie. Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie, który wynosi 4270,55 zł nie pozwala więc w ocenie organu stwierdzić, że S. O. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśniając to stanowisko wskazał, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.11.2012 r., sygnatura akt I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.06.2017 r., sygnatura akt II SA/Wa 1851/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi wnioskodawczyni do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zaskarżonej decyzji wyjaśniła, że ojciec córki przeżył załamanie nerwowe po śmierci matki w marcu 2015 r. Nie potrafił się po tym otrząsnąć i popełniał wiele błędów życiowych, lecz mimo to podejmował pracę, żeby płacić alimenty. W lutym 2020 r. K. O. przeżył wybuch garażu, w którym stracił wiele swoich prywatnych i cennych przedmiotów. Miał po tym dołek psychiczny i depresje, leczył się i chodził na terapię. Niestety nikomu nie jest znane miejsce leczenia i brak na to jakiejkolwiek dokumentacji. Nie utrzymywał zbyt dobrych kontaktów i relacji z rodziną, dlatego tak mało jest wiadomo w sprawie zdarzeń w życiu zmarłego. Nie płacił regularnie alimentów. Po tych wszystkich niepowodzeniach próbował jednak się podnieść i żyć normalnie. Założył spółkę w lipcu 2021 r., podjął pracę i pewnie powoli wychodziłby na prostą, próbując bardziej zadbać o byt i przyszłość S., lecz zdarzył się kolejny wypadek. W marcu 2022 r. doszło do postrzału K. O., po czym długo leżał po operacji w szpitalu w L. i B., przez co był niezdolny do pracy. Nawet wtedy, gdy był w ciężkim stanie starał się regularnie płacić na córkę, żeby nie mieć długów i pomagać w jej utrzymaniu, ponieważ chciał już, aby wszystko się poukładało. Fala nieszczęść trwała nadal przez styl życia jaki prowadził zmarły i w kwietniu 2022 r. zmarł w skutek nieszczęśliwego zdarzenia - zaczadził się w garażu, gdzie pomieszkiwał. Skarżąca wskazała także, że pracuje jako technik farmaceutyczny w aptece na czas nieokreślony, a miesięczne średnie wynagrodzenie wynosi ok. 3793,00 zł netto, co nie pokrywa kosztów utrzymania S. O.. Ma również problemy ze zdrowiem (kręgosłupem) i nie powinna zbyt długo wykonywać pracy w pozycji stojącej, lecz w obecnej sytuacji nie ma wyjścia. W grudniu 2012 r. rodzice zakupili jej i córce na kredyt mieszkanie, ponieważ w tamtym okresie była w trakcie zmiany pracy i nie dostała kredytu. Rodzice pomogli dopełnić wszelkich formalności, jednak raty kredytu spłaca sama, przelewając co miesiąc określoną kwotę na ich konto bankowe. Jej praca znajduje się poza miejscem zamieszkania, dlatego dodatkowym niemałym miesięcznym kosztem jest dojazdy do punktu zatrudnienia. Zwróciła też uwagę na to, że Córka S. przez swoje nieustanne problemy ze zdrowiem musi przyjmować leki takie jak witamina D, C, hormony z przepisu lekarza oraz leki od psychiatry. Jak każda nastolatka w tym wieku dba o siebie, chce wyglądać ładnie i czuć się dobrze sama ze sobą, dlatego nieuniknione są wizyty u fryzjera i kosmetyczki, kupno nowych ubrań, butów, a także wyjścia i wyjazdy ze znajomymi, wycieczki, które córka uwielbia i co też jest dodatkowym wydatkiem. Uczęszczała na terapię do psychologa, na którą musi wrócić. Dodatkowo jest pod stałą kontrolą psychiatry, gdzie regularnie bierze udział w sesjach. W ramach lepszego samopoczucia i zdrowia psychicznego córka pragnęła mieć kota, którego utrzymanie jest dodatkowym wydatkiem w miesiącu. Dodatkowo dziecko powinno nosić aparat ortodontyczny, w związku z czym jest pod opieką lekarza ortodonty, lecz niestety przekracza to możliwości finansowe matki i odwleka w czasie jego założenie. Ponadto S. O. ma niedokrwistość oraz nawracającą anemię, dlatego musi jeść zdrowo oraz zdiagnozowano u niej astygmatyzm krótkowzroczny, przez co chodzi na prywatne wizyty u okulisty (koszt ok. 100 zł). Oprócz tego ponosi koszty korepetycji przygotowujących do matury oraz dodatkowych lekcji języka angielskiego w prywatnej szkole językowej, aby pogłębiać wiedzę i dostać się na studia, które na chwilę obecną stoją pod znakiem zapytania, gdyż nie wie czy będzie ją na nie stać. Postanowiła też, że córka w tym roku będzie miała prawdziwe wakacje i polecą za granicę. Zwróciła też uwagę na to, że córka wkrótce osiągnie pełnoletność, przez co zabrany zostanie dodatek 500+ i renta zagraniczna (zresztą kwota 23 euro (ok. 100 zł) nie wystarcza na pokrycie wszystkich potrzeb dziecka). Prezes zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Podkreślenia wymaga również to, że Sąd bada poprawność wydanej decyzji odnosząc się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. Późniejsze zmiany np. w zakresie stanu faktycznego, co do zasady mogą usprawiedliwiać próby wszczynania postępowań w trybach nadzwyczajnych lub, jak w sprawach dotyczących świadczeń w drodze wyjątku, mogą być powodem do składania nowych wniosków o przyznanie spornego świadczenia. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić wyraźnie należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie w chwili wydawania decyzji przez organ, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do uwypuklonej w skarżonej decyzji kwestii nie istnienia po stronie zmarłego ojca okoliczności faktycznych, potwierdzających istnienie ostatniej z w/w przesłanek omawianego przepisu, w ocenie tut. Sądu organ prawidłowo uznał, iż stan faktyczny sprawy nie wyczerpuje owej ostatniej z wymienionych w art.83 przedmiotowej ustawy, okoliczności. Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnienia wymaga to, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu (potwierdzanego od wielu lat stosownymi wyrokami Sądów administracyjnych obydwu instancji), iż najbardziej obiektywną metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, umożliwia co do zasady zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej, stanowi więc sprawiedliwy miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W świetle w/przedstawionych wywodów uznać należało, iż organ właściwie przyjął, że po stronie wnioskodawczyni nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód brutto na osobę w rodzinie skarżącej, na dzień wydawania skarżonej decyzji przewyższał kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe powoduje więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec strony dyspozycji art.83 omawianej ustawy, i przyznania renty rodzinnej w trybie specjalnym. Analizując skarżoną decyzję tut. Sąd pragnie podkreślić, iż omawiany przepis prawa nie przewiduje przesłanki "należytego zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy" czy "zaspokojenia wszelkich potrzeb". Stąd więc organ zasadnie nie odnosił się w swoim rozstrzygnięciu do rzeczywistych potrzeb wnioskodawczyni i rzeczywistych kosztów utrzymania. Nawiązywanie do owych subiektywnych przesłanek, prowadziłoby bowiem do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. W tym miejscu należało też dodatkowo podkreślić, iż nawet ewentualna trudna sytuacja materialna i zdrowotna strony, nie stanowi samoistnej przesłanki uzasadniającej przyznanie omawianego świadczenia. Nie jest ono bowiem świadczeniem o charakterze odpowiadającym zapomodze społecznej. Przedmiotowe rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, nie uniemożliwia natomiast wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna strony uległa zmianie. Biorąc pod uwagę powyższą konkluzję, bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawało to, czy po osiągnięciu pełnoletności przez córkę, zmieni się kwota dochodu w rodzinie. Istotny przy badaniu niniejszej skargi, jest bowiem stan istniejący w dniu wydawania przez organ skarżonego rozstrzygnięcia. Ewentualne przyszłe zmiany w tej materii, mogą zaś stanowić asumpt do wystąpienia z nowym wnioskiem o przyznanie omawianego świadczenia. Wyjaśniając problematykę niezbędnych środków utrzymania koniecznym jest także podkreślenie, że Sąd administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę jest zobligowany do czuwania zarówno nad uszanowaniem słusznego interesu strony, jak też do czuwania nad interesem wszystkich osób, które przez wiele lat (często nie bez wielkich wyrzeczeń), odprowadzały składki na ZUS tworząc Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Nie można przecież abstrahować od tego, że przyznanie prawa do renty czy emerytury w trybie szczególnym, obciąża de facto innych beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. Z tych więc względów, zarówno organ , jak i Sąd administracyjny zmuszone są do bardzo restrykcyjnego stosowania przepisów prawa regulujących omawianą materię i unikania dokonywania ich wykładni rozszerzającej mogącej w efekcie krzywdzić osoby tworzące swoimi składkami fundusz. W świetle powyższego, rozumiejąc co prawda z punktu widzenia ludzkiego motywy podane przez stronę w skardze i wyjaśnienia dotyczące potrzeb nastoletniej córki, tut. Sąd nie mógł brać ich pod uwagę. Skład orzekający ma oczywiście świadomość, iż powyższa teza może być postrzegana jako "bezduszna". Należy jednakże mieć na względzie to, że Sąd administracyjny nie stanowi prawa a jest jedynie tzw. Sądem prawa. Odmiennie więc niż Sądy powszechne, nie może kierować się szeroko rozumianymi zasadami współżycia społecznego i przedkładać interesu indywidualnego strony, nad literę prawa. Nie może także ingerować w treść przepisów prawa, gdyż jest to wyłączne uprawnienie ustawodawcy. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).