II SA/Lu 707/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 29 lipca 2024 r., znak: SKO.41/2994/OS/2024 w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Decyzją z 29 lipca 2024 r., znak: SKO.41/2994/OS/2024, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) w związku z art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, ust. 4 i ust. 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.) po rozpatrzeniu odwołania T. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Niemce z dnia 24 czerwca 2024 r., znak: OPS-PS.4530.16.2024 odmawiającą przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych. Stan sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem datowanym na 23 maja 2023 r. T. W. zwróciła się o usługi opiekuńcze zwykłe. Organ pierwszej instancji pismem z dnia 14 czerwca 2023 r. poinformował T. W. o obowiązku dostarczenia wymienionych w nim dokumentów oraz wypełnionych formularzy przesłanych wraz z pismem, koniecznych do ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej i mieszkaniowej wnioskodawczyni. W dniu 3 lipca 2023 r. T. W. złożyła pismo, do którego dołączyła kopie postanowienia Wójta Gminy [...] z dnia 17 sierpnia 2009 r., pismo NZOZ PLR U. w [...] z dnia 10 sierpnia 2009 r., pismo SPSW im. J. B. w L. z dnia 21 lipca 2009 r., protokół rozprawy przed Wójtem Gminy [...] z dnia 29 maja 2009 r., pismo OPS w [...] z dnia 21 stycznia 2009 r., wezwanie OPS w [...] z dnia 30 kwietnia 2009 r. z potwierdzeniem odbioru, wezwanie OPS w [...] z dnia 19 maja 2009 r. z potwierdzeniem odbioru, postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia 17 sierpnia 2009 r., zaświadczenie lekarskie dla T. W. z dnia 9 listopada 2011 r. T. W. złożyła również pismo - ponaglenie datowane na 4 lipca 2023 r. Postępowanie zostało zakończone wydaniem przez organ I instancji w dniu 24 lipca 2023 r. decyzji odmawiającej T. W. przyznania świadczenia w formie usług opiekuńczych, od której odwołała się T. W., zaś Kolegium decyzją z dnia 11 września 2023 r., znak: SKO.41/4777/OS/2023 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium jednocześnie wskazało, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ powinien przeprowadzić ze stroną wywiad środowiskowy. Ponadto w aktach sprawy winny znaleźć się dokumenty potwierdzające niechęć strony do współdziałania z OPS w [...] oraz pisma, które organ kierował do strony, dotyczące wyznaczenia terminu i godziny wizyty opiekunki kierowanej celem świadczenia usług wraz ze stosowną notatką służbową (jeżeli została sporządzona). Ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszej instancji pismem z dnia 22 września 2023 r. (doręczonym wnioskodawczyni 25 września 2023 r.) poinformował T. W. o terminie wizyty pracowników socjalnych w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wyznaczył termin na dzień 5 października 2023 r. Czynność miała odbyć się w asyście funkcjonariuszy Policji. Jednocześnie organ poinformował T. W. m. in. o treści art. 107 ust. 4a u.p.s. W aktach sprawy znajduje się notatka służbowa z 6 października 2023 r. sporządzona przez pracownika organu pierwszej instancji z przebiegu planowanych czynności mających na celu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania T. W.. Jak wynika z treści notatki, pracownicy socjalni udali się na wywiad w asyście dwóch funkcjonariuszy Policji, jednak przeprowadzenie wywiadu nie było możliwe, gdyż nikt z lokatorów budynku nie pojawił się pomimo użycia dzwonka przy drzwiach oraz kilkunastominutowego oczekiwania przed domem. Nadto w treści notatki została zawarta informacja, że wyjazdy pracownika socjalnego do miejsca zamieszkania T. W., zarówno zapowiedziane, jak też niezapowiedziane, nie przynoszą efektów. T. W. neguje wszelkie próby nawiązania z nią kontaktu przez pracowników socjalnych w sprawie złożonych przez nią wniosków. W notatce służbowej wskazano, że obok wejścia do budynku mieszkalnego jest składowany węgiel opałowy w ilości około 2 ton. Do notatki zostały załączone 2 zdjęcia, na których widoczny jest fragment budynku i węgiel. W aktach sprawy znajduje się także kolejna notatka służbowa z dnia 13 października 2023 r., sporządzona przez pracownika organu pierwszej instancji z przebiegu planowanych czynności mających na celu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania T. i Z. W. w związku ze złożonymi przez nich do organu wnioskami o udzielenie pomocy. Jak wynika z treści notatki, pracownicy socjalni udali się na wywiad w asyście dwóch funkcjonariuszy Policji, jednak ponownie przeprowadzenie wywiadu nie było możliwe, ponieważ nikt nie otworzył drzwi. Z. W. był obecny w domu, gdyż, jak wynika z notatki, wyszedł do pracownicy poczty. Po wejściu pracowników organu na posesję w asyście funkcjonariuszy Policji nikt z domowników nie reagował na dzwonek. Jak wskazano w notatce, przeprowadzenie wywiadu z T. W. nadal nie jest możliwe, wyjazdy pracownika socjalnego do miejsca jej zamieszkania zarówno zapowiedziane, jak też niezapowiedziane, nadal nie przynoszą efektów. W aktach sprawy na k. 64-71 znajdują się następujące kserokopie dokumentów: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedziba w L. z dnia 13 lipca 2021 r., znak: [...] zaliczające T. W. do stopnia niepełnosprawności znacznego, wydane na stałe, Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 9 lipca 2020 r. ustalające, że T. W. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, wyrok w sprawie o sygnaturze akt III C [...] z dnia 6 lutego 2004 r. orzekający separację T. i Z. W., paragon fiskalny z apteki na kwotę [...]zł, odcinek emerytury uzyskanej w styczniu 2023 r. przez T. W. na kwotę [...]zł, faktura [...] wystawiona na T. W. na węgiel na kwotę [...]zł, Informacja osób lub rodzin korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej [...] z dnia 15 lutego 2023 r. z oświadczeniem o stanie majątkowym z 15 lutego 2023 r. Postępowanie zostało zakończone wydaniem przez organ I instancji w dniu 18 kwietnia 2024 r. decyzji odmawiającej T. W. przyznania świadczenia w formie usług opiekuńczych, od której odwołała się T. W., zaś Kolegium decyzją z dnia 21 maja 2024 r., znak: SKO.41/2330/OS/2024 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium jednocześnie wskazało, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ powinien przeprowadzić ze stroną wywiad środowiskowy oraz ustalić wysokość dochodów strony. Ponadto w aktach sprawy winny znaleźć się dokumenty potwierdzające niechęć strony do współdziałania z OPS w N. oraz pisma, które kierował do strony, dotyczące wyznaczenia terminu i godziny wizyty opiekunki kierowanej celem świadczenia usług wraz ze stosowną notatką służbową (jeżeli została sporządzana). W toku ponownego rozpatrzenia sprawy zebrany materiał dowodowy został uzupełniony o informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 13 maja 2024 r., z której wynika, że T. W. pobiera emeryturę i za marzec 2024 r. otrzymała świadczenie w kwocie netto [...] zł. W aktach sprawy znajdują się dołączone przez organ kopie następujących dokumentów: oświadczenie U. P. z przebiegu wizyty u T. W. dnia 19 sierpnia 2020 r. i 1 lutego 2021 r., oświadczenie H. L. z przebiegu wizyty M. G.-L. u T. W. w dniu 28 kwietnia 2021 r., pismo B. P. z dnia 16 sierpnia 2021 r., oświadczenie A. W. z 18 października 2021 r., notatka służbowa na okoliczność próby rozpoczęcia usług opiekuńczych u T. W. w dniu 1 lutego 2022 r. sporządzona przez H. L., oświadczenie I. Z. z 16 lutego 2022 r., notatka służbowa na okoliczność próby rozpoczęcia usług opiekuńczych u T. W. w dniu 8 sierpnia 2022 r. sporządzona przez H. L., oświadczenie A. T. z 9 sierpnia 2022 r., notatka służbowa P. K. z 30 grudnia 2022 r. i z 4 stycznia 2023 r. Organ załączył do akt sprawy decyzje z 12 sierpnia 2020 r., z 23 lipca 2021 r., z 5 sierpnia 2022 r., z 16 listopada 2022 r. w przedmiocie przyznania T. W. usług opiekuńczych/specjalistycznych usług opiekuńczych, na warunkach orzeczonych w przedmiotowych decyzjach oraz decyzję Kolegium z dnia 5 września 2022 r. w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji, zgodnie z zaleceniami Kolegium, podjął kolejną próbę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego u T. W. i pismem z dnia 29 maja 2024 r. (doręczonym wnioskodawczyni 4 czerwca 2024 r.) poinformował wnioskodawczynię o terminie wizyty pracowników socjalnych w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wyznaczył ten termin na 13 czerwca 2024 r. Czynność miała odbyć się w asyście funkcjonariuszy Policji. Jednocześnie organ poinformował T. W. m.in. o treści art. 107 ust. 4a u.p.s. T. W. złożyła w organie pismo z dnia 5 czerwca 2024 r., z którego nie wynika, że wyznaczony termin przeprowadzenia wywiadu jest nieodpowiedni. Jak wynika ze sporządzonej przez pracownika organu pierwszej instancji w dniu 13 czerwca 2024 r. notatki służbowej z przebiegu planowanych czynności mających na celu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania T. W., przeprowadzenie wywiadu nie było możliwe, gdyż nikt nie otworzył drzwi. Pracownicy socjalni udali się tam w asyście dwóch funkcjonariuszy Policji. W dniu następnym, tj. 14 czerwca 2024 r. T. W. złożyła pismo, w którym m.in. zawarła żądanie podania, kto wszedł na posesję i próbował wtargnąć do budynku, mimo informacji, że nikt nie wejdzie z OPS z Policjantami - dnia 13 czerwca 2024 r. i "ile razy w dniu tym napadano i w jakich godzinach". Z kolei w dniu 18 czerwca 2024 r. T. W. złożyła druk zaświadczenia lekarskiego, bez pieczątki i podpisu lekarza, częściowo wypełniony i opatrzony rożnego rodzaju adnotacjami i uwagi samej strony oraz oświadczenie o stanie majątkowym z 17 czerwca 2024 r. z zaznaczonymi rubrykami przy danych majątkowych "nie posiadam", zaś przy danych dot. posiadanych zasobów pieniężnych poza "nie posiadam" wpisano "Długi!", a w informacjach dodatkowych widnieje m.in. adnotacja o zadłużeniu od sierpnia 2020 r. – "oszczędności Gminy w patologii usług opiekuńczych". Decyzją z dnia 24 czerwca 2024 r., znak: OPS-PS.4530.16.2024 Wójt Gminy Niemce odmówił przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazaną na wstępie decyzją z 29 lipca 2024 r., znak: SKO.41/2994/OS/2024, Kolegium przytoczyło przepisy prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 - 4, art. 1 1 ust. 2, art. 50 ust. 1-4 oraz art. 106 ust. 4 a nadto art. 107 ust. 1, ust. 4, ust. 4a u.p.s. Zdaniem Kolegium, zebrany w analizowanej sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium wskazało, że T. W. jest osobą przewlekle chorą i legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, jednak z informacji ze środowiska, od pracowników Urzędu Gminy w [...], pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] i z wiedzy Kolegium z urzędu wynikającej z innych spraw T. W., wnioskodawczyni nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, komunikowaniem i funkcjonowaniem w środowisku. Kolegium, za organem pierwszej instancji, wskazało, że przyznanie wnioskowanych usług opiekuńczych następuje po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego o potrzebie wykonania usług i ustalenia zakresu czynności, jak i, że to w interesie wnioskodawczyni leży dostarczenie zaświadczenia lekarskiego, gdyż od prawidłowych i jak najpełniejszych ustaleń zależy nie tylko, czy pomoc zostanie przyznana, ale także zakres tej pomocy. Takiego obowiązku T. W. nie dopełniła, co jest okolicznością bezsporną – przedłożony druk zaświadczenia lekarskiego jest bez pieczątki i podpisu lekarza, częściowo wypełniony i opatrzony różnego rodzaju adnotacjami i uwagi samej strony (k. 136). Nie budzi wątpliwości Kolegium, że podjęte przez organ czynności w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni okazały się nieskuteczne. Pomimo skutecznego zawiadamiania wnioskodawczyni o terminie tej czynności (w tym braku informacji ze strony T. W., że wyznaczony termin jest nieodpowiedni), nie było możliwe jego przeprowadzenie, nawet w obecności funkcjonariuszy Policji, co wynika z notatek. Kolegium zwróciło uwagę, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego znajduje umocowanie w art. 107 u.p.s., zaś wnioskodawczyni konsekwentnie nie współpracuje z organem w tym zakresie, co wynika wprost nie tylko z pism wnioskodawczyni (m.in. pismo z 14 czerwca 2024 r.), ale znane też jest Kolegium z urzędu, gdyż analogiczna postawa wnioskodawczyni jest prezentowana w innych postępowaniach administracyjnych inicjowanych składanymi przez nią wnioskami. Kolegium stwierdziło, że podjęte w niniejszej sprawie, zgodnie z zaleceniami Kolegium, próby przeprowadzenia wywiadu z wnioskodawczynią w terminach, o których T. W. wiedziała, świadczy o tym, że wnioskodawczyni w wywiadzie nie chce uczestniczyć. Co więcej, Kolegium zwróciło uwagę, że decyzje uchylające decyzje organu I instancji w niniejszej sprawie były doręczane T. W., miała ona możliwość zapoznania się z ich pisemnymi motywami, w tym powodami przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednym z zaleceń Kolegium było przeprowadzenie wywiadu. Kolegium argumentowało, z jakich przyczyn konieczne jest przeprowadzenie tej czynności. Kolegium wskazało, że brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 1 I ust. 2 u.p.s.). Kolegium zwróciło też uwagę na dotychczasową postawę T. W., która, pomimo przyznania jej wnioskowanych usług, nie korzystała z nich. Kolegium podniosło, że ustawodawca przewidział także konsekwencje związane z brakiem współpracy zainteresowanej z organem, przyjmując, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Kolegium podkreśliło, że to na wnioskodawczyni spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem, żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki, udzielając organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności może stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Z treści przepisów § 4 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r. poz. 893) wynika, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania, świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie analizy i diagnozy sytuacji danej osoby, w oparciu o którą formułuje się wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę wnioskowanej pomocy. Ta forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie T. W. skutkuje tym, że nie jest możliwe rozpoznanie jej aktualnej sytuacji bytowej. Takie zachowanie strony dowodzi, w ocenie Kolegium, o braku współdziałania wnioskodawczyni z pracownikiem socjalnym, co może być podstawą odmowy przyznania wnioskowanej pomocy w świetle powołanego art. 11 ust. 2 u.p.s. Zdaniem Kolegium, analiza dowodów z akt sprawy potwierdziła, że wnioskodawczyni została prawidłowo pouczona, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania pomocy. Odwołująca konsekwentnie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie otwierając drzwi mieszkania pracownikom socjalnym udającym się na wywiad środowiskowy, nawet w asyście funkcjonariuszy Policji, przy czym brak kontaktu w tym obszarze nie może być oceniony jako chwilowy, gdyż próby w tym zakresie były podejmowane przez organ od wielu miesięcy. Reasumując, w ocenie organów obu instancji, zaistniały przesłanki przewidziane zarówno w art. 11 ust. 2 u.p.s., jak i w art. 107 ust. 4a u.p.s., przemawiające za koniecznością odmowy przyznania T. W. wnioskowanego świadczenia, gdyż bez istotnego powodu uniemożliwia ona przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co z kolei nie pozwoliło organowi na dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji bytowej. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że są one niezasadne, gdyż stanowią jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem organu I instancji i zawierają pozamerytoryczne uwagi T. W. (zresztą częściowo powielane w innych pismach i środkach zaskarżenia) skierowane do organów administracji i treści wydawanych w sprawach wnioskodawczyni rozstrzygnięć. Kolegium nie znalazło też podstaw do uchylenia postanowień wydanych przez Kierownika OPS w [...] z dnia 19 czerwca 2024 r. Nr OPS-PS.4503.9.2024 i Nr OPS-PS.4503.10.2024. w których odmówił wyłączenia odpowiednio M. B. i E. W. - pracowników OPS w [...] od udziału w postępowaniu prowadzonym z wniosku z dnia 23 maja 2023 r. W skardze na decyzję Kolegium T. W. zażądała jej uchylenia jako rażąco naruszającej prawo, wskazując na, cyt.: "Bezprawie i patologia z powodu oszczędności Gminy [...] na usługach opiekuńczych", "Najścia "socjalnych" z P. od 2012 do pandemii, miejsca zamieszkania (ok. 150 najść, napadów), "od VIII 2020 nie były usługi wykonywane z propozycji osób od "OPS" i "socjalnej" nie do przyjęcia", i końcowo, że "decyzje organów rażąco naruszają prawo, zagrażając życiu od 01.07.2023". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Podstawą odmowy przyznania żądanego przez T. W. świadczenia w postaci usług opiekuńczych był brak współdziałania skarżącej z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania przejawiał się w szczególności w niewyrażeniu zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustalenia faktyczne organów są niewątpliwie prawidłowe. Niesporne jest, że skarżąca została zawiadomiona o terminach wizyt pracowników socjalnych w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Zawiadomienia zostały prawidłowo doręczone. Zawarto w nich pouczenie, że gdyby ten termin stronie nie odpowiadał, to powinna zawiadomić o tym organ. Jednocześnie organ pouczył o treści art. 107 ust. 3a, art. 107 ust. 3b i art. 107 ust. 4a u.p.s. W wyznaczonym datach wizyt: w dniu 5 października 2023 r. oraz w dniu 13 czerwca 2024 r. skarżąca i jej mąż nie otworzyli pracownikom socjalnym oraz asystującym im funkcjonariuszom Policji drzwi domu. Skarżąca nie powiadomiła pracowników socjalnych o nieobecności, ani o tym, że termin wizyt jest dla niej nieodpowiedni. Jednocześnie należy wskazać, że organ nie poprzestał na próbach przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z akt sprawy wynika, że organ pismem z 13 czerwca 2024 r. (doręczonym skarżącej 17 czerwca 2024 r., k. 132 akt adm. I inst.), na podstawie art. 79a w zw. z art. 10 k.p.a., poinformował wnioskodawczynię o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Wskazał przy tym, że nie zostały wykazane przesłanki zależne od strony, od wykazania których zależy przyznanie świadczenia, poinformował także o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów oraz o tym, że niewykazanie przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Chybione są zarzuty skarżącej dotyczące braku podstaw do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zdaniem skarżącej było to zbędne, skoro pracownicy socjalni znają jej sytuację, gdyż rozpatrują jej liczne wnioski o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Wbrew zarzutom skarżącej pracownicy nie mogli odstąpić od przeprowadzenia wywiadu. Byłoby to sprzeczne z treścią art. 107 ust. 4 u.p.s., który jednoznacznie wskazuje, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Chybione są również zarzuty dotyczące "zbędnej" asysty funkcjonariuszy Policji. Kwestie te regulują art. 107 ust. 3a i 3b u.p.s., w myśl których przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz świadczeniu pracy socjalnej w środowisku może uczestniczyć drugi pracownik socjalny. Rodzinny wywiad środowiskowy oraz świadczenie pracy socjalnej w środowisku może się odbywać w asyście funkcjonariusza Policji. Kierownik ośrodka pomocy społecznej, na wniosek pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej lub z własnej inicjatywy, może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o asystę w trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczenia pracy socjalnej w środowisku. Właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia pracownikowi socjalnemu asysty Policji przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego lub świadczeniu pracy socjalnej w środowisku. Okolicznością znaną zarówno skarżącej, pracownikom socjalnym, jak i Sądowi z innych licznych spraw, w których skarżąca kwestionowała działania pracowników socjalnych, jest fakt, że skarżąca przejawia skrajnie negatywne postawy wobec pracowników socjalnych, zarzucając im bezprawie, napaść, fałszowanie dokumentacji, żądania korzyści majątkowych w zamian za pozytywne załatwienie wniosku, a nawet formułując inwektywy pod ich adresem, o czym świadczy chociażby korespondencja znajdująca się w aktach sprawy. Od pewnego czasu skarżąca odmawia jakiejkolwiek współpracy z pracownikami socjalnymi. W tej sytuacji trudno nie zgodzić się z organami, że asysta funkcjonariuszy Policji była uzasadniona dążeniem do tego, aby pozbawić skarżącą podstaw do formułowania takich zarzutów i zapewnić pełną transparentność działań pracowników. Trudno wobec tego zgodzić się ze skarżącą, że odmowa współpracy z pracownikami socjalnymi jest podyktowana "chorobą", jaką ci pracownicy spowodowali. W niniejszej sprawie nie ustalono aktualnego stanu rodzinnego, finansowego i zdrowotnego skarżącej wyłącznie z jej winy – gdyż niewątpliwie odmawiała ona współpracy z organem. Z akt sprawy oraz treści skargi wynika, że skarżąca nie zgadza się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i skutecznie uniemożliwia wykonanie tej czynności. Brak woli współpracy skarżącej jest wystarczającą przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, zarówno w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s., w którym ogólnie jest mowa o braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym jako przesłance odmowy przyznania świadczenia, jak i w świetle art. 107 ust. 4a u.p.s., który stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Treść art. 107 ust. 4a u.p.s. jest uzasadniona szczególnym charakterem wywiadu środowiskowego jako dowodu w postępowaniu w sprawie o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, niemożność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie zasiłku celowego. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od wnioskodawcy czynnego udziału, postępowanie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej toczy się bowiem w jego interesie. Nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi, wnioskodawca musi się zatem liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z 5 lipca 2017 r., I OSK 1308/16). Obowiązek współdziałania wnioskującego o pomoc z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Nie mogą odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy, zwłaszcza połączony z antagonistycznym nastawieniem do pracowników socjalnych stanowią jednoznaczną przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA: z 28 października 2016 r., I OSK 431/15, z 19 grudnia 2016 r., I OSK 2186/16; wyrok WSA w Krakowie z 13 grudnia 2016 r., III SA/Kr 975/16). Skarżąca z jednej strony kieruje liczne żądania przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej, z drugiej jednak strony nie wyraża woli współpracy, wręcz przeciwnie, przyjmuje antagonistyczną postawę, formułując bezpodstawne zarzuty, a nawet inwektywy pod adresem pracowników socjalnych. W takiej sytuacji podważony jest sens świadczeń z pomocy społecznej, oparty na zasadzie subsydiarności, wymagającej od otrzymującego wsparcie przynajmniej minimum dobrej woli i współpracy w rozwiązywaniu swoich problemów. Wyłącznie roszczeniowa postawa skarżącej nie może znaleźć akceptacji Sądu (tak również wyrok WSA w Lublinie z 13 września 2018 r., II SA/Lu 209/18). Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwianiu pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (por. wyroki NSA: z 9 czerwca 2017 r., I OSK 405/17; z 27 lutego 2018 r., I OSK 2761/17). W sytuacji, gdy skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o planowanym terminie wizyty pracowników socjalnych i nie powiadomiła o swojej nieobecności, należy to potraktować jako równoznaczne z odmową wyrażenia zgody na przeprowadzenie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Należy przy tym zauważyć, że wizyta pracowników odbyła się przy obecności funkcjonariuszy Policji, którzy zapewniali transparentność działań pracowników. Sąd nie znalazł zatem żadnych podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.