I OSK 72/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 353/22 w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 31 marca 2022 r. nr SKO/PA/431/257/2022 w przedmiocie świadczenie wychowawczego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 29 września 2022 r. oddalił skargę W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 31 marca 2022 r. nr SKO/PA/431/257/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. 27 października 2021 r. W. L. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na A. L., dołączając kserokopię ugody sądowej z 11 marca 2020 r., sygn. akt III Nsm 741/19, ustalającej kontakty z małoletnią córką. Decyzją z 5 stycznia 2022 r. Prezydent Miasta S. odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego. Z ustaleń organu wynika, że na dziecko A. L. jest już ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2021/2022 z wniosku matki A. H. z 7 czerwca 2021 r. Przeprowadzony u wnioskodawcy rodzinny wywiad środowiskowy potwierdził realizowanie przez niego postanowień ww. ugody. Córka posiada własny pokój, odzież, miejsce do nauki i w trakcie pobytu u ojca zabezpiecza on wszystkie potrzeby córki. Organ wskazał jednak, że miejsce pobytu córki sądownie zostało ustalone przy matce, która tym samym sprawuje faktyczną opiekę nad córką i jest rodzicem wiodącym w jej wychowywaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, decyzją z 31 marca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że małoletnia A. L. jest dzieckiem A. H. i W. L., którzy nie są małżeństwem i mieszkają oddzielnie. Z ustaleń rodzinnych wywiadów środowiskowych wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego w S. Wydział Rodzinny u Nieletnich z 29 lipca 2019 r., sygn. akt III Nsm 855/17, władza rodzicielska na małoletnią A. L. powierzona została matce A. H., zaś władza rodzicielska ojca dziecka została ograniczona do współdecydowania o istotnych sprawach córki, tj. wybór szkoły, zawodu, sposobu leczenia. Ponadto, pomiędzy rodzicami dziecka zawarta została ugoda sądowa z 11 marca 2020 r., sygn. akt III Nsm 741/19, w świetle której, strony zgodnie ustaliły, że ojciec sprawuje opiekę nad dzieckiem: 1) od zakończenia zajęć szkolnych w każdy wtorek, a gdyby ich nie było od godziny 09.00 do środy do godziny 18.00, 2) w każdy pierwszy i trzeci weekend miesiąca od zakończenia zajęć szkolnych w piątek, a gdyby ich nie było od godziny 09.00 do niedzieli do godziny 18.00, 3) w każdy pierwszy tydzień ferii zimowych od poniedziałku od godziny 09.00 do niedzieli do godziny 19.00, 4) od 1 lipca każdego roku od godziny 09.00 do 11 lipca do godziny 18.00, 5) od 10 sierpnia każdego roku od godziny 09.00 do 20 sierpnia do godziny 18.00, 6) w latach parzystych od godziny 18.00 w dniu 25 grudnia do godziny 18.00 w dniu 26 grudnia, 7) w latach parzystych od godziny 09.00 w Wielką Sobotę do godziny 18.00 w Niedzielę Wielkanocną, 8) w latach nieparzystych od godziny 09.00 w dniu 24 grudnia do godziny 18.00 w dniu 25 grudnia, 9) w latach nieparzystych od godziny 18.00 w Niedzielę Wielkanocną do godziny 18.00 w Lany Poniedziałek. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że sprawowana przez rodziców opieka nie jest opieką naprzemienną sprawowaną po połowie przez każdego rodzica. Matka sprawuje opiekę nad A. L. a ojciec ją wspomaga. Sprawowanie opieki nad dzieckiem od wtorku do środy oraz w każdy 1 i 3 weekend miesiąca nie jest wystarczające do przyjęcia, że skarżący sprawuje nad córką opiekę naprzemienną z matką. Istotnym dodatkowo pozostaje okoliczność ograniczenia władzy rodzicielskiej ojca nad córką i powierzenie tej władzy przez Sąd matce. Na decyzję organu odwoławczego W. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 4 i art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 z późn. zm. – dalej w skrócie: u.p.p.w.d.), które stanowiły materialnoprawną podstawę wydanych decyzji. Następnie wskazał, że jak wynika z akt sprawy matka małoletniej Agaty wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego 7 czerwca 2021 r. i świadczenie to zostało ustalone. Skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko wnioskiem z 27 października 2021., do którego dołączył ugodę sądową z 11 marca 2020 r. w sprawie ustalenia kontaktów z małoletnią córką. Powołując się na jej treść skarżący wywodzi, że nad córką sprawowana jest opieka naprzemienna. Sąd I instancji wskazał, że opiekę naprzemienną w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci konstytuują trzy elementy: rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu, w przedmiocie opieki winno zapaść orzeczenie sądu, a opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością. Opiekę naprzemienną cechuje sprawowanie jej przez rodziców względem dziecka, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga z rodziców. W sprawie kontakty skarżącego zostały uregulowane w ugodzie sądowej w określony sposób mianowicie będzie on uprawniony i zobowiązany do kontaktowania się z córką poza miejscem zamieszkania i pod nieobecność jej matki. Będzie spędzał on z córką w tygodniach poza świętami, feriami i wakacjami - czas od zakończenia zajęć szkolnych w każdy wtorek, a gdyby ich nie było od godziny 09.00 do środy do godziny 18.00, oraz w każdy pierwszy i trzeci weekend miesiąca od zakończenia zajęć szkolnych w piątek, a gdyby ich nie było od godziny 09.00 do niedzieli do godziny 18.00. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 7562 § 2, w sposób niebudzący wątpliwości, odróżniają »ustalenie, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach« od »uregulowania sposobu kontaktów z dzieckiem«. Powoduje to, że nie może być wątpliwości, iż uregulowanie sposobu kontaktów z dzieckiem nie może być utożsamiane z wprowadzeniem opieki naprzemiennej, wynikającym z określenia w orzeczeniu sądu, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Opiekę naprzemienną cechuje zatem mniej więcej równy podział obowiązków pomiędzy rodzicami w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Zgodnie z art. 59822 k.p.c.: "Przepisy niniejszego oddziału (sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z dzieckiem) stosuje się odpowiednio do orzeczenia, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach". Sąd I instancji zwrócił uwagę na sposób sformułowania zacytowanego przepisu. Jest w nim mowa o orzeczeniu sądowym, w którym orzeczono, że dziecko będzie mieszkać cyklicznie u każdego ze swoich rodziców. W niniejszej sprawie, z treści ugody sądowej wynika sposób kontaktów z córką zaś miejscem zamieszkania małoletniej jest miejsce zamieszkania jej matki skąd skarżący zobowiązał się zabierać dziecko (ewentualnie ze szkoły) i tam odwozić po zakończeniu wizyty. Gdyby strony ugody ustaliły że dziecko skarżącego będzie także cyklicznie zamieszkiwać z nim i gdyby to zamieszkiwanie miało charakter porównywalny względem zamieszkiwania z matką można by uznać, że zachodziłaby opieka naprzemienna. Z treści ugody sądowej, na którą powołuje się skarżący nie wynika aby opieka sprawowana była w sposób naprzemienny. Na podstawie tej ugody uregulowany został kontakt z córką. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego – przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. polegające na ich niewłaściwej wykładni i przyjęciu, że dla zastosowania ww. przepisów i wypłaty skarżącemu świadczenia wychowawczego niezbędne jest umieszczenie w orzeczeniu sądowym zapisu o cyklicznym zamieszkiwaniu w dwóch miejscach zamieszkania naprzemiennie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Mając na uwadze przedmiot sprawy, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Jednocześnie stosownie do treści art. 5 ust. 2a analizowanej ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przytoczonych powyżej przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dziecka. Przesłanka opieki naprzemiennej była w orzecznictwie rozbieżnie rozumiana. Stawiany był zarówno warunek, aby tego rodzaju opieka wyraźnie była orzeczona przez sąd powszechny, jak i dopuszczono, aby orzeczenie sądu regulujące sposób opieki nad dzieckiem przez rodziców żyjących osobno, mimo braku posłużenia się przez ten sąd określeniem "opieka naprzemienna", podlegało analizie w postępowaniu administracyjnym i ocenie, czy orzeczone formy sprawowania pieczy nad dzieckiem i jej organizacja wskazują na naprzemienne zamieszkiwanie dziecka u każdego z rodziców. Wskazówką dla tego, jak rozumieć opiekę naprzemienną, są znowelizowane przepisy kodeksu postępowania cywilnego: art. 582¹ § 4, art. 598²², art. 756² § 1 pkt 3 wskazujące na stan, w którym dziecko w powtarzających się okresach mieszka z każdym z rodziców. Podkreślić należy, że jest to stan, którego nie da się sprowadzić do kwestii kontaktów z dzieckiem. Opieka naprzemienna związana jest bowiem z wykonywaniem władzy rodzicielskiej i sprawowaniem pieczy nad dzieckiem. W przypadku pieczy naprzemiennej chodzi właśnie o cykliczne, naprzemienne zamieszkiwanie dziecka z każdym z rodziców (A. Pośpiech [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 107). Forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem (por. wyrok NSA z 29 września 2021 r., I OSK 4362/18). Analiza przepisów art. 4 i 5 ust. 2a u.p.p.w.d. wskazuje, że podzielone świadczenie wychowawcze przysługuje obojgu rodzicom, jeżeli orzeczenie sądu w przedmiocie opieki nad dzieckiem przewiduje sprawowanie przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem w porównywalnych powtarzających się okresach, przy czym obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków czy czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1327/21, z 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18, czy z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 279/22), ale sprawowaną opiekę ma cechować cykliczność i naprzemienność opieki (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1161/21). Przyjmując taką wykładnię art. 4 i 5 ust. 2a u.p.p.w.d., Sąd I instancji prawidłowo ocenił zastosowanie tych przepisów przez organy w okolicznościach sprawy. Wskazany w przedłożonej ugodzie zakres kontaktów ojca z córką nie wskazuje na cykliczność zamieszkiwania dziecka u każdego z rodziców, a w konsekwencji na naprzemienność opieki, choć wskazuje na powtarzalny charakter spotkań z ojcem i pobytów u niego. Okresy tych pobytów nie są jednak porównywalne z okresami zamieszkiwania z matką. W tym zakresie istnieje wyraźna dysproporcja na rzecz matki, nie można zatem mówić o opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., a w konsekwencji o naruszeniu wskazanego przepisu przez Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 P.p.s.a.