II OSK 1916/24
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-02-20
Skład orzekający: Małgorzata Miron, Marzenna Linska - Wawrzon, Anna Szymańska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym mają zastosowanie wyłącznie do obywateli Ukrainy, czy do wszystkich cudzoziemców wniosków o zezwolenie na pobyt czasowy, oraz czy w związku z tym możliwe jest stwierdzenie bezczynności organu w okresie obowiązywania tych przepisów?Ratio decidendi
Przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy dotyczą wszystkich cudzoziemców wniosków o udzielenie, zmianę lub cofnięcie zezwoleń na pobyt, niezależnie od obywatelstwa i okoliczności przybycia do Polski. W okresie obowiązywania tych przepisów bieg terminów załatwiania spraw jest zawieszony, co wyklucza stwierdzenie bezczynności organu z powodu przekroczenia terminów. W konsekwencji skarga na bezczynność Wojewody Pomorskiego była bezzasadna i wyrok WSA w Gdańsku w tym zakresie należy uchylić.Stan faktyczny
H. K., obywatel Algierii, złożył 12 października 2022 r. wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy do Wojewody Pomorskiego. Po uzupełnieniu braków formalnych i wykonaniu obowiązków, w tym złożenia linii papilarnych, organ nie wydał decyzji w terminie. Skarżący wniósł ponaglenia i skargę na bezczynność. WSA w Gdańsku stwierdził bezczynność organu i zobowiązał go do rozpoznania wniosku, przyznając odszkodowanie. Wojewoda zaskarżył wyrok kasacyjnie.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok WSA w Gdańsku w punktach 1, 2, 3 i 5 i w tym zakresie oddalił skargę kasacyjną; odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon Sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt III SAB/Gd 67/24 w sprawie ze skargi H. K. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1, 2, 3 i 5 i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Wyrokiem z 28 maja 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 67/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku H. K. z dnia 12 października 2022 r. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1); stwierdził, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); przyznał H. K. sumę pieniężną w wysokości 3 000 złotych (pkt 3), oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 4) oraz zasądził od Wojewody Pomorskiego na rzecz H. K. kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 5).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
H. K. (dalej także: "cudzoziemiec" lub "skarżący"), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnioskiem z 12 października 2022 r., złożonym w formie elektronicznej za pośrednictwem skrzynki e-PUAP, zwrócił się do Wojewody Pomorskiego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Pismem z dnia 27 grudnia 2022 r. cudzoziemiec został wezwany do osobistego stawiennictwa w celu złożenia linii papilarnych. Obowiązek ten został wykonany 23 lutego 2023 r. Z uwagi na brak złożenia załącznika nr 1 od przyszłego pracodawcy, cudzoziemiec został zobowiązany do uzupełnienia braków formalnych wniosku. W dniu 23 marca 2023 r. złożył do akt brakujący załącznik nr 1. Cudzoziemiec wniósł ponaglenie, które wpłynęło do urzędu 29 czerwca 2023 r. Wnioskodawca stawił się na wezwanie w urzędzie 10 sierpnia 2023 r. i potwierdził, że był karany na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Dnia 18 sierpnia 2023 r. organ wystąpił o udzielenie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. W dniu 24 sierpnia 2023 r. wpłynęła odpowiedź, z której wynikało, iż dane cudzoziemca nie figurują w ww. rejestrze. W dniu 7 listopada 2023 r. wpłynęło pismo skarżącego, przy którym złożono do akt sprawy wyrok nakazowy oraz postanowienie o ustaleniu kosztów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczące wyegzekwowania od cudzoziemca grzywny orzeczonej przez Sąd Rejonowy Gdańsk - Północ w Gdańsku w sprawie o sygn. akt [...].
Cudzoziemiec wniósł kolejne ponaglenie, które wpłynęło do urzędu 23 stycznia 2024 r., następnie w dniu 29 lutego 2024 r. działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na bezczynność w zakresie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
W odpowiedzi na powyższe, Wojewoda Pomorski wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej względnie, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, w przypadku uznania przez sąd, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia sprawy, wniósł o uznanie, iż do przewlekłości nie doszło z rażącym naruszeniem prawa, niewymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. oraz niezasądzanie od organu na rzecz skarżącego wnioskowanej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie zostały spełnione warunki wniesienia skargi, ponieważ skarżący poprzedził skargę ponagleniem. Odnosząc się do kwestii zastosowania w stosunku do obywatela kraju innego niż Ukraina (w niniejszej sprawie obywatela Algierii), który przybył na terytorium RP przed 22 lutego 2022 r., przepisów art. 100c i 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583; dalej: "ustawa o pomocy", "specustawa ukraińska" lub "u.p.o.u."), Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanego m.in. w wyroku z 13 lutego 2024 r., II OSK 2362/23, zgodnie z którym przepisy art. 100c i 100d ww. ustawy stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców - niezależnie od ich narodowości, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 ww. ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że nie dostrzega podstaw do zmiany utrwalonej i w pełni jednolitej linii swego dotychczasowego orzecznictwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zgodna z Konstytucją RP wykładnia językowa i systemowa przepisów zawartych w art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej pozwala na stwierdzenie, że nie są przedmiotem tych regulacji uprawnienia i obowiązki innych cudzoziemców niż obywatele Ukrainy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.
Następnie WSA w Gdańsku wyjaśnił pojęcie przewlekle prowadzonego postępowania oraz odniósł się do terminów i zasad załatwiania spraw, określonych w k.p.a. oraz art. 112a u.c., wprowadzonego do ustawy o cudzoziemcach na podstawie art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022 r., poz. 91), z mocą obowiązującą od 29 stycznia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w niniejszej sprawie, mimo uzupełnienia przez wnioskodawcę braków formalnych wniosku w dniu 23 marca 2023 r. do dnia wydania wyroku, nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie organ w toku postępowania nie zrealizował wynikającego z art. 36 § 1 k.p.a., obowiązku zawiadomienia strony o przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, nie zostały wypełnione także pozostałe obowiązki w zakresie podania przyczyny zwłoki i wskazania nowego terminu załatwienia sprawy. Fakt podejmowania przez organ czynności zmierzających do ustalenia kwestii karalności wnioskodawcy nie może prowadzić do odmiennej oceny niezachowania przez organ terminu załatwienia sprawy, bowiem od wpływu ostatnich żądanych przez organ informacji w tym przedmiocie w dniu 30 sierpnia 2023 r., żadne czynności nie były przez organ podejmowane. Organ pozostając w bezczynności przez ten czas, znacznie przekroczył termin rozpoznania sprawy.
Wobec powyższego WSA stwierdził, że organ naruszył zasadę określoną w art. 12 § 1 k.p.a., co skutkuje stwierdzeniem, że organ pozostaje w bezczynności. Z tych względów WSA na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami. Sąd stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Od daty uzupełnienia przez skarżącego braków formalnych wniosku w marcu 2023 r. upłynął okres 14 miesięcy, od daty ostatniej czynności w sprawie i wpływu odpowiedzi na nią w postaci informacji z KRK w dniu 30 sierpnia 2023 r. – 9 miesięcy. W ocenie WSA nie stanowią usprawiedliwienia dla braku procedowania, podnoszone przez organ wyjaśnienia. Sąd uznał za zasadne przyznanie sumy pieniężnej, choć w niższej niż wnioskowana kwocie.
Wojewoda Pomorski (dalej także "skarżący kasacyjnie"), na podstawie art. 173 § 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżył ww. wyrok w części dot. pkt 1,2, 3 i 5. Skarżący kasacyjnie na mocy art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dot. pkt. 1,2 oraz 4 i rozpoznanie skargi na zasadzie z art. 188 p.p.s.a., względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dot. pkt 1, 2, 3 i 5 oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na zasadzie z art. 185 § 1 p.p.s.a. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 100c ust. 1 pkt 1 ppkt a oraz 100d ust.1 pkt 1 ppkt a ustawy o pomocy poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepisy te nie mają zastosowania do wszystkich cudzoziemców, a jedynie do postępowań z wniosków cudzoziemców, o których mowa w art. 1 cytowanej ustawy, czyli obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 100c ust. 3 pkt 1 i ust. 4 oraz art. 100d ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy poprzez uwzględnieniu skargi H. K. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie z wniosku cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożonego w dniu 12 października 2022 r., mimo że stosownie do art. 100c ust. 3 pkt 1 oraz art. 100d ust. 3 pkt 1 ww. ustawy o pomocy w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do dnia 30 września 2025 r. przepisów o bezczynności organu nie stosuje się, a zgodnie z art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ich ust. 1 lub dokonywanie tych czynności z opóźnieniem, w okresie po 15 kwietnia 2022 r. do dnia 30 września 2025 r., nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Skarżący kasacyjnie na podstawie art. 203 i 204 oraz art. 199-202 p.p.s.a. wniósł o orzeczenie co do całości kosztów postępowania, tzn. za obie instancje sądowe, a w przypadku przekazania sprawy do rozpoznania sądowi I instancji o zasądzenie kosztów niniejszego postępowania wg norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik cudzoziemca wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zawarł także wnioski o wydanie postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny o wystąpieniu z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem, czy art. 100c i 100d ustawy o pomocy jest zgodny z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej (art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej) oraz wystąpienie z pytaniem prejudycyjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o dokonanie wykładni aktów prawa, w szczególności stwierdzenie, iż na gruncie obowiązujących przepisów dopuszczalne jest zawieszenie terminów rozpoznania wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, w tym również zawieszenie terminów podejmowania czynności niezbędnych do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie.
Decyzją z 28 października 2024 r. Wojewoda Pomorski umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie o udzielenie H. K. – obywatelowi Algierii, ur. [...] zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Jako zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 100c ust. 3 pkt 2, art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 100d ust. 3 pkt 2, art. 100d ust. 4 u.p.o.u. Stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Gdańsku, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. obejmują swoją dyspozycją jedynie obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, jest błędne.
Warto przypomnieć, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do u.p.o.u. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.u. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. – został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. z 2024 r. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2024 r. poz. 854). Przepis art. 100d u.p.o.u. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.u. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r.
Zasadnie Wojewoda Pomorski podniósł, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach. Oznacza to, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u.).
Stanowisko takie ugruntowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach: z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1286/23, z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 2424/23, z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni stanowisko to podziela.
W orzeczeniach tych podkreśla się, że przepisy art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. zezwoliły na tymczasowe, tj. od 15 kwietnia 2022 r., wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23 i przyjmuje, że brzmienie art. 100c i 100d u.p.o.u. powinno być zestawione z celem wprowadzenia tych przepisów. Wykładnia omawianych regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym. Na etapie prac legislacyjnych wprost wyrażono bowiem stanowisko, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do ustawy o pomocy mają dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów i umożliwienie im, poprzez zawieszenie biegu terminów, rozpatrzenie w rozsądnych terminach toczących się spraw (zob. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z dnia 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem ustawodawcy było niewątpliwie wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą z dnia 12 marca 2022 r.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu oraz pomijając prawidłowość zastosowania się do zasad techniki prawodawczej, na przyjętą wykładnię art. 100c i 100d u.p.o.u. wskazuje także wykładnia językowa wynikająca z ich odczytania w kontekście innych przepisów tej ustawy. Przede wszystkim w przepisach tych mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa z dnia 12 marca 2022 r. nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 u.c., czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z dnia 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d u.p.o.u. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodne z art. 211 ust. 1 u.c. – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. jest bezprzedmiotowy. Objęcie zakresem art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. cudzoziemców, którzy z istoty nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o zamiarze ustawodawcy, aby objąć tym przepisem wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa oraz daty przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z tych wszystkich przyczyn należy stwierdzić, że status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Polski pozostaje irrelewantny dla sprawy. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u.
Taka wykładnia powyższych przepisów, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, nie narusza także zasady proporcjonalności i efektywności. Należy bowiem raz jeszcze podkreślić, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. ma jedynie epizodyczny charakter. Jego wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Ta nadzwyczajna sytuacja wynika również z decyzji Rady Unii Europejskiej (2022/382) z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony, jak również decyzji Rady Unii Europejskiej (2023/2409) z dnia 19 października 2023 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382 przedłużającej okres tej ochrony do 4 marca 2025 r. W tej sytuacji należy dokonać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat wyjątkowych okoliczności, które miały miejsce w dacie rozstrzygnięcia przez Sąd wojewódzki. Zmiana sytuacji faktycznej może natomiast skutkować odmienną oceną zasadności zawieszenia biegu terminu, o którym mowa w art. 100d u.p.o.u.
Konkludując należy przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku naruszył powyższe przepisy poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności, oceny tejże bezczynności jako rażąco naruszającej prawo oraz przyznania cudzoziemcowi sumy pieniężnej. Sąd wojewódzki nie dokonał zatem prawidłowej oceny zasadności skargi na bezczynność organu.
Dalej zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie termin wydania decyzji określa art. 112a u.c. Zgodnie z art. 112a ust. 1 u.c., który wszedł w życie 29 stycznia 2022 r. (a więc jeszcze przed złożeniem przez skarżącego wniosku), decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Jak natomiast stanowi art. 112a ust. 2 u.c., termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.
Przypomnieć należy, że skarga na bezczynność organu służy zwalczaniu stanu niezałatwienia sprawy administracyjnej mimo upływu terminu. Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" zawarta w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1". Bezczynność odnosi się zatem do terminu załatwienia sprawy.
Mając na względzie przywołaną wyżej regulację art. 112a ust. 2 u.c. oraz datę złożenia wniosku (12 października 2022 r.), należy stwierdzić, że w kontrolowanym postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy zarzucana Wojewodzie bezczynność nie wystąpiła. Dodanie do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a wydłużyło termin usprawiedliwionego niedziałania organu aktualnie do 30 września 2025 r. Tym samym nie można mówić o bezczynności organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego lub pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, o co wnoszono w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Z powyższych względów należy uznać, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i winna skutkować stosownie do art. 188 p.p.s.a. uchyleniem wyroku w zaskarżonej części oraz oddaleniem skargi w pozostałym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d u.p.o.u., które ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło