II SA/Po 44/25

WyrokWSA w Poznaniu2025-05-15

Skład orzekający: Tomasz Świstak, Edyta Podrazik, Arkadiusz Skomra

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odmowa potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest zasadna, gdy wnioskodawca wskazuje na represje w postaci braku awansu, uniemożliwienia studiów, fałszowania dokumentacji rentowej, a organ nie znajduje potwierdzenia tych okoliczności w zebranym materiale dowodowym i archiwach IPN?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ prawidłowo odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, ponieważ wnioskodawca nie przedstawił wystarczających dowodów na potwierdzenie prowadzenia działalności opozycyjnej lub doznania represji w rozumieniu ustawy. Przedłożona dokumentacja pracownicza i płacowa, a także wyniki kwerendy w archiwach IPN, nie potwierdziły twierdzeń skarżącego o represjach wynikających z jego postawy politycznej.
Stan faktyczny
Skarżący I. K. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując na odmowę udziału w wiecu w 1976 r. i wynikające z tego represje, takie jak brak awansu, uniemożliwienie studiów, fałszowanie dokumentacji rentowej. Organ odmówił przyznania statusu, stwierdzając brak dowodów na prowadzenie działalności opozycyjnej lub doznanie represji w rozumieniu ustawy. Po odmowie ponownego rozpatrzenia sprawy, skarżący wniósł skargę do WSA.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2025 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 września 2024 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 906, dalej jako u.d.o.) odmówiono I. L. K. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący przedstawił decyzję Prezesa IPN-u, w której stwierdzono, że I. K. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu. Wnioskodawca wskazał, że odmówił udziału w tzw. masówce potępiającej "chuligańskie wybryki" po wydarzeniach [...] w 1976 r. Z tego powodu miał dostać ultimatum od sekretarza partii, tj. karne powołanie do wojska lub kara finansowa w postaci braku awansu płacowego. I. K. wskazał, że wybrał karę finansową. Dodał, że w 1977 r. uległ wypadkowi w związku z którym przeszedł na rentę inwalidzką I grupy. Zakład pracy miał sfałszować dokumentację wnioskodawcy, na podstawie której było ustalane świadczenie, co spowodowało zaniżenie jego wysokości. Do wniosku dołączono dokumentację pracowniczą strony. W kolejnym piśmie wnioskodawca sprecyzował, że doznał represji w postaci braku awansu służbowego i płacowego, uniemożliwienia zdobycia wyższego wykształcenia, brak awansu płacowego, fałszowania kwot wynagrodzeń oraz fałszowania dokumentacji potrzebnej do uzyskania świadczenia rentowego. Pismem z 4 października 2023 r. organ zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci N. o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o. Kwerenda przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci N. nie potwierdziła okoliczności prowadzenia przez stronę działalności opozycyjnej bądź podlegania przez nią represjom określonym w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Strona w piśmie z 4 października 2023 r. została wezwana do przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie działalności opozycyjnej zagrożonej odpowiedzialnością karną oraz doznanie represji z powodów politycznych. Wnioskodawca w odpowiedzi na ww. pismo nadesłał ponownie swoją dokumentację pracowniczą. Wskazał również, że spełnia przesłanki z art. 3 pkt 3 lit. b oraz art. 3 pkt 3 lit. e ww. ustawy. Kolejnym pismem z 6 grudnia 2023 r. wnioskodawca ponownie nadesłał te same dokumenty. Pismem z 18 lipca 2024 r. wnioskodawca nadesłał po raz kolejny swoją dokumentację pracowniczą oraz postanowienie Sądu Rejonowego w P. utrzymujące postanowienie Instytutu Pamięci N. o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie strony. Mając na uwadze powyższe okoliczności Szef Urzędu wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, by wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 u.d.o. Zdaniem organu wskazywane przez skarżącego formy represji w postaci braku awansu służbowego, uniemożliwienia zdobycia wyższego wykształcenia, brak awansu płacowego, fałszowania kwot wynagrodzeń oraz fałszowania dokumentacji potrzebnej do uzyskania świadczenia rentowego nie podpadają pod przesłanki wskazane w art. 3 pkt 3 lit. b, c, d i e u.d.o. Wnioskodawca nie udokumentował uczestnictwa w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju oraz nie wykazał by podjęto wobec niego inwigilację, a także bezprawne działania na jego szkodę. Skarżący nie jest też osobą represjonowaną z powodów politycznych tj. taką, która "brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju i w związku z tym była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu". Norma prawna wywiedziona z przywołanego przepisu wymaga kumulatywnego wystąpienia dwóch przesłanek, aby możliwe było potwierdzenie represji z powodów politycznych, o której mowa w tym przepisie. Po pierwsze, wnioskodawca musiał brać udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez kraj niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju. Po drugie, w związku z udziałem w tym wystąpieniu został pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu. Dopiero kumulatywne wystąpienie obu tych przesłanek, przy braku przesłanki negatywnej z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, pozwala na ustalenie, że w stosunku do wnioskodawcy zastosowano represję z powodów politycznych, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. c u.d.o. W ocenie organu strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom określonym w art. 3 pkt 3 lit. d u.d.o., zgodnie z którym osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez kraj niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju i w związku z tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. W zebranym materiale dowodowym nie ma potwierdzenia, że zwolnienie z pracy nastąpiło wskutek udziału strony w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju. Z przedłożonej dokumentacji pracowniczej wynika jedynie, że wnioskodawca w okresie od 26 kwietnia 1976 r. do 3 lutego 1978 r. pracował w Przedsiębiorstwie P. w P., a umowa została rozwiązana z powodu długotrwałej choroby. Wnioskodawca wskazał, że 8 sierpnia 1977 r. uległ wypadkowi samochodowemu, a 12 kwietnia 1978 r. została mu przyznana renta inwalidzka. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. e ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju, i w związku z tym, została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły. Wnioskodawca takich okoliczności nie wykazał, a nie świadczy o tym załączony do wniosku dokument z Politechniki [...], informujący o braku miejsc na studia rozpoczynające się w lutym 1978 r. Szef Urzędu wskazał, że dowodów na podleganie przez wnioskodawcę represjom nie przyniosła także kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci N.. P. wskazane przez stronę okoliczności nie są represjami w rozumieniu ww. ustawy, a organowi nie udało się pozyskać dowodów umożliwiających potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Szef Urzędu stwierdził, że skarżący nie przedstawił także dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego co najmniej przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Organ podkreślił, że działalność określona w art. 2 u.d.o. to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w kraju, trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1702/20, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1437/18). W ocenie organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną, a dowodów takich nie przyniosła także kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci N.. W związku z powyższym brak jest podstaw do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. I. K. pismem z dnia 24 września 2024 r. wniósł do Szefa Urzędu o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu. Skarżący stwierdził, że autentyczność zaistniałych czynów polegających na stosowaniu sankcji wobec niego potwierdził prokurator Oddziału Instytutu Pamięci N. w P.. Prokurator miał możliwość dotarcia do akt osobowych osób podejmujących represyjne decyzje o zastosowaniu wobec skarżącego sankcji. Mógł ustalić ich przynależność do [...] oraz współpracę z organami bezpieczeństwa państwa. Zaniechał ustalenia osób winnych popełnienia czynu niedozwolonego z uwagi na przedawnienie. Funkcjonariusze publiczni zostali zobowiązani do stosowania się do kraju funkcjonariuszy partyjnych oraz organów bezpieczeństwa. Prokurator IPN przysłał skarżącemu akta pracującego w Biurze "[...]" J. S. przewodniczącego zakładowej S. w latach 1980 - 1982 r. W tym okresie zadaniem skarżącego było utrzymywanie gotowości w zakresie przekazywania wiadomości pomiędzy zakładowymi komórkami "S.". Skarżący posiadał samochód i pisemne pozwolenie tankowania na wypadek zablokowania sprzedaży paliwa. Niektóre strony akt J. S. dołączył do wniosku. Skarżący podniósł, że odmówił udziału w wiecu potępiającym rozruchy pracownicze " po ogłoszeniu podwyżek cen w czerwcu 1976 r." organizowanym przez funkcjonariuszy partyjnych, a w konsekwencji poniósł tego negatywne konsekwencje tj. uniemożliwienie mu studiowania na Politechnice [...], odebranie podwyżki mimo, ze prowadził sprawy BHP zakładu oraz uniemożliwienie awansu. Z uwagi na powyższe wydarzenia został pominięty w procesie wyrównywania płac, czego dowodem są przedłożone umowy o pracę. Skarżący zarzucił również, że mimo jego próśb nie skierowano jego sprawy do wojewódzkiej rady konsultacyjnej. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 listopada 2024 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 września 2024 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 u.d.o.. Jako podstawę do przyznania statusu opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, Strona wskazała na odmowę udziału w tzw. masówce potępiającej "chuligańskie wybryki" po wydarzeniach [...] w 1976 r. Z tego powodu wnioskodawca miał dostać ultimatum od sekretarza partii tj. karne powołanie do wojska lub kara finansowa w postaci braku awansu płacowego. I. K. wskazał, że wybrał karę finansową. Dodał, że w 1977 r. uległ wypadkowi, w związku z którym przeszedł na rentę inwalidzką I grupy. Zakład pracy miał sfałszować dokumentację wnioskodawcy, na podstawie której było ustalane świadczenie, co spowodowało zaniżenie jego wysokości. W toku prowadzonego postępowania Strona wskazała również, że doznała represji w postaci braku awansu służbowego, uniemożliwienia zdobycia wyższego wykształcenia, brak awansu płacowego, fałszowania kwot wynagrodzeń oraz fałszowania dokumentacji potrzebnej do uzyskania świadczenia rentowego. Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że nie neguje postawy strony mającej na celu wyrażanie sprzeciwu wobec ówcześnie panującego systemu oraz możliwość podejmowania przez stronę działań w kierunku przywracania w kraju niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, to jednak należy pamiętać, że działalność określona w art. 2 u.d.o. to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w kraju, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Zdaniem organu analizowany pod kątem przyznania omawianego statusu, stan faktyczny nie spełnia ustawowych przesłanek mogących być podstawą do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza prowadzenia przez stronę zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też we ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną w okresie PRL. Sam fakt odmowy udziału w zgromadzeniu zorganizowanym przez zakład pracy, w którym był skarżący zatrudniony nie wypełnia pojęcia działalności opozycyjnej, o której mowa w art. 2 ustawy. Organ podkreślił, że nie udało się w trakcie prowadzonego postępowania odnaleźć dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną strony. Organ zwrócił uwagę na preambułę ustawy roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych o treści: "Uznając szczególne zasługi dla kraju tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn.. akt II SA/Go 613/20, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20). Szef Urzędu stwierdził, że wobec braku wykazania, że strona prowadziła określoną przepisami ustawy działalność lub doznała represji, nie jest możliwe potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na etapie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy w złożonych wyjaśnieniach w piśmie z dnia 12 listopada 2024 r. wnioskodawca wprost wskazał, że "raczej" nie był działaczem z uwagi na brak udziału w organizacji opozycyjnej i brak jego wiedzy o działalności takich grup w P.. W ocenie organu strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 u.d.o.. We wniosku o przyznanie przedmiotowego statusu strona nie wskazała, że doznała represji w postaci braku awansu służbowego, uniemożliwienia zdobycia wyższego wykształcenia, brak awansu płacowego. Tymczasem, za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 u.d.o. wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju. W przypadku skarżącego takie okoliczności nie zostały wykazane. Z uwagi na powoływanie się przez stronę na zwolnienie z pracy z przyczyn politycznych organ miał na uwadze dokumenty z okresu zatrudnienia strony. Wynika z nich, że w 1978 r. rozwiązano stosunek pracy z uwagi na długotrwałą chorobę. W omawianej sprawie brak jest jakichkolwiek innych dowodów przemawiających, że strona była represjonowana z powodów politycznych z uwagi na działalność opozycyjną lub represje miały bezpośredni związek z udziałem strony wystąpieniu wolnościowym. Reasumując organ uznał, ze skarżący nie wykazał we wniosku ani w toku dalszego postępowania by spełniał przesłanki wskazane w art. 2 i 3 u.d.o., a przywołane przez niego okoliczności związane z sytuacją w zakładzie pracy również tego nie potwierdziły. I. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 06 września 2024 r. Nr [...] zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. W skardze skarżący podtrzymał dotychczas prezentowanie stanowisko podkreślając, że wykazał spełnienie warunków, o których mowa w art. 3 u.d.o. Skarżący zarzucił, że organy zbagatelizowały jego udział w manifestacji, w której uczestniczyło ok. 100 tys. osób, a wydarzenia te były zalążkiem powstania [...] pod koniec 1976 r. i w konsekwencji doprowadziły do sierpnia 1980 r. Skarżący podał, że na podstawie art. 106 § 1 k.p.a. Urząd powinien skorzystać z wiedzy ludzi badających okres lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku (okres [...]). Ponadto skarżący wnioskował też o skorzystanie z pomocy wojewódzkiej rady konsultacyjnej, czego również mu odmówiono. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Skarżący w piśmie procesowym z dnia 17 lutego 2025 r. zarzucił, że decyzja powinna być podpisana przez osobę nominowaną w lutym 2024 r. L. P. a nie jego podwładnego. Podtrzymał stanowisko co do spełnienia wymogów ustawowych uzyskania statusu osoby represjonowanej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 20 listopada 2024r. nr [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji tegoż organu z 6 września 2024 r. nr [...] – w oparciu o obowiązujące w sprawie przepisy prawa i w granicach sprawy – nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu Szef Urzędu w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonał prawidłowej jego oceny w szczególności przy uwzględnieniu oświadczeń i informacji przedłożonych przez samego skarżącego, pod względem zastosowania norm prawa materialnego i przepisów postępowania. Wbrew zarzutom skargi, organ administracji prawidłowo orzekł, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 906 z późn. zm., dalej: u.d.o.). W świetle przepisów tej ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w drodze decyzji administracyjnej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 ww. ustawy oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.o. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 3 u.d.o. status osoby represjonowanej z powodów politycznych może nabyć osoba, która spełnia co najmniej jedną przesłankę z ustawowego katalogu. Osobą represjonowaną z przyczyn politycznych jest więc osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium kraju na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko [...], poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju. Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 ustawy. Konieczne jest więc wykazanie, że: osoba ubiegająca się o powyższy status nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju i co do tej osoby w archiwum Instytutu Pamięci N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko [...] nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że względem skarżącego nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 4 u.d.o., nie budziło to też wątpliwości organu orzekającego w sprawie. Skarżący przedłożył decyzję Prezesa IPN-u, w której stwierdzono, że I. K. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy istnieją dowody, które pozwoliłyby organowi na potwierdzenie, że skarżący był działaczem antykomunistycznym lub osobą represjonowaną – jak twierdzi I. K., czy też takich dowodów brak, co nie pozwala organowi na potwierdzenie, że skarżący nie był działaczem antykomunistycznym lub osobą represjonowaną ze względów politycznych – jak twierdzi organ. Przechodząc zatem do oceny czy w niniejszej sprawie ziściły się przesłanki do uznania skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną wskazać należy, iż skarżący we wniosku wskazywał, że odmówił udziału w tzw. masówce potępiającej "chuligańskie wybryki" po wydarzeniach [...] w 1976 r. Z tego powodu miał dostać ultimatum od sekretarza partii tj. karne powołanie do wojska lub kara finansowa w postaci braku awansu płacowego. I. K. wskazał, że wybrał karę finansową. Skarżący wskazywał, że w 1977 r. uległ wypadkowi w związku z którym przeszedł na rentę inwalidzką I grupy. Zakład pracy miał sfałszować dokumentację wnioskodawcy, na podstawie której było ustalane świadczenie, co spowodowało zaniżenie jego wysokości. Do wniosku dołączono dokumentację pracowniczą strony. W toku postępowania skarżący wywodził, że doznał represji w postaci braku awansu służbowego, uniemożliwienia zdobycia wyższego wykształcenia (studiów na Politechnice [...]), brak awansu płacowego, fałszowania kwot wynagrodzeń oraz fałszowania dokumentacji potrzebnej do uzyskania świadczenia rentowego. Kwerenda przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci N. nie potwierdziła okoliczności prowadzenia przez stronę działalności opozycyjnej bądź podlegania przez nią represjom określonym w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jednakże, co słusznie zauważył organ, przedłożone przez stronę skarżącą dokumenty w tym w szczególności dokumentacja pracownicza i płacowa strony (k.[...], k. [...], k. [...]) nie dają podstaw do potwierdzenia skarżącemu wnioskowanego statusu. Sąd podziela stanowisko organów, że przedłożona dokumentacja nie wskazuje na taką działalność skarżącego w zakładzie pracy, która podpadałaby pod przepisy u.o.d. ani w szczególności nie potwierdza by skarżący był poddany represjom na skutek odmowy udziału w tzw. masówce w Zakładach [...] w [...] Dokumenty te nie dają podstaw do uznania, że odmowa skierowania na studia na Politechnice [...] nastąpiła na skutek postawy opozycyjnej skarżącego, a nie na skutek "braku przydziału miejsc Przędsiobiorstwu [...]" (zał. [...] do wniosku). Ponadto z dalszej dokumentacji wynika, że skarżący ostatecznie podjął studia na Politechnice [...] w 1986 r. w trybie zaocznym (zob. pismo k.[...] verte). Przedłożone dokumenty nie potwierdzają również twierdzeń skarżącego dotyczących odmówienia mu podwyżki wynagrodzenia, fałszowania kwot wynagrodzeń czy fałszowania dokumentacji potrzebnej do uzyskania renty. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż nie zostały odnalezione żadne dokumenty dotyczące prowadzenia działalności opozycyjnej przez skarżącego, a jedynie akta paszportowe skarżącego o sygn. IPN Po [...] (pismo Archiwum Instytutu Pamięci N. z 27 października 2023 r. k. [...]). W oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty nie można również uznać by skarżący był osobą represjonowaną w rozumieniu wyżej cytowanego art. 3 u.o.d. Zauważenia bowiem wymaga, że katalog przesłanek zawarty w tym przepisie, pozwalających na potwierdzenie statusu osoby represjonowanej stanowi katalog zamknięty. Wymienione w art. 3 u.d.o. przesłanki jednoznacznie wskazują, że pomiędzy pierwszym i drugim elementem tego przepisu musi zachodzić związek przyczynowo skutkowy np. śmierć lub doznanie uszkodzenia ciała lub rozstrój zdrowia, czy też rozwiązanie umowy o pracę (lub inne działanie represyjne mieszczące się w katalogu zawartym w art. 3 pkt 3 u.d.o.) musi być skutkiem tego, że osoba ta brała udział w wystąpieniu wolnościowym lub prowadziła działalności na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w kraju. Nie wystarcza przy tym sam związek lecz koniecznym jest związek pomiędzy udziałem danej osoby w wystąpieniu wolnościowym a jej np. zwolnieniem z pracy tj. że udział tej osoby w wystąpieniu spowodował jej zwolnienie z pracy lub np. doznanie uszkodzenia ciała czy rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni. Zdaniem Sądu, jak słusznie przyjęły organy, w odniesieniu do skarżącego nie zostały spełnione łącznie te warunki. Przedłożone przez skarżącego dokumenty na powyższe nie wskazują. Wypadek skarżącego z 1977 r. nie był wypadkiem o którym mowa w art. 3 pkt 3 lit. a u.o.d. W dokumentach i oświadczeniach skarżącego Sąd nie doszukał się również żadnej z przesłanek, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. b-f u.o.d. Reasumując Sąd uznał, że w oparciu o prawidłową ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, zasadnie organ przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i w konsekwencji tego prawidłowo odmówił potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Sąd zauważa, że skarżący wnosił o zaopiniowanie jego wniosku przez Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Zgodnie z art. 5 ust. 6 u.o.d. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może zwrócić się do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Powyższy przepis wyraźnie wskazuje na fakultatywny charakter uzyskania opinii wojewódzkiej rady konsultacyjnej. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie było konieczności zwracania się do wojewódzkiej rady konsultacyjnej, gdyż już na podstawie samych dokumentów i oświadczeń strony organ był w stanie ocenić, że nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 2 i 3 u.o.d. Podkreślenia przy tym wymaga, że zgodnie z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej organ potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, a zatem – co do zasady - inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania wymienionych wyżej okoliczności - zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 u.o.d., należy do wnioskodawcy. Jak podniósł w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny - zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności (por. wyrok NSA z 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20). Nie zasługuje zatem na uwzględnienie skarga, bowiem zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego tj. ustawy o działaczach antykomunistycznych oraz przepisów postępowania w tym w szczególności art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. Postępowanie zostało bowiem prawidłowo przeprowadzone przez organ, który szczegółowo odniósł się do dokumentacji przedłożonej przez stronę. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła zaś organ do przekonania, iż brak jest dowodów potwierdzających represjonowanie skarżącego przez ówczesne władze. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja skarżonego organu nie naruszyły prawa w stopniu uzasadniającym ingerencję w ich moc obowiązującą, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło