I GSK 867/22
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-05-22
Skład orzekający: Joanna Salachna, Beata Sobocha-Holc, Jacek Surmacz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka, która stała się organem prowadzącym szkołę w roku następującym po roku, w którym pobrano dotację w nadmiernej wysokości, jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu tej dotacji?Ratio decidendi
Spółka, która stała się organem prowadzącym szkołę w roku następującym po roku, w którym pobrano dotację w nadmiernej wysokości, nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu tej dotacji, ponieważ dotacyjne zobowiązanie zwrotowe powstaje z mocy prawa z dniem zaistnienia zdarzenia powodującego jego powstanie (np. pobranie dotacji w nadmiernej wysokości) w roku, w którym dotacja została pobrana. Wpis zmiany organu prowadzącego do ewidencji ma charakter konstytutywny, a nie deklaratoryjny.Stan faktyczny
Spółka T. Sp. z o.o. została zobowiązana do zwrotu części dotacji pobranej w nadmiernej wysokości w 2019 r. Spółka twierdziła, że nie jest stroną postępowania, ponieważ stała się organem prowadzącym szkołę dopiero w 2020 r. i przedstawiła aneks do porozumienia, który miał ograniczać jej odpowiedzialność do zdarzeń powstałych od dnia przejęcia szkoły. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki, uznając ją za stronę postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Wodzisławskiego, zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz T. Sp. z o.o. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Surmacz Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 200/21 w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 listopada 2020 r. nr SKO.FD/41.4/122/2020/12870 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu części dotacji pobranej w nadmiernej wysokości 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Wodzisławskiego z dnia 10 września 2020 r. nr WO.4331.3.2.2019; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz C. Sp. z o.o. w G. 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 6 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 200/21 oddalił skargę T. Sp. z o.o. w G. (dalej: skarżąca lub spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ lub SKO) z dnia 2 listopada 2020 r., nr SKO.FD/41.4/122/2020/12870 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu części dotacji pobranej w 2019 r. w nadmiernej wysokości.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
A. C. jako osoba prowadząca na terenie W. Szkołę [...] złożyła 5 grudnia 2019 r. miesięczną informację o liczbie uczniów za grudzień 2019 r., w której to wykazała, że liczba uczniów ogółem wynosi 28. W złożonej zaś 3 stycznia 2020 r. miesięcznej informacji o liczbie uczniów, którzy spełniali warunek uczestniczenia w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych wykazała, że liczba uczniów spełniających ten warunek w grudniu 2019 r. wyniosła 23.
Starosta Wodzisławski (dalej: starosta) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu części dotacji przypadającej na grudzień 2019 r., która to została pobrana w nadmiernej wysokości w kwocie 586,50 zł oraz poinformował stronę o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym.
Decyzją z 26 marca 2020 r. starosta zobowiązał spółkę do zwrotu części dotacji pobranej w nadmiernej wysokości w kwocie 586,50 zł wraz z należnymi odsetkami za okres od dnia 18 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, SKO decyzją z 6 lipca 2020 r. uchylił powyższą decyzję starosty i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu SKO wskazało, że wyjaśnienia wymaga kwestia dlaczego organ nie zastosował art. 34 ust. 3 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 17) i nie skorygował dotacji na następny miesiąc o różnicę między liczbą uczniów, na których zgodnie z ust. 2 przekazano część dotacji na dany miesiąc, a faktyczną liczbą uczniów szkoły, o której mowa w art. 26 ust. 2, spełniających warunek uczestniczenia w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych, skoro informacja taka została złożona w terminie.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, starosta decyzją z 28 września 2020 r. zobowiązał spółkę do zwrotu części dotacji przekazanej w 2019 r., pobranej w nadmiernej wysokości w kwocie 586,50 zł wraz z należnymi odsetkami za okres od dnia 18 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
Odwołując się od powyższej decyzji, spółka wniosła o jej uchylenie.
Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie starosty. W uzasadnieniu organ wskazał, że tryb udzielania i rozliczania dotacji reguluje uchwała Rady Powiatu Wodzisławskiego z 30 maja 2019 r., nr Vlll/83/2019 w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji z budżetu Powiatu Wodzisławskiego dla szkół i placówek publicznych i niepublicznych oraz trybu przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania (Dz.Urz.Woj.Sla 2019.4164; dalej: uchwała). Zgodnie z tą uchwałą słusznie spółka została zobowiązana do zwrotu części dotacji przekazanej w 2019 r. przypadającej na grudzień 2019 r., która to została pobrana w nadmiernej wysokości wraz z należnymi odsetkami.
Organ wskazał również, że decyzja została skierowana prawidłowo do spółki. Z zaświadczenia Starosty Wodzisławskiego z 14 stycznia 2020 r. wynika, że w ewidencji niepublicznych szkół i placówek prowadzonej przez starostę dla szkoły o nazwie [...] w W. osobą prowadzącą tę szkołę jest spółka. Wyjaśnił też, że stroną postępowania w sprawie jest organ prowadzący szkołę, wpisany do ewidencji niepublicznych szkół i placówek prowadzonej przez Starostę Wodzisławskiego. W związku z tym SKO odmówiło przyznania mocy dowodowej dokumentowi w postaci aneksu nr 1/01/2020 z 30 stycznia 2020 r. do porozumienia z 25 listopada 2019 r. w sprawie prowadzenia niepublicznych szkół dla dorosłych na zasadzie następstwa prawnego bez zmiany charakteru prowadzonej działalności. A z akt sprawy nie wynika, by osoba dotychczas prowadząca szkołę powiadomiła organ ewidencyjny o zmianie danych celem dokonania wpisu tej zmiany do ewidencji, zaś wpis ten ma charakter konstytutywny.
W skardze do WSA spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji starosty.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo ustalił, iż A. C. jako osoba prowadząca [...] prowadziła na terenie W. [...]. A w złożonej 5 grudnia 2019 r. miesięcznej informacji o liczbie uczniów wykazała, że w grudniu 2019 r. liczba uczniów ogółem wynosi 28. W złożonej zaś 3 stycznia 2020 r. miesięcznej informacji o liczbie uczniów, którzy spełnili warunek uczestniczenia w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych wykazała, że w grudniu 2019 r. liczba uczniów spełniających ten warunek wyniosła 23. Zatem organ prawidłowo ustalił, że kwota dotacji nadmiernie pobranej wynosi 586,50 zł. Kwota ta wynika z różnicy pomiędzy kwotą dotacji otrzymanej w okresie sprawozdawczym, a kwotą wynikającą z przemnożenia miesięcznej ilości uczniów uprawnionych do jej otrzymania oraz miesięcznej stawki dotacji na ucznia. Zasadnie organ zobowiązał spółkę do zwrotu tej kwoty, wraz z należnymi odsetkami za okres od 18 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
Zdaniem Sądu I instancji organy słusznie nie zastosowały art. 34 ust. 3 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2082 ze zm.; dalej: u.f.z.o.) i nie skorygowały dotacji na następny miesiąc o różnicę pomiędzy liczbą uczniów, na których zgodnie z ust. 2 przekazano część dotacji na dany miesiąc, a faktyczną liczbą uczniów szkoły, o której mowa w art. 26 ust. 2 u.f.z.o., spełniających warunek uczestniczenia w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych mimo, iż informacja taka została złożona w terminie, gdyż dotacja ustalana jest na okres roku kalendarzowego będącego rokiem budżetowym.
Poparł też stanowisko organów odnośnie oceny aneksu 1/01/2020 do porozumienia z 25 listopada 2019 r., które stwierdziły, iż nie ma on znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Stroną postępowania jest skarżąca spółka. Wynika to z obowiązujących przepisów prawa, tj. z treści art. 168 ust. 13 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737; dalej: u.p.o.) – osoba prowadząca szkołę lub placówkę jest obowiązana zgłosić organowi lub podmiotowi, o których mowa w ust. 1 i 2, w ciągu 14 dni zmiany w danych zawartych w zgłoszeniu, powstałe po wpisie do ewidencji. Z ust. 14 powyższego przepisu wynika natomiast, że w przypadku zmiany organu prowadzącego szkołę lub placówkę wniosek o zmianę danych, o których mowa w ust. 4 pkt 1, składa, nie później niż na miesiąc przed planowanym dniem zmiany organu prowadzącego, osoba dotychczas prowadząca szkołę lub placówkę. Zmiana organu prowadzącego następuje z dniem dokonania wpisu tej zmiany do ewidencji. Zatem wpis do ewidencji ma charakter konstytutywny, a nie deklaratoryjny. Tymczasem z zaświadczenia Starosty Wodzisławskiego z 14 stycznia 2020 r. nr W0.4321.78.4.2019 wynika, że w ewidencji niepublicznych szkół i placówek prowadzonej przez starostę dla szkoły o nazwie: [...] w W. osobą prowadzącą szkołę jest skarżąca spółka.
Odnośnie naruszenia prawa procesowego, zdaniem Sądu prawidłowo został zebrany materiał dowodowy w postępowaniu administracyjnym, a następnie oceniony przez organy administracyjne zgodnie z przepisami tego postępowania. Organy należycie także uzasadniły zaskarżone decyzje, przywołując treść zastosowanych przepisów prawa i odnosząc je do stanu faktycznego sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka, w której zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:
I. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo błędnego przyjęcia przez organ, że skarżąca jest właściwą stroną postępowania oraz pomimo błędnego przyjęcia przez organ, że aneks 1/01/2020 do porozumienia z 25 listopada 2019 r. w sprawie prowadzenia niepublicznych szkół dla dorosłych nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie, gdy tymczasem przedmiotowy aneks ma dla przedmiotowej sprawy zasadnicze znaczenie z uwagi na fakt, iż strony porozumienia z dnia 25 listopada 2019 r. uzgodniły, iż odpowiedzialność skarżącej z tytułu bycia osobą prowadzącą dla szkół wskazanych we ww. porozumieniu odnosić się będzie jedynie do okresu i zdarzeń powstałych od dnia przejęcia tychże szkół (co stało się z dniem 14 stycznia 2020 r.) – co powoduje, że decyzja organu administracji I instancji jest nieważna w myśl art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. – przez brak należytego wyjaśnienia przesłanek zasadności naliczania przez organ administracji odsetek od upływu 14 dni od dnia doręczenia decyzji organu administracji I instancji, przez brak należytego wyjaśnienia zasadności przesłanek odmowy uznania przedłożonego przez skarżącą aneksu 1/01/2020 do porozumienia z 25 listopada 2019 r. w sprawie prowadzenia niepublicznych szkół dla dorosłych, pomimo złożonych wyjaśnień oraz podniesionych przez stronę w skardze do WSA zarzutów, co do błędnego oznaczenia skarżącej jako adresata decyzji będącej przedmiotem odwołania do SKO oraz co do naruszenia przez organy administracji publicznej I i II instancji art. 168 ust. 13 i ust. 14 u.p.o. przez dokonanie ich błędnej wykładni.
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 252 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 ze zm.; dalej: u.f.p.) w zw. z art. 10 ust. 1, art. 57 ust. 1 u.p.o. przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji mylne uznanie, iż to skarżąca odpowiada za pobraną w 2019 r. dotację w nadmiernej wysokości, pomimo iż skarżąca jest osobą prowadzącą [...] w W. dopiero od dnia 14 stycznia 2020 r. oraz pomimo, iż skarżąca przedstawiła organowi administracyjnemu I instancji – dwukrotnie – w pismach z dnia 17 kwietnia 2020 r. oraz z dnia 13 lipca 2020 r. aneks 1/01/2020 do porozumienia z 25 listopada 2019 r. w sprawie prowadzenia niepublicznych szkół dla dorosłych, z którego § 1 wynikało, iż strony porozumienia z dnia 25 listopada 2019 r. uzgodniły, że odpowiedzialność skarżącej z tytułu bycia osobą prowadzącą dla szkół wskazanych we ww. porozumieniu odnosić się będzie jedynie do okresu i zdarzeń powstałych od dnia przejęcia tychże szkół (co stało się z dniem 14 stycznia 2020 r.);
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p. przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji mylne uznanie, iż wynikający z tego przepisu stosunek materialnoprawny, a zarazem zobowiązanie publicznoprawne nie musi być ściśle związane z osobą Pani Angeliki Kubala, która prowadząc [...] w W. jako organ prowadzący w 2019 r. spowodowała to zobowiązanie publicznoprawne, tj. odpowiada za zwrot dotacji pobranej w tymże roku w nadmiernej wysokości na rzecz prowadzonej przezeń ww. szkoły;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 168 ust. 13 i ust. 14 u.p.o. przez dokonanie ich błędnej wykładni, Sąd I instancji dokonując bowiem wykładni art. 168 ust. 13 i 14 u.p.o. pominął fakt, iż w przedmiotowej sprawie doszło do wpisu w ewidencji zmiany danych dotyczących nowej osoby prowadzącej – tj. doszło do efektywnej zmiany osoby prowadzącej – zatem to nie art. 168 ust. 14 u.p.o., a art. 168 ust. 13 u.p.o. podlega wykładni w kontekście uznania aneksu 1/01/2020 do porozumienia z dnia 25 listopada 2019 r. – zgłoszenie zmiany danych powstałych po wpisie do ewidencji ma w tym przypadku z całą pewnością charakter deklaratoryjny.
Mając powyższe na uwadze skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów wynika, że zasadnicza sporna kwestia w sprawie dotyczy prawidłowości uznania, że spółka wobec której orzeczono zwrot dotacji (a która to przejęła od osoby fizycznej funkcje organu prowadzącego) była stroną postępowania administracyjnego. Mają one względem siebie komplementarny charakter, co uprawniało Naczelny Sąd Administracyjny do dokonania ich łącznej oceny. Zarzuty zgłoszone w pkt I.1) oraz pkt. II.1) i II.2) zasługiwały na uwzględnienie, chociaż nie w pełni. Nie w pełni, gdyż podnoszona w ich ramach kwestia znaczenia aneksu 1/01/2020 dla określenia strony postępowania zwrotowego w sprawie niniejszej nie mogła mieć znaczenia. W tym względzie wyjaśnić trzeba, że zawierane między podmiotami umowy dotyczące przejęcia funkcji organu prowadzącego szkołę/placówkę oświatową mogą mieć ewentualne znaczenie w przypadku ustalania odpowiedzialności następców prawnych lub osób trzecich, a taka sytuacja w sprawie nie zaistniała.
W pierwszej kolejności zauważyć wypada, że w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest określenie kwoty dotacyjnego zobowiązania zwrotowego to organ prowadzący, a nie niepubliczna szkoła/placówka oświatowa jest stroną postępowania administracyjnego, co wynika z dyspozycji art. 10 ust. 1 oraz art. 57 ust. 1 (a także ust. 2 pkt 1) u.p.o. w zw. z art. 29 k.p.a. Szkoły i placówki oświatowe nie posiadają osobowości prawnej. Stąd też u.p.o. wskazuje, że to organ prowadzący dany podmiot oświatowy odpowiada za jego działalność (art. 10 ust. 1) oraz nadzoruje ją w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, z uwzględnieniem odrębnych przepisów, w tym nadzoruje prawidłowość dysponowania przyznanymi szkole lub placówce środkami budżetowymi (art. 57 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1). Zgodnie zaś z art. 29 k.p.a. stronami postępowania mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nieposiadające osobowości prawnej.
Obowiązek zwrotu dotacji (dotacyjne zobowiązanie zwrotowe), o którym mowa w art. 252 ust. 1 u.f.p. – jak uznaje się jednomyślnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – powstaje z mocy prawa w myśl art. 21 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej, stosowanego odpowiednio na mocy art. 67 ust. 1 w zw. z art. 60 pkt 1 u.f.p. Stąd też decyzja organu administracji orzekająca zwrot dotacji jest decyzją deklaratoryjną (v. np. wyroki NSA: np. wyroki NSA: z 3 września 2014 r., II GSK 916/13; z 8 marca 2016 r., II GSK 2190/14; z 30 stycznia 2020 r., I GSK 278/18; z 25 maja 2023 r., I GSK 1187/19; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej powoływane tamże).
Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Owe zdarzenia w odniesieniu do dotacji oświatowych wypłacanych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego określa art. 252 ust. 1 u.f.p. Z regulacji tej wynika, że zdarzeniami tymi są: - wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem (art. 252 ust. 1 pkt 1 u.f.p.), bądź też – pobranie dotacji nienależne lub w nadmiernej wysokości (art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p.). Mając jednocześnie na uwadze, że dotacja oświatowa ma charakter roczny, to ww. zdarzenia powodujące powstanie zobowiązania jej zwrotu muszą zaistnieć w określonym roku, tj. roku, w którym beneficjent otrzymał dotację. Z art. 21 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej w zw. z art. 252 ust. 1 u.f.p. wynika zatem, że dotacyjne zobowiązanie zwrotowe powstaje z końcem roku (31 grudnia), w którym dotację oświatową pobrano. W tym względzie można wskazać analogiczne ustalenia w odniesieniu do powstania zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym, który jest podatkiem rocznym w (por. wyroki NSA: z 8 maja 2009 r., II FSK 1740/07; z 30 listopada 2021 r., II FSK 1005/21). Podkreślić trzeba, że momentu powstania z mocy prawa zobowiązania do zwrotu dotacji (dotacyjnego zobowiązania zwrotowego) nie należy wiązać/utożsamiać z terminem rozliczenia się z dotacji czy też z terminem płatności owego zobowiązania, tj. dokonania zwrotu.
Stroną postępowania w sprawie zwrotu dotacji oświatowej jest ten organ prowadzący szkołę/placówkę, który – odpowiednio do dyspozycji art. 252 ust. 1 u.f.p. – wykorzystywał w danym roku dotację (pkt 1 tej regulacji) bądź ją pobrał (pkt 2 tej regulacji). To bowiem w stosunku do tego organu z mocy prawa powstało dotacyjne zobowiązanie zwrotowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej. Ewentualna zmiana organu prowadzącego daną placówkę/szkołę ma znaczenie dla prawidłowego ustalenia strony/stron postępowania zwrotowego, gdy w danym roku różne podmioty będące organami prowadzącymi tejże szkoły/placówki pobierały oraz wykorzystywały dotację oświatową. Ustalenie jaki podmiot i w jakim okresie był organem prowadzącym szkołę lub placówkę oświatową odbywać się winno w oparciu o dane wynikające z ewidencji szkół i placówek niepublicznych, a nie z ewentualnie zawieranych umów, których przedmiotem jest przekazanie funkcji organu prowadzącego. Jest tak, gdyż treść art. 168 ust. 14 zdanie trzecie ustawy Prawo oświatowe wprost wskazuje, że zmiana organu prowadzącego następuje z dniem dokonania wpisu tej zmiany do ewidencji. Wpis ten ma zatem charakter konstytutywny (a nie deklaratoryjny), a zatem odmiennie niż miało to miejsce pod rządami wcześniej obowiązującej ustawy o systemie oświaty (zob.: art. 82 u.s.o. oraz wyrok NSA z 8 listopada 2019 r., I GSK 427/18).
Trzeba mieć także na uwadze, że inny podmiot może być organem prowadzącym szkołę/placówkę w danym roku dotacyjnym, a inny podmiot – wobec dokonanej zmiany organu od kolejnego roku – dokonywać jej rocznego rozliczenia. Rozliczenie (całościowe) bowiem dotacji oświatowej następuje w roku następującym po roku, na który udzielono dotacji. Obowiązek rozliczenia dotacji skonkretyzowany jest w stosownej uchwale jednostki samorządu terytorialnego podejmowanej na podstawie art. 38 ust. 1 u.f.z.o. W takim przypadku - w kontekście wcześniejszych wyjaśnień dotyczących strony postępowania zwrotowego – to nie składający rozliczenie jest stroną postępowania zwrotowego.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że dotację oświatową za rok 2019 pobierał oraz wykorzystywał inny podmiot (będący ówcześnie organem prowadzącym) niż skarżąca kasacyjnie spółka, która to stała się organem prowadzącym szkołę w 2020 r., i która złożyła całościowe/roczne rozliczenie dotacji za rok 2019. Przy tym z akt sprawy nie wynika aby organ prowadził wobec skarżącej postępowanie, odpowiednio stosując przepisy ordynacji podatkowej regulujące odpowiedzialność osób trzecich, względnie następców prawnych. Stąd też, mając na uwadze poczynione wcześniej wyjaśnienia, uznać należało, że skarżąca spółka wobec której orzeczono zwrot dotacji oświatowej za rok 2019 nie była stroną postępowania, a zatem doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W świetle tej regulacji z nieważnością decyzji mamy do czynienia wówczas, gdy nastąpiło określenie praw lub obowiązków podmiotu innego niż strona postępowania. Przez pojęcie "skierowanie decyzji" należy rozumieć sytuację, w której następuje określenie w drodze decyzji praw lub obowiązków oznaczonego podmiotu, któremu nie przysługiwał przymiot strony postępowania (co miało miejsce w niniejszej sprawie w postaci określenia zobowiązania zwrotowego wobec skarżącej kasacyjnie spółki).
Wobec powyższych ustaleń odnoszenie się do pozostałych zarzutów (z pkt I.2. oraz pkt II.3) stało się bezprzedmiotowe.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę.
Natomiast z przedstawionych wyżej przyczyn wynika, że zaskarżone decyzje organów obu instancji zostały skierowane do podmiotu, wobec którego nie mogło powstać dotacyjne zobowiązanie zwrotowe. Zatem zachodziły podstawy do stwierdzenia nieważności tych decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonych decyzji obu instancji.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi kasacyjnej, opłatę za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika i opłaty skarbowej za pełnomocnictwo orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło