III FSK 1019/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1118/22 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2022 r., nr 2201-IEE.711.91.186.2022.DW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1118/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 31 sierpnia 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.186.2022.DW w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła A. M., zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej jako: "k.p.a." - w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479) – dalej jako: "u.p.e.a." poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy Skarżąca wykazała, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia w całości postanowienia organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, 2) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 i § 2 zd. 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 15zzzzzn2 ust. 1 - 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.) – dalej jako: "ustawa o COVID-19" poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, gdyż Skarżąca wykazała, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, 3) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, gdyż Skarżąca wykazała, że postanowienia organów I i II instancji nie zawierają prawidłowych rozstrzygnięć i uzasadnień, 4) art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 58 § 1 i § 2 zd. 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 15zzzzzn2 ust. 1 - 3 ustawy o COVID-19 poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku z 12 kwietnia 2023 r., w którym Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością i błędną ocenę prawną sprawy, gdyż bezzasadnie zaakceptował stanowisko organów I i II instancji, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Wydział I z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1118/22 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (wynagrodzenia doradcy podatkowego). W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której w tej sprawie nie stwierdzono. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia determinują całkowicie kierunek i zakres podejmowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny ocen w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Artykuł 176 P.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania. Zaznaczenia wymaga zatem, że przy naruszeniu prawa procesowego, należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia. Przez wpływ, o którym mowa w tym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa procesowego zawartego w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej należy wskazać, że w uzasadnieniu zarzutu autor skargi kasacyjnej nie połączył kwestii wpływu tego naruszenia na wynik sprawy. Wskazano jedynie, że rozpoznawana sprawa jest powiązana z odrębnym postępowaniem ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 1117/22 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną oraz przytoczono przebieg postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec Skarżącej. W uzasadnieniu zarzutu nie zostało jednak wykazane w jaki sposób wymienione okoliczności związane są przyczynowo z naruszeniem przez Sąd I instancji przepisów art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. Ponadto wszelka argumentacja dotycząca stwierdzenia uchybienia terminu leży poza granicami sprawy rozpoznawanej w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do dokonania danej czynności prawnej. W związku z tym zarzut należy uznać za niezasadny. W tym miejscu wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13, LEX nr 1682677), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11, LEX nr 1218340). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednak wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia przytoczonej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (wyrok NSA z 13 listopada 2007 r., sygn. akt. I FSK 1448/06, LEX nr 419045). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2014 r., II GSK 16/13, LEX nr 1551417; z 17 lutego 2015 r., II OSK 1695/13, LEX nr 1658172). W myśl art. 58 § 1 k.p.a., odpowiednio stosowanego w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 u.p.e.a., w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak wynika z uzasadnienia zarzutu zawartego w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, kwestią sporną w sprawie jest okoliczność uprawdopodobnienia braku winy przez skarżącą. Autor skargi kasacyjnej powołał przy tym identyczną argumentację jak przed Sądem I instancji wskazując, że skarżąca była przekonana, iż przesyłka została doręczona w dacie wskazanej w treści skargi na czynności egzekucyjne, to jest w dniu 28 marca 2022 r., a na uchybienie terminu wpływ miał również zły stan zdrowia skarżącej wynikający z problemów osobistych i ogólnej sytuacji społecznej związanej z epidemią, wojną, inflacją. Należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że dla uprawdopodobnienia braku winy, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., wymagane jest, aby zaistniała przeszkoda nie była możliwa do przezwyciężenia, a także aby wystąpiła niezależnie od działań osoby zainteresowanej. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają bowiem wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony lub osób, którymi się ona posłużyła, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyczerpująco i trafnie wskazano dlaczego Sąd pierwszej instancji uznał, że oświadczenie skarżącej nie uprawdopodobniało braku jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, a Naczelny Sąd Administracyjny te stanowisko podziela. Ogólnikowość sformułowań wniosku, który został ograniczony wyłącznie do powołania się na zły stan zdrowia wynikający z problemów osobistych i ogólnej sytuacji społecznej uniemożliwia poznanie rzeczywistych i konkretnych okoliczności potwierdzających, że do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezawinionych przez skarżącą. Skarżąca nie podała żadnych konkretnych przyczyn dotyczących swojego zdrowia bądź życia prywatnego, które wskazywałyby na niemożność dokonania czynności w terminie. Stwierdzić również należy, że sytuacja społeczna spowodowana "epidemią, wojną, inflacją" nie jest okolicznością o wymiarze indywidualnym, dotyczącą tylko skarżącej, ale sytuacją ogólnokrajową. Uznanie tych wydarzeń za przypadki wyjątkowe oznaczałoby w istocie obowiązek przywracania terminu do dokonania określonej czynności niemalże w każdym przypadku ich uchybienia w postępowaniach administracyjnych, co stałoby w sprzeczności z ideą instytucji przywrócenia terminu. Dlatego powoływanie się na niesprecyzowane trudności skarżącej spowodowane ogólnymi wydarzeniami krajowymi bez szczególnego opisu przeszkód oraz prób podjętych działań nie może skutkować przywróceniem terminu. Również błędne przekonanie strony, że otrzymała przesyłkę w innej dacie, niż to rzeczywiście nastąpiło, nie usprawiedliwia uchybienia terminowi. Nieuwagi, czy zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zatem zarzutu wskazanego w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej odnoszącego się do wykazania przez skarżącą przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Z powyższych względów na aprobatę nie zasługują także zarzuty wskazane w pkt 3 i 4 skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Gdańsku dokonał prawidłowej oceny postanowień wydanych przez organy i jednoznacznie wyraził w uzasadnieniu wyroku pogląd, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło nie z jej winy. Zgodnie z tym kryterium Sąd wojewódzki zasadnie uznał, iż stanowisko organów wyrażone w zaskarżonych postanowieniach odpowiadało prawu, a organy obu instancji wypełniły ciążące na nich obowiązki określone wskazanymi przepisami. Należy wyraźnie podkreślić, że organy jak i Sąd pierwszej instancji nie kwestionowały okoliczności faktycznych podnoszonych przez skarżącą, uznały jedynie, że przedstawiona przez nią argumentacja nie pozwala na przyjęcie, że uchybienie terminowi nie było zawinione. Sąd kasacyjny stwierdza przy tym, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu wyroku stanowiskiem Sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni i stosowania przepisów prawa, które to stanowisko podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkiem zarzutów naruszenia przepisów wykładanych lub stosowanych przez Sąd I instancji. Ponadto, podnosząc zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zakwestionować ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji za podstawę orzeczenia lub dokonanej przez ten Sąd oceny prawnej rozpatrywanych zagadnień. Wskazania wymaga również, że organy zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej i zasady nakazującej wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny ustalony przez organy znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, który został oceniony w sposób niebudzący wątpliwości, w toku postępowania administracyjnego podjęto również czynności przewidziane w art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który normuje obowiązek organu w zakresie informowania o uchybieniu i możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Organy nie mogą jednak zastępować stron w formułowaniu zasadniczej argumentacji popierającej wniosek o przywrócenie terminu. Ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywała wyłącznie na skarżącej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. – oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. Krzysztof Przasnyski Bogusław Woźniak Jacek Pruszyński