II SA/Po 256/25

Dnia 12 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi V. M. na postanowienie Inne z dnia 6 grudnia 2024 r., nr [...], postępowanie [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Decyzją z dnia 28 maja 2024 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wypłacone V. M. świadczenie wychowawcze na D. M. za okres od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w łącznej kwocie 1000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał ją do zwrotu. Decyzję doręczono Skarżącej dnia 28 maja 2024 r. W dniu 12 czerwca 2024 r. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W dniu 16 sierpnia 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego znak sprawy [...]. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2024 r., znak sprawy [...] (postępowanie [...]) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Spolecznych odmówił przywrócenie terminu do wniesienia odwolania od decyzji ZUS z dnia 28 maja 2025 r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iz Skarżąca złożyla odwolanie po upływie 14 dni od otrzymania zaskarżone decyzji. Ponadto organ wskazał, że Skarżąca nie uprawdopodobniła aby uchybienie terminu do wniesienia odwolanie doszło z przyczyn od niej niezależnych i niemożliwych do usunięcia. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła V. M. opisując przebieg dotychczasowego postepowania oraz wskazując, iż nie zgadza się z ustaleniami organu, że nie była uprawniona do pobrania świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając w ślad za decyzją, że wniesienie odwołania było możliwe w terminie a proces ustalania statusu “[...]" nie stanowi nieusuwalnej przyczyny uniemożliwiającej wniesienie odwolania. W pismie z dnia 13 maja 2025 r. Skarżąca ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podniosła, iż posiada ciągłośc uprawnień wynikających ze statusu [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935 zwanej dalej: "P.p.s.a.".) Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Inne o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Stosownie natomiast do art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 – dalej jako K.p.a.), w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przywrócenie terminu uregulowane w art. 58 i n. K.p.a. może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1822/06, LEX nr 453995). "Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca.2008 r., I OSK 268/07, LEX nr 401669; podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 596/09, LEX nr 603140, w którym stwierdzono, że: "1. Warunkiem koniecznym rozpoznania przez organ zagadnienia przywrócenia terminu jest złożenie stosownej prośby (wniosku) przez zainteresowanego. Nie ma natomiast prawnej możliwości przywrócenia terminu przez organ z urzędu – bez wniosku strony. 2. Sam fakt dokonania czynności procesowej po terminie nie stwarza domniemania, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, a pogląd jakoby można było złożyć wniosek o przywrócenie terminu w sposób dorozumiany nie znajduje oparcia w przepisach administracyjnej procedury"; zob. także wyrok NSA z 17.02.2012 r., II OSK 2287/10, LEX nr 1121217, w którym stwierdzono, że: "Instytucja przywrócenia terminu oparta jest na zasadzie skargowości, co oznacza, że wnoszący podanie musi w sposób niebudzący wątpliwości domagać się przywrócenia uchybionego terminu"). Podobne stanowisko prezentuje H. K.-M., Problematyka wstępnego postępowania odwoławczego (Glosa" 2000, nr 12, s. 6) - nie jest możliwe przywrócenie terminu z urzędu – bez złożenia stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną. W załączonych od skargi aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek pisma skarżącej, z którego można by wywieść, iż wnosi ona o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko D. M.. Wobec powyższego wskazać należy, iż wniosek z dnia 16 sierpnia 2024 r., na który powołał się organ w zaskarżonym postanowieniu, Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ale wyłącznie od decyzji ZUS o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego znak sprawy [...]. Natomiast postępowanie prowadzone w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia prowadzone było pod nr [...] Okoliczność, iż Skarżąca złożyła wniosek wyłącznie potwierdza przedstawiona w piśmie z dnia 16 sierpnia 2025 r. jak i w skardze chronologia zdarzeń gdzie Skarżąca jednoznacznie wskazuje, iż składała wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ale wyłącznie od decyzji ZUS o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego znak sprawy [...]. Również wnioski skargi, w tym przede wszystkim o zobowiązanie organu do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie [...], wskazują iż intencją było wyłącznie złożenie wniosku w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego uznać należy, iż wbrew ocenie organu w sprawie odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 maja 2024 r. dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego strona nie składała wniosku o przywrócenie terminu. Wobec powyższego wskazać należy, iż przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. określa, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie natomiast z art. 126 K.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. W ocenie Sądu okoliczność, iż Prezes ZUS wydał zaskarżone postanowienie pomimo braku w aktach sprawy wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jak też bez wyjaśnienia tej kwestii, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Odnosząc się do wniosków dowodowych złożonych w skardze jak i w piśmie z dnia 13 maja 2025 r. wskazać należy, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwe jest przeprowadzenie jedynie dowodu z dokumentu, co wprost wynika z treści art. 106 § 3 P.p.s.a. Przywołany przepis stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Złozone w sprawie wniosku dowodowe dotycza wyłącznie prawidłowości uznania, iż Skarżąca posiadała nieprzerwanie status [...], a więc okoliczności związane z meritum sprawy. Natomiast przedmiotek kontroli niniejszej sprawy jest postanowienie wpadkowe, w którym to organ nie orzekał o przyznaniu czy tez nie świadczenia wychowawczego. Tym samym wszelka dokumentacja przedstawiona przez stronę nie dotyczy kontorolwanego w psrawie postanowienia. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., orzekł jak w sentencji.