II SA/Po 260/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2025 r. w sprawie ze skargi V. M. na postanowienie Inne z dnia 6 grudnia 2024 r., znak sprawy [...] postępowanie [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia. Decyzją z dnia 28 maja 2024 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wypłacone V. M. świadczenie wychowawcze na R. M. za okres od 1 października 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w łącznej kwocie 1000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał ją do zwrotu. Decyzję doręczono Skarżącej dnia 28 maja 2024 r. W dniu 12 czerwca 2024 r. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W dniu 16 sierpnia 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji ZUS o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego znak sprawy [...]. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2024 r., znak sprawy [...] (postępowanie [...]) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Spolecznych odmówił przywrócenie terminu do wniesienia odwolania od decyzji ZUS z dnia 28 maja 2025 r. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iz Skarżąca złożyla odwołanie po upływie 14 dni od otrzymania zaskarżone decyzji. Ponadto organ wskazał, że Skarżąca nie uprawdopodobniła aby do uchybienia terminu do wniesienia odwołanie doszło z przyczyn od niej niezależnych i niemożliwych do usunięcia. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła V. M. opisując przebieg dotychczasowego postepowania oraz wskazując, iż nie zgadza się z ustaleniami organu, że nie była uprawniona do pobrania świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając w ślad za decyzją, że wniesienie odwołania było możliwe w terminie a proces ustalania statusu “[...]" nie stanowi nieusuwalnej przyczyny uniemożliwiającej wniesienie odwolania. W pismie z dnia 13 maja 2025 r. Skarżąca ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podniosła, iż posiada ciągłośc uprawnień wynikających ze statusu [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935 zwanej dalej: "P.p.s.a.".) Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Inne o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Stosownie natomiast do art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 – dalej jako K.p.a.), w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przywrócenie terminu uregulowane w art. 58 i n. K.p.a. może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1822/06, LEX nr 453995). "Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca.2008 r., I OSK 268/07, LEX nr 401669; podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 596/09, LEX nr 603140, w którym stwierdzono, że: "1. Warunkiem koniecznym rozpoznania przez organ zagadnienia przywrócenia terminu jest złożenie stosownej prośby (wniosku) przez zainteresowanego. Nie ma natomiast prawnej możliwości przywrócenia terminu przez organ z urzędu – bez wniosku strony. 2. Sam fakt dokonania czynności procesowej po terminie nie stwarza domniemania, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, a pogląd jakoby można było złożyć wniosek o przywrócenie terminu w sposób dorozumiany nie znajduje oparcia w przepisach administracyjnej procedury"; zob. także wyrok NSA z 17.02.2012 r., II OSK 2287/10, LEX nr 1121217, w którym stwierdzono, że: "Instytucja przywrócenia terminu oparta jest na zasadzie skargowości, co oznacza, że wnoszący podanie musi w sposób niebudzący wątpliwości domagać się przywrócenia uchybionego terminu"). Podobne stanowisko prezentuje H. K.-M., Problematyka wstępnego postępowania odwoławczego (Glosa" 2000, nr 12, s. 6) - nie jest możliwe przywrócenie terminu z urzędu – bez złożenia stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną. W załączonych od skargi aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek pisma skarżącej, z którego można by wywieść, iż wnosi ona o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko R. M.. Wobec powyższego wskazać należy, iż wniosek z dnia 16 sierpnia 2024 r., na który powołał się organ w zaskarżonym postanowieniu, Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ale wyłącznie od decyzji ZUS o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego znak sprawy [...]. Natomiast postępowanie prowadzone w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia prowadzone było pod nr [...] Okoliczność, iż Skarżąca złożyła wniosek wyłącznie potwierdza przedstawiona w piśmie z dnia 16 sierpnia 2025 r. jak i w skardze chronologia zdarzeń gdzie Skarżąca jednoznacznie wskazuje, iż składała wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ale wyłącznie od decyzji ZUS o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego znak sprawy [...]. Również wnioski skargi, w tym przede wszystkim o zobowiązanie organu do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie [...], wskazują iż intencją było wyłącznie złożenie wniosku w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego uznać należy, iż wbrew ocenie organu w sprawie odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 maja 2024 r. dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego strona nie składała wniosku o przywrócenie terminu. Wobec powyższego wskazać należy, iż przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. określa, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie natomiast z art. 126 K.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. W ocenie Sądu okoliczność, iż Prezes ZUS wydał zaskarżone postanowienie pomimo braku w aktach sprawy wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jak też bez wyjaśnienia tej kwestii, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Odnosząc się do wniosków dowodowych złożonych w skardze jak i w piśmie z dnia 13 maja 2025 r. wskazać należy, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwe jest przeprowadzenie jedynie dowodu z dokumentu, co wprost wynika z treści art. 106 § 3 P.p.s.a. Przywołany przepis stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Złozone w sprawie wniosku dowodowe dotycza wyłącznie prawidłowości uznania, iż Skarżąca posiadała nieprzerwanie status [...], a więc okoliczności związane z meritum sprawy. Natomiast przedmiotek kontroli niniejszej sprawy jest postanowienie wpadkowe, w którym to organ nie orzekał o przyznaniu czy tez nie świadczenia wychowawczego. Tym samym wszelka dokumentacja przedstawiona przez stronę nie dotyczy kontorolwanego w psrawie postanowienia. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., orzekł jak w sentencji.