III OSK 692/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletniego A.K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1635/23 w sprawie ze skargi małoletniego A.K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 czerwca 2023 r., nr 992700.620.260.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1635/23, oddalił skargę małoletniego A.K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 czerwca 2023 r., nr 992700.620.260.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r., nr 992700.620.260.2023-SWO, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 lutego 2023 r., nr 010000/620/28359/2022/WSW o odmowie przyznania małoletniemu A.K. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego M.T., renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504, ze zm.; dalej "ustawa"). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności zatem bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie uprawnienia wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej. W toku postępowania organ ustalił, że zmarły ojciec dziecka – na 37 lat życia miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 4 lata, 9 miesięcy i 13 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano jedynie 7 miesięcy i 4 dni okresów składkowych. Ponadto od 1 listopada 2010 r. do 31 stycznia 2012 r., od 1 kwietnia 2012 r. do 14 lipca 2014 r., od 1 listopada 2015 r. do 25 kwietna 2017 r., od 29 marca 2018 r. do 9 września 2020 r. zmarły ojciec dziecka nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w tym okresie nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania zdrowotne lub inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, których nie można było przewidzieć i im zapobiec, do kontynuowania zatrudnienia. Podkreślił przy tym, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Z powyższą decyzją nie zgodził się małoletni A.K. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego M.T., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a.") uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści art. 83 ust. 1 ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, a po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie tego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Następnie Sąd pierwszej instancji, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od woli ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb, niedostatku, czy też sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy, gdyż w przypadku zmarłego ojca dziecka nie można stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zmarły ojciec dziecka na przestrzeni 37 lat życia miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 4 lata, 9 miesięcy i 13 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano jedynie 7 miesięcy i 4 dni okresów składkowych. Ponadto od 1 listopada 2010 r. do 31 stycznia 2012 r., od 1 kwietnia 2012 r. do 14 lipca 2014 r., od 1 listopada 2015 r. do 25 kwietna 2017 r., od 29 marca 2018 r. do 9 września 2020 r., a zatem przez ponad 5 i pół roku zmarły ojciec dziecka nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Analizując przyczyny przerw w zatrudnieniu zmarłego ojca dziecka, WSA w Warszawie nie stwierdził, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu. Brak aktywności zawodowej zmarłego ojca dziecka powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem jego całkowitej niezdolności do pracy. Stan jego zdrowia nie stanowił zatem przeszkody w zatrudnieniu. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem zły stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jej argumentów, wskazujących na istnienie szczególnych okoliczności dotyczących zmarłego, a uniemożliwiających mu podjęcie legalnej pracy, powinna takie dowody przedstawić, by organ mógł je zweryfikować. Nie może się ona ograniczać jedynie do eksponowania przekonania, iż dowodem na nieprawidłową ocenę materiału dowodowego jest sam fakt, iż na jego podstawie organ nie doszedł do wniosków postulowanych przez przedstawiciela ustawowego i nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla wnioskodawcy, a kompletność materiału dowodowego nie może być oceniana przez pryzmat tego, czy organ dotarł do dowodów korzystnych dla strony. Nie można też oczekiwać, aby organ prowadził postępowanie tak długo, aż dowody takie znajdzie, ani też, by oceniać prawidłowość oceny dowodów tylko pod względem tego, czy doprowadziła ona do konkluzji zadowalających dla strony. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez przedstawiciela ustawowego nie może przesądzać subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być uznane jako szczególne. Usprawiedliwieniem braku zatrudnienia (przerw w ubezpieczeniu) nie może być podnoszona przez matkę dziecka dopiero w skardze kwestia nadużywania alkoholu przez zmarłego ojca dziecka i jego leczenia psychiatrycznego. Podkreślić należy, że alkoholizm co do zasady nie może stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. Stanowisko to jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, w świetle którego nieleczona choroba alkoholowa nie jest uznawana za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu. Zdaniem Sądu, do okoliczności tych nie można zaliczyć uzależnienia od alkoholu, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek dowodów na konsekwentne leczenie odwykowe. Wskazać przy tym należy, że aby alkoholizm mógł zostać uznany za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą niespełnienie w trybie zwykłym wymogów uprawniających do uzyskania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, konieczne jest wykazanie, iż osoba dotknięta tą chorobą systematycznie z nią walczy, podejmuje nieprzerwanie próby leczenia, nawet gdy próby te są nieudane. Konieczne jest tu zatem wykazanie konsekwencji w walce z nałogiem poprzez poddanie się permanentnemu leczeniu. Wbrew temu co podnosi przedstawiciel ustawowy, w postępowaniu przed organem nie wykazano, że ojciec dziecka podejmował próby walki ze swoim nałogiem. Podniesiono jedynie, iż z przyczyn od niego niezależnych okazały się one nieskuteczne. Brak jest zatem podstaw do uznania, że ojciec dziecka poddawał się leczeniu z choroby alkoholowej, co niewątpliwie miało wpływ na nieuzasadnione i długotrwałe przerwy w ubezpieczeniu. Nie sposób więc uznać, że przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne, na które sam zainteresowany nie miał wpływu. Należy podkreślić, że alkoholizm nie jest chorobą "uprzywilejowaną" i nie powoduje, że każda osoba nadużywająca alkoholu i od niego uzależniona staje się niezdolna do pracy już w chwili powstania uzależnienia, ani też tym bardziej, że skutkuje powstaniem uprawnień do renty dla takiej osoby. Nie zwalnia także osoby uzależnionej od odpowiedzialności za własne czyny i nie usprawiedliwia aspołecznych i szkodliwych zachowań, ani też nie uzasadnia ochrony przed ich ewentualnymi konsekwencjami. Organ prawidłowo zatem wskazał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka. Matka oraz jej małoletnie dziecko pozostałe po zmarłym znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej, nie wystarcza to jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie nawet, gdy są one uzasadnione. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł małoletni reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji; zasądzenie zwrotu poniesionych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego; przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z uwagi na fakt, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części; przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stanowiących koszty przesyłek pocztowych w sprawie w kwocie 16,10 zł. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. art. 83 ust. 1 ustawy w zw. z art. 67 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nieletni wnioskujący o rentę rodzinną w drodze wyjątku po zmarłym rodzicu, muszą wykazać przesłankę szczególnych okoliczności w takim samym stopniu pewności, jak w przypadku gdy o rentę w drodze wyjątku występuje ubezpieczony; 2. art. 83 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że fakt uzależnienia ojca małoletniego dziecka może być traktowany jako sankcja wykluczająca to małoletnie dziecko z osób uprawnionych do renty w drodze wyjątku; 3. art. 83 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten w zakresie szczególnych okoliczności nie obejmuje choroby psychicznej zmarłego ubezpieczonego; 4. art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na uznaniu, że stan zdrowia zmarłego ubezpieczonego nie stanowił przeszkody w zatrudnieniu oraz, że braku zatrudnienia nie można uzasadniać chorobą psychiczną ubezpieczonego; 5. art. 106 § 3 P.p.s.a., poprzez uznanie, że w skardze do sądu administracyjnego nie można podnosić i dokumentować faktu leczenia psychiatrycznego zmarłego ubezpieczonego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia żadnej z wad wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., a nadto w związku z niezaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami kasacyjnymi, dochodząc do przekonania, że nie są one usprawiedliwione i skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. "sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi". Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ w toku postępowania. Co do zasady zatem nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Sąd przy ocenie legalności zaskarżonego aktu bierze pod uwagę okoliczności, które wynikają z tych akt i które stanowiły podstawę jego wydania. Naruszenie zasady orzekania na podstawie akt sprawy może mieć miejsce m.in. w sytuacji oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11). Należy przy tym odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1749/11). Wyjaśnić również należy, że przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Nie może też zostać naruszony przez dokonaną zaskarżonym wyrokiem ocenę prawną okoliczności sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 5 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 5450/21). W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie poprzez naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a zarzuca Sądowi pierwszej instancji błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na uznaniu, że stan zdrowia zmarłego ubezpieczonego nie stanowił przeszkody w zatrudnieniu oraz, że braku zatrudnienia nie można uzasadniać chorobą psychiczną ubezpieczonego. Wskazać zatem należy, że w aktach sprawy, na podstawie których orzekał Sąd pierwszej instancji, znajduje się karta przebiegu zatrudnienia zmarłego ojca dziecka, z której wynika łączny staż pracy ojca dziecka, okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ilość okresów składkowych i nieskładkowych, okresy przerw w ubezpieczaniu. Innych dokumentów, w tym dotyczących stanu zdrowia psychicznego oraz choroby alkoholowej zmarłego ojca dziecka, nie posiadał, gdyż nie miał w tym zakresie żadnej wiedzy. Tym samym zasadnie w zaskarżonej decyzji na podstawie posiadanych przez siebie materiałów dowodowych organ uznał, a ustalenia te powtórzył WSA w Warszawie, że nie istniały przeciwwskazania zdrowotne do kontynuowania zatrudnienia przez zmarłego ojca dziecka, jak również, że z akt sprawy nie wynika, aby w przerwach w ubezpieczeniu ojciec dziecka nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że: "w postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jej argumentów, wskazujących na istnienie szczególnych okoliczności dotyczących zmarłego, a uniemożliwiających mu podjęcie legalnej pracy, powinna takie dowody przedstawić, by organ mógł je zweryfikować". Skoro wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby fakt niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na zły stan zdrowia ojca, to nie można czynić organowi zarzutu, że materiał dowodowy jest niepełny, czy nie został prawidłowo ustalony. Z akt sprawy wynika, że organ nie miał żadnej informacji o stanie zdrowia zmarłego ojca dziecka. Z tych też względów nie mógł się odwoływać do stanu zdrowia zmarłego ojca dziecka przy ocenie przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi we własnym zakresie postępowania dowodowego i nie ustala samodzielnie stanu faktycznego sprawy, lecz ocenia, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, w tym także czy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły materiał dowodowy i czy właściwie oceniły zebrane dowody. Jedynie wyjątkowo sąd administracyjny może, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zakres postępowania dowodowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania przez organy administracji publicznej norm prawa do określonego stanu faktycznego. Postępowanie dowodowe i dokonywanie w jego trakcie ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w powyższym zakresie. W orzecznictwie wskazuje się, że celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 P.p.s.a., jest ocena czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. To z kolei oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do ustalania stanu faktycznego sprawy administracyjnej. Tym samym w postępowaniu przed sądem administracyjnym strona nie może oczekiwać, że sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe i ustalał stan faktyczny sprawy (por. wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2747/14). Złożenie zatem na etapie skargi do sądu administracyjnego dokumentacji medycznej, z której wynika, że ojciec dziecka korzystał z leczenia psychiatrycznego, nie stanowiło uzupełnienia materiału dowodowego w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie lecz zmierzało faktycznie do przeprowadzenia na nowo postępowania dowodowego i ustalenia na jego podstawie stanu faktycznego sprawy, z pominięciem materiału dowodowego zgromadzonego dotychczas w sprawie. Przyjęcie przez WSA w Warszawie złożonej przez skarżącą kasacyjnie dokumentacji medycznej i rozstrzygnięcie sprawy na podstawie tej dokumentacji stanowiłoby naruszenie art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji przeprowadziłby kontrolę legalności zaskarżonej decyzji w taki sposób, który doprowadziłby do przedstawienia przez ten Sąd sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach. Stwierdzić należy, że zasadnie Sąd pierwszej instancji za prawidłowe uznał ustalenia stanu faktycznego organu i przyjął, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wymaga uzupełnienia umożliwiając wydanie wyroku. Z tych też względów Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a., ponieważ orzekał na podstawie materiałów znajdujących się w aktach sprawy. Jako niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego, stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji, które były kontrolowane przez WSA w Warszawie, wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które jednocześnie wyznaczają granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; i po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z przepisu tego wynika konieczność wykazania, że ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Będzie to zatem zdarzenie lub stan wykluczające aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków. W sprawie niniejszej nie zostało wykazane, aby zachodziły szczególne okoliczności w przerwach w pracy podanych w uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji. WSA w Warszawie podniósł, że brak aktywności zawodowej zmarłego ojca dziecka, powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem złego stanu zdrowia lub innego zdarzenia zewnętrznego, niezależnego od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Sąd pierwszej instancji informacyjne jedynie wskazał, że usprawiedliwieniem braku zatrudnienia (przerw w ubezpieczeniu) nie może być podnoszona na etapie skargi do sądu administracyjnego kwestia nadużywania alkoholu przez zmarłego ojca dziecka. Sąd ten wskazał, że alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Przy czym wyjaśnił, że aby alkoholizm mógł zostać uznany za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą niespełnienie w trybie zwykłym wymogów uprawniających do uzyskania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, konieczne jest wykazanie, że osoba dotknięta tą chorobą walczy z nią, podejmuje próby leczenia, nawet gdy próby te są nieudane. WSA w Warszawie w żadnym fragmencie swojego uzasadnienia nie uznał ponadto, że choroba psychiczna nie wchodzi w zakres przesłanki szczególnych okoliczności. W swoim uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do tej jednostki chorobowej, bowiem nie była ona przedmiotem rozważań Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji. Organ ten nie miał wiedzy o stanie zdrowia zmarłego ojca dziecka. Tym samym Sąd pierwszej instancji nie mógł dokonać błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy uznając, że choroba psychiczna nie wchodzi w zakres szczególnych okoliczności. Zasadnie też WSA w Warszawie, dokonując wykładni art. 83 ust. 1 ustawy, wskazał za organem, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Dlatego też w postępowaniu o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia przez członka rodziny po osobie zmarłej. Z tego też względu w jednakowym zakresie przesłankę szczególnych okoliczności musi wykazać ubezpieczony, jak i pozostały po nim członek rodziny. Przedmiotem postępowania wyjaśniającego są m.in. przyczyny, dla których osoba zmarła nie wypełniła warunków koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym (w niniejszej sprawie emerytura lub renta z tytułu niezdolności do pracy), od których to ustaleń uzależnione jest świadczenie w trybie wyjątkowym (renta rodzinna w drodze wyjątku). Aby wniosek o przyznanie takiego świadczenia mógł być uznany za zasadny, w sprawie należy wykazać, że przyczyny miały charakter szczególny. W sprawie, co zostało już wcześniej podniesione, nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 P.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.