I OSK 1568/24
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-07-30
Skład orzekający: Iwona Bogucka, Piotr Przybysz, Anna Wesołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy utrata zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, który nie jest osobą obłożnie chorą, może stanowić podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organy administracji publicznej oraz sąd pierwszej instancji błędnie oceniły związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji, które mogłyby współuczestniczyć w opiece lub finansować ją. Kluczowe jest ustalenie, czy zakres opieki faktycznie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego H.S. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Organy uznały, że utrata zatrudnienia nie była spowodowana koniecznością opieki, a zakres opieki był do pogodzenia z pracą, zwłaszcza że matka nie była osobą obłożnie chorą i miała inne córki zobowiązane do alimentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. H.S. wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu oraz decyzję Burmistrza Miasta Gorlice. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz H.S. kwotę 720 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 30 lipca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1424/23 w sprawie ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta G. z [...] marca 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz H.S. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 8 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1424/23 oddalił skargę H. S. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (Kolegium) z [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z [...] marca 2023 r. Burmistrz Miasta Gorlice odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.
Organ wskazał, że utrata zatrudnienia przez Skarżącą w 2021 r. nie była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (ur. 1943 r.), która legitymowała się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym 13 stycznia 2023 r., natomiast ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datował się od 15 grudnia 2022 r. Skarżąca składając wniosek 7 lutego 2023 r. nie pracowała, więc nie było możliwe spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na niepełnosprawność matki. W związku z powyższym nie zachodził związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nadto jak zaznaczał organ, oprócz Skarżącej, jej matka miała jeszcze dwie córki, które były zobowiązane w równym stopniu do alimentacji względem niepełnosprawnej matki. Zdaniem organu, nie wykazano więc obiektywnych okoliczności wyłączających ich współudział w opiece nad matką oraz brak możliwości zabezpieczenia tej opieki. Z akt sprawy nie wynikało też, że faktyczny zakres opieki, jaki wykonywała Skarżąca względem matki był tego rodzaju, że uniemożliwiał jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Kolegium pod rozpatrzeniu odwołania decyzją z [...] czerwca 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podkreśliło, że w jego ocenie wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką, która nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą, a zgodnie z przedłożoną oceną w systemie Barthla jest pacjentem w stanie średnio ciężkim "która przy niewielkiej pomocy jest w stanie przemieszczać się z łóżka na krzesło i poruszać się po powierzchni płaskiej, przy spożywaniu posiłków potrzebuje aby pomóc jej pokroić czy posmarować chleb, wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, rozbieraniu czy ubieraniu", jest do pogodzenia, przy współuczestnictwie osób zobowiązanych do alimentacji jak i wsparciu ze strony usług opiekuńczych, z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku podzielił argumentację organów i stwierdził, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że zakres wymaganych czynności pielęgnacyjnych w przypadku opieki nad niepełnosprawną matką wymusił rezygnację z podejmowania przez nią zatrudnienia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Skarżąca zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz.111, dalej u.ś.r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy Skarżąca spełniła wszystkie przesłanki do jego przyznania, w tym zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia Skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co skutkowało wadliwym pozbawieniem Skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia i nie dostrzeżeniem przez sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.,
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji, jak się wydaje zaaprobował zastosowaną przez organ II instancji wadliwą wykładnię ww. przepisów, przejawiającą się w uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli pozostałe jej dzieci mogą sprawować osobiście lub finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, podczas gdy w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych brak jest jakiegokolwiek przepisu warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od rzeczonych okoliczności, ergo świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, nawet jeśli pozostałe jej dzieci mogą finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie rzeczonego przepisu, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie rzeczonych przepisów, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.,
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14.06.1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) -polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym:
• błędnie ustaliły, iż matka Skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, w tym gdyż może pozostawać sama w nocy,
• w ogóle nie weryfikowały, czy Skarżąca pozostaje w ciągłej dyspozycji jej matki, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia,
a w konsekwencji błędnie ustaliły, iż w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej łub jego nie podejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, gdyż rzekomo zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia, podczas gdy:
• matka Skarżącej jest osobą obłożnie chorą i nie może pozostawać sama w domu,
• Skarżąca ze względu na rodzaj schorzeń, na które cierpi jej matka jest zmuszona pozostawać w ciągłej dyspozycji do świadczenia jej pomocy,
co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, iż zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem, a podjęciem i sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku -Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę,
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 i 2 k.p.a. - polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wskazały Skarżącej przesłanek zależnych od niej, które nie zostały na dzień wysłania informacji, o której mowa w rzeczonych przepisach spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącej i nie zapewniły Skarżącej możliwości wykazania okoliczności faktycznej, a to, iż w realiach niniejszej sprawy rzekomo brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, gdyż zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia, w tym matka Skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, co potwierdza fakt, iż pozostaje ona sama w nocy, podczas gdy w realiach niniejszej sprawy zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, a zakres sprawowanej opieki koliduje z możliwością podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia, gdyż matka Skarżącej jest osobą obłożnie chorą, co potwierdza fakt, iż nie może ona pozostawać sama w nocy, a gdyby Skarżąca miała rzeczoną możliwość to podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania, że okoliczność, iż jej matka jest osobą obłożnie chorą i nie może pozostawać sama w nocy implikuje, że w niniejszej sprawie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, co mogłoby skutkować przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i wadliwym pozbawieniem Skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia oraz nie dostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wyjaśniły podstaw prawnych wydawanych przez nich decyzji, a to dlaczego w realiach niniejszej sprawy czynności wykonywane przez Skarżącą, w tym pozostawanie w ciągłej dyspozycji matki nie stanowią stałej i długotrwałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a tym samym nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co uniemożliwiło Skarżącej skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez Sąd a quo, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę.
Na podstawie ww. zarzutów Skarżąca wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu oraz poprzedzającej ją decyzji,
2) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na zasadzie art. 179a p.p.s.a. Skarżąca wniosła, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił w całości zaskarżony wyrok i ponownie rozpoznał sprawę oraz zasądził od organu na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a, w zw. z art. 193 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, a to:
• oświadczenia Skarżącej,
• oświadczenia J. S.,
• oświadczenia M. P.,
• oświadczenia K. O.,
• oświadczenia M. S.,
• karty medycznych czynności ratunkowych z dnia 26 kwietnia 2023 r.,
- wszystkie na okoliczność ich treści.
Jednocześnie na podstawie art. 179a p.p.s.a. Skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie dotyczącym ustalenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką okazały się być uzasadnione.
Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. – w brzmieniu tego przepisu aktualnym w dacie orzekania przez organy administracji publicznej – świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (vide: wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1575/22; wyrok NSA z dnia 14 marca 2023 r., I OSK 1239/22; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2023 r., I OSK 794/22; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2023 r., I OSK 1899/22; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2023 r., I OSK 1948/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Sąd kasacyjny wskazuje, że akceptując ustalenia faktyczne poczynione przez organy, Sąd Wojewódzki nie dostrzegł, że poczynione zostały one z pomięciem części zebranego w sprawie materiału dowodowego.
W karcie wizyty z 14 grudnia 2022 r. wskazano "po przebytym w sierpniu covidzie znaczna progresja objawów otępiennych, w skali MMSE 5 punktów, zdezorientowana, nielogiczna, całkowicie zależna od osób drugich."
Z dołączonej do odwołania oceny pacjenta wg skali Barthla wynika, że matka Skarżącej potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych, jest osobą zależną przy korzystaniu z WC, myciu i kąpieli całego ciała, nie panuje nad oddawaniem moczu, nie kontroluje w pełni zwieracza odbytu (czasami popuszcza/zdarzenia przypadkowe). Również z dołączonej do odwołania oceny stanu psychicznego wynika, że matka Skarżącej nie wie jaki jest rok, miesiąc, data dzienna, ani jaki dzień tygodnia. Nie była w stanie powtórzyć trzech słów użytych przez prowadzącego wywiad, powtórzyć dosłownie zdania "ani tak, ani nie, ani ale". Po okazaniu jej tekstu polecenia "proszę zamknąć oczy" nie była w stanie przeczytać tego polecenia i go wykonać, czy też napisać dowolnego zdania. Ogółem w teście tym matka Skarżącej osiągnęła wynik 5 pkt – co według legendy testu oznacza głębokie otępienie.
Powyższe okoliczności potwierdza oświadczenie z 22 lutego 2023 r siostry Skarżącej, A. D., w świetle którego matka Skarżącej wymaga stałej opieki ze względu na postępującą demencję starczą, nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłku ani zadbać o swój ubiór czy higienę osobistą.
Skarżąca w piśmie z 23 lutego 2023 r. zwracała uwagę, że stan matki się nei poprawia, są też dni, kiedy jest agresywna, nei chce się przebrać i myć a pieluchomajtki zakładane na noc zrywa i ściąga.
Z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż Skarżąca sprawuje codzienną opiekę nad matką. Do jej obowiązków należy m.in.: pomoc przy higienie codziennej (mycie, ubieranie, zmienianie pampersów i pieluchomajtek), pomoc przy kąpaniu, wizyty lekarskie, podawanie leków (dozowanie) oraz pomoc we wszystkich dziedzinach życia codziennego związanych z funkcjonowaniem matki.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach rozpoznawanej sprawy, a wbrew stanowisku organów i Sądu Wojewódzkiego należy uznać, że zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką nie daje jej sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca bowiem codziennie wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze nad matką w takim zakresie, który pozostaje adekwatny do jej potrzeb. Skoro, jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matka Skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy osób trzecich, natomiast Skarżąca (jej córka) sprawuje nad nią opiekę codziennie, w sposób ciągły i prawidłowy, przy tym w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej niepełnosprawności i jej stanu zdrowia, pozostając nieprzerwanie w dyspozycji niepełnosprawnej matki, to nietrafny jest wniosek o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad matką. Dokonana przez organy i zaakceptowania przez Sąd Wojewódzki ocena zebraneo w sprawie materiału dowodowego sprzeczna jest z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy obrazujący stan zdrowia matki Skarżącej oraz jej całkowitą zależność od innych osób, oczywisty fakt, że opieka nad osobami z demencją czy neurologicznymi wymaga bardzo dużego nakładu sił, również przy wykonywaniu codziennych czynności takich jak ubieranie czy karmienie, nie można uznać, by Skarżąca była w stanie pogodzić opiekę nad matką z pracą zawodową.
W konsekwencji, za zasadne uznać należało zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustaleń dotyczących tego, czy zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia (pkt 2a i 2c petitum skargi kasacyjnej).
Odnosząc się do zarzutu przedstawionego w pkt 2b) petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (por. np. wyroki: z 6 maja 2022 r. sygn. akt. I OSK 1488/21, z 11 marca 2022 sygn. akt. I OSK 1681/21, z 21 stycznia 2022 r. sygn. akt. I OSK 873/21). W niniejszej sprawie organ doręczył Skarżącej zawiadomienie o zakończeniu postępowania z 15 lutego 2023 r. zawierające pouczenie o treści art. 10 § 1 oraz art. 79a § 1 i 2 k.p.a. wskazujące między innymi na możliwość wypowiedzenia się Skarżącej co do zebranych dowodów i materiałów. Rzeczywiście, czynności tej nie powtórzył organ drugiej instancji. Skarżąca jednak nie wykazała na etapie skargi do Sądu Wojewódzkiego jakie jeszcze dowody czy twierdzenia mogłaby przedstawić gdyby organ prawidłowo wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 10 I 79a k.p.a.
Zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych poczynionych z naruszeniem przepisów postępowania skutkowało również naruszeniem prawa materialnego to jest tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że nie została spełniona przesłanka jego zastosowania to jest rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Odnosząc się natomiast do zarzutu z pkt 1b) petitum skargi kasacyjnej podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniom Skarżącej, Sąd pierwszej instancji w rozważaniach nie odniósł się do stanowiska organu II instancji, wskazującego, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli pozostałe jej dzieci mogą sprawować osobiście lub finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem. Sąd ten wskazał jedynie, że w jego ocenie ustalone w sprawie okoliczności faktyczne tj. niepełnosprawność matki Skarżącej, miejsce faktyczne zamieszkania matki, rodzaj wykonywanych czynności i posiadanie dodatkowo dwóch dorosłych córek, nie były w sprawie kwestionowane.
Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do powyższej kwestii pragnie jednakże wskazać, że z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się osobą niepełnosprawną lub udzielać wsparcia finansowego opiekunowi takiej osoby. Nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny spoczywa także na innych osobach, oraz że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jak i pozostałe osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogłyby podzielić między siebie obciążenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną, co wnioskującemu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego umożliwiłoby podjęcie zatrudnienia. Taka przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dodatkowo odniesienia wymaga wniosek o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego. Zauważyć należy, że dopuszczenie dowodu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym może nastąpić wyłącznie w trybie art. 106 § 3 w związku z art. 193 P.p.s.a., co dotyczy dowodów uzupełniających z dokumentów i wyznacza ścisłe granice wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym nowych dowodów. Z regulacji tej wynika, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów. Skarżąca do skargi kasacyjnej dołączyła swoje oświadczenia oraz oświadczenia czterech osób, sporządzone zarówno po wydaniu zaskarżonej decyzji jak i wyroku Sądu Wojewódzkiego..
Dopuszczenie wnioskowanych przez Skarżącą dowodów z oświadczeń zmierzałoby w istocie do obejścia art. 106 § 3 p.p.s.a., to jest do przeprowadzenia dowodu nie z dokumentów ale z zeznań świadków.
Przedstawiony zaś przez skarżącą dokument – karta medycznych czynności ratunkowych z 26 kwietnia 2023 r. nie dotyczył zakresu opieki Skarżącej nad matką.
Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 30 lipca 2025 r. oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze.
Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji (art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a w związku z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a i w związku z art. 193 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło