I OSK 1728/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1317/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 1 czerwca 2023 r. znak SKO-NP-4115-161/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy X. z dnia 28 marca 2023 r. znak GOPS.5211.234.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz A. A. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1317/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 1 czerwca 2023 r. znak SKO-NP-4115-161/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: A. A. w dniu 23 lutego 2023 r. zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, B. B., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Nowym Sączu z 14 grudnia 2022 r. o uznaniu jej za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2024 r. W ramach wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni mieszka w domu obok matki. Matka wnioskodawczyni w 2021 r. doznała niewydolności oddechowej po COVID-19, leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego, padaczki, cukrzycy typu II, zaćmy, problemów z nerkami, uchyłków w esicy, dekonstrukcji kręgosłupa. Ma problemy z poruszaniem się, dwa razy w tygodniu ma wykonywaną rehabilitację. Wymaga stałej opieki, którą zapewnia córka. Wnioskodawczyni podaje i przygotowuje posiłki, robi zakupy, wykupuje i podaje lekarstwa, umawia wizyty lekarskie, pierze, sprząta. Wnioskodawczyni opiekuje się matką od 2021 r., pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Ponadto, ustalono, że matka wnioskodawczyni ma dziewięcioro dzieci. Rodzeństwo wnioskodawczyni nie może uczestniczyć w opiece nad matką. Wnioskodawczyni była zatrudniona od 8 lutego 2021 r. do 7 lutego 2022 r. na pełny etat, a umowa ustała z uwagi na upływ czasu na jaki została zawarta. Od 2015 r. do 2021 r. odnotowano okresy, w których wnioskodawczyni była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Od 8 sierpnia 2022 r. wnioskodawczyni miała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Wójt Gminy X. decyzją z 28 marca 2023 r. znak GOPS-5211-234/23 odmówił przyznania A. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu, z okoliczności faktycznych sprawy nie sposób wywnioskować, aby zakres opieki sprawowanej przez A. A. nad matką był tego rodzaju, że całkowicie wyklucza podjęcie zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Ponadto, analiza przebiegu aktywności zawodowej wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, aby przyczyną rezygnacji z zatrudnienia była opieka nad matką. Co więcej, w rodzinie A. A. jest łącznie dziewięcioro dzieci zobowiązanych do alimentacji, które mogą tak zorganizować opiekę nad matką, aby możliwe było podjęcie przez wnioskodawczynię zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 1 czerwca 2023 r. znak SKO-NP-4115-161/23 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium, zakres opieki nad matką nie jest tego rodzaju, aby wymagał rezygnacji przez wnioskodawczynię z zatrudnienia. Zdaniem Kolegium, czynności opiekuńcze wskazane przez A. A., to jest: przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach higienicznych, robienie zakupów, sprzątanie, pranie i podawanie leków, to czynności które mogą być wykonywane przed lub po pracy. Organ II instancji uznał też, że ustalony krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby z niepełnosprawnością daje możliwość podjęcia pracy przez A. A., ponieważ w stosunku do żadnej z osób z rodzeństwa wnioskodawczyni nie zachodzą obiektywne przeszkody zwalniające z obowiązku alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę wniesioną przez A. A. na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 1 czerwca 2023 r. Jak wyjaśnił Sąd I instancji, materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". Sąd I instancji zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie bezsporny był fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, brak zamieszkiwania skarżącej z matką, zakres czynności opiekuńczych ustalony w oparciu o treść wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącej, a także okoliczność że matka skarżącej ma dziewięcioro dzieci, które w większości zamieszkują w tej samej miejscowości. Jak wskazał Sąd I instancji, w sprawie nie jest kwestionowana historia zatrudnienia skarżącej, z której wynika, że A. A. była zatrudniona od 9 lutego 2021 r. do 7 sierpnia 2022 r. (powinno być "od 8 lutego 2021 r. do 7 lutego 2022 r." – przypis NSA) na pełny etat (umowa ustała z uwagi na upływ czasu, na jaki została zawarta), a wcześniej, odnotowano okresy w których wnioskodawczyni była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W ocenie Sądu I instancji, prawidłowe są ustalenia organów, że pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Sąd I instancji podzielił również stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że ocena spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna uwzględniać okoliczność, że matka skarżącej ma łącznie dziewięcioro dzieci zobowiązanych do alimentacji, z których większość zamieszkuje w tej samej miejscowości co matka. Sąd I instancji wyjaśnił, że w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Z kolei, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). Zdaniem Sądu I instancji, przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Konieczne jest ponadto ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia ze względu na swój wiek, stan zdrowia i doświadczenie, jednakże nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Ponadto, ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. W opinii Sądu I instancji, nie są uzasadnione twierdzenia skarżącej, że wyłączną przyczyną rezygnacji, czy też niepodejmowania przez nią zatrudnienia jest opieka nad matką. Sąd I instancji zaznaczył, że skarżąca przed rozpoczęciem opieki nad matką była bierna zawodowo, to jest przez wiele lat była zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a według oświadczeń skarżącej, opiekuje się matką od 2021 r. Zatem, zdaniem Sądu I instancji, brak jest podstaw do przyjęcia, że przyczyną rezygnacji z pracy przez skarżącą była konieczność opieki nad matką. Skarżąca podała, że opieka trwała w czasie trwania zatrudnienia, a równocześnie nie podnosiła okoliczności wskazujących na zasadnicze pogorszenie stanu zdrowia matki w 2022 r., ani na wynikający z tego pogorszenia zwiększony zakres opieki. Sąd I instancji, powołując wyrok NSA z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, wyjaśnił że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku, także czasowego, pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem, skoro skarżąca opiekuje się matką od 2021 r., wcześniej była osobą bierną zawodowo, a zatrudnienie podjęła w czasie sprawowania opieki nad matką i zakończyła w 2022 r., to brak jest podstaw do twierdzenia, że pomiędzy brakiem aktywności zawodowej A. A. a opieką nad matką istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Następnie, Sąd I instancji wskazał, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę, że sprawowana opieka ma być związana wyłącznie z osobą chorego a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującej o świadczenie, zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (tak NSA w wyroku z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W ocenie Sądu I instancji, wskazany przez skarżącą zakres czynności nie uzasadnia twierdzenia, że opieka nad matką wyklucza podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. Dodatkowo, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżąca nie mieszka w tym samym budynku co matka, co również pośrednio potwierdza, że opieka nad matką nie absorbuje skarżącej w takim stopniu, aby wykluczone było podjęcie zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Ponadto, Sąd I instancji stwierdził, że ocena zaistnienia konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą powinna również uwzględniać okoliczność, że skarżąca ma jeszcze ośmioro rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem matki. Okoliczność zamieszkiwania dzieci osoby wymagającej opieki w tej samej miejscowości nie pozostaje też bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad osobą z niepełnosprawnością, ponieważ obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad jej niepełnosprawnym członkiem (podobnie NSA w wyroku z 14 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 229/23). Sąd I instancji podkreślił, że choć skarżąca na podstawie decyzji z 19 września 2022 r. oraz 8 listopada 2022 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką, to okoliczność ta nie potwierdza automatycznie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które są samodzielnie ustalane przez organ, w odniesieniu do aktualnej sytuacji wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki. W opinii Sądu I instancji, zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowanymi normami prawa materialnego i procesowego, w tym w szczególności nie naruszono zarzuconych w skardze przepisów art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 2 pkt 4 (powinno być "art. 17 ust. 1 pkt 4" – przypis NSA) u.ś.r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez wnoszącą skargę kasacyjną zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby z niepełnosprawnością konieczne jest wykazanie, że pozostałe dzieci tej osoby są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu, pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego; II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 135 P.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. oraz uznanie, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2. art. 151 P.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", ponieważ organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylanie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej, wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że zakres sprawowania przez nią opieki nad osobą z niepełnosprawnością uniemożliwiał i uniemożliwia podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych, związek przyczynowy należy oceniać na dzień złożenia wniosku, biorąc pod uwagę możliwość podjęcia zatrudnienia przy rzeczywistej czasochłonności opieki, wymaganej przez osobę z niepełnosprawnością. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że na dzień złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia (do którego podjęcia jest zdolna) w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem, należy przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Ponadto, przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tzw. "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia osoby z niepełnosprawnością uniemożliwia jej ich wykonywanie. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że matka wymaga jej ciągłej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, co zresztą nie było kwestionowane przez organ I instancji. Wnioski wyciągnięte przez organy i Sąd I instancji są sprzeczne ze sporządzonym rodzinnym wywiadem środowiskowym, stanowiącym naczelny dowód w sprawie. Ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o ile nie ich zgodność z prawdą nie zostanie zakwestionowana przez organy za pomocą innego dowodu, należy uznać za wiążące dla organów, a ich ponowną weryfikację (przez ponowną ocenę, czy zakres opieki wypełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r., mimo jednoznacznego zdania pracownika socjalnego w tym zakresie) należy uznać za zbędną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że rodzinny wywiad środowiskowy nie jest jedynym dowodem w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a organy administracji są uprawnione na zasadach ogólnych do przeprowadzania, zbierania i brania pod uwagę innych dowodów. Jednakże, zarówno organy administracji, jak i sądy administracyjne, są związane przepisami dotyczącymi przeprowadzania i oceny dowodów w sprawie administracyjnej, czemu – w opinii wnoszącej skargę kasacyjną – ani organy, ani Sąd I instancji nie sprostały. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, bezpodstawnie i sprzecznie z materiałem dowodowym, zakwestionowano spełnienie przez nią przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednocześnie, organ odwoławczy, tak jak Sąd I instancji, nie wskazał na jakich innych okolicznościach czy dowodach oparł swoją ocenę braku spełnienia tych przesłanek i jedynie arbitralnie uznał, że zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia oraz że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia. Takie stanowisko należy uznać za dowolne, co oznacza, że nie może stanowić podstawy do wydania prawidłowego orzeczenia w sprawie. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, okoliczność czy pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu co strona, są niezdolne do sprawowania bądź finansowania opieki zgodnie z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym, pozostaje bez wpływu na przedmiotową sprawę. W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest podstawy do uznania, że stronie należne będzie świadczenie pielęgnacyjne jedynie w sytuacji, w której pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu, będą obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki. Co prawda ustawodawca ustanowił kolejność osób, które mają możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz określił okoliczności umożliwiające wykluczenie ich z tej kolejności, co umożliwia ustalenie prawa do tego świadczenia osobom zobowiązanym w dalszej kolejności, ale w żadnym z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określił "zasad kolizyjnych" między uprawnionymi w tym samym stopniu. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu, są na równi uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Każde z nich może, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, uzyskać prawo do tego świadczenia. Stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wszystkie osoby, obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, są zobowiązane go realizować w częściach, w jakich umożliwiają im to ich możliwości zarobkowe i majątkowe. Jednocześnie, w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest przepisu uzależniającego przyznanie prawa jednemu z krewnych osoby z niepełnosprawnością, od obiektywnego braku możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie w tym samym stopniu. Ustawa określa krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, jednak nie wskazuje, że w przypadku gdy żyje kilka osób zobowiązanych w równym stopniu, to konieczne jest wykazanie, że wszystkie pozostałe osoby (poza wnioskodawczynią) są obiektywnie niezdolne do zrealizowania ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego (tak też NSA w wyroku z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21). W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, to do członków rodziny osoby z niepełnosprawnością należy decyzja, w jaki sposób będą się wywiązywać z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, w i jaki sposób będzie sprawowana opieka. Ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnych ograniczeń. Zatem, sam fakt posiadania przez wnoszącą skargę kasacyjną licznego rodzeństwa i możliwości realizacji przez pozostałe dzieci osoby z niepełnosprawnością opieki nad matką, nie może mieć znaczenia w świetle przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest więc podstaw do uznania, że konieczne jest wykluczenie możliwości sprawowania opieki przez inne osoby zobowiązane alimentacyjnie w tym samym stopniu wobec osoby z niepełnosprawnością, aby było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z tych osób. Odmowa przyznania świadczenia na takiej podstawie stoi wprost w sprzeczności z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie znajduje oparcia w żadnych innych przepisach prawa. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. Zasadny jest zarzut błędnej wykładni, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd I instancji wskazując jakie okoliczności stanu faktycznego w odniesieniu do skarżącej zostały ustalone przez organy administracyjne i jak należy je ocenić w kontekście przesłanki niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, za relewantne uznał okoliczności dotyczące obowiązku alimentacyjnego względem matki istniejącego nie tylko po stronie skarżącej, ale także jej rodzeństwa. Nie ma przy tym wątpliwości, że zarówno skarżąca, jak i jej rodzeństwo, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., powołany w skardze kasacyjnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, która z osób, to jest czy wnioskodawca, czy ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Nie ma zatem podstaw do pozbawienia tego prawa jednego z uprawnionych dzieci podopiecznej, które zwraca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z tego tylko powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracyjne, czy sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania. Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należało uznać, że nie mogła być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym nie można było uznać za prawidłowe stanowiska Sądu I instancji o nieuprawdopodobnieniu przez skarżącą istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, w powiązaniu z konstrukcją obowiązku alimentacyjnego, określonego w art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.r.o.", który obciąża krewnych w tym samym stopniu w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W konsekwencji, błędnie Sąd I instancji wywiódł, że brak było związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a faktem sprawowania przez nią opieki nad matką, skoro do alimentacji względem matki skarżącej zobowiązane było dziewięcioro jej dzieci (w tym skarżąca), wobec których nie zostały wykazane obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego. Pogląd ten, jak wskazano powyżej, okazał się błędny, natomiast okoliczności relewantne dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką, zostały ocenione w kontekście tego właśnie związku. Błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. skarżąca kasacyjnie upatruje również w poszukiwania przez Sąd I instancji związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą z niepełnosprawnością. W tym zakresie bowiem Sąd I instancji odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 i wywiódł, że skarżąca od 2021 r. opiekuje się matką, a w czasie poprzedzającym zaprzestanie zatrudnienia była osobą bierną zawodowo (przez wiele lat zarejestrowana była jako osoba bezrobotna), a do tego zatrudnienie rozpoczęła w trakcie opieki nad matką i zakończyła w 2022 r. Odnośnie do tego i w związku z powołaniem się na stanowisko zawarte w wyroku sygn. akt I OSK 275/21, przede wszystkim należy podkreślić, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależne jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby udzielającej wsparcia i osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. W najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 794/22, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1899/22, z 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1948/22, czy z 28 stycznia 2025 r. sygn. akt I OSK 69/24). Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej – w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy zarobkowej lub jej nie podejmowała wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia. Dlatego nie mogły mieć znaczenia w sprawie podnoszone okoliczności o incydentalnym zatrudnieniu skarżącej w przeszłości. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, Sąd I instancji, aprobując stanowisko organów administracji o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką, naruszył zatem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 85/22, organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w u.ś.r. Obowiązkiem organów wykonujących ustawę o świadczeniach rodzinnych jest zbadanie zgodnie z wymogami K.p.a. zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale tylko ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Okoliczności faktyczne sprawy nie są sporne. W dacie orzekania przez organy matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 14 lutego 2022 r., którym została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2024 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że B. B. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, co w rozumieniu u.ś.r. jest równoznaczne z posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności i w konsekwencji uznaniem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Nie ustalono też, aby opiekę nad nią sprawowały inne osoby, poza skarżącą, jak też, aby była pozostawiona bez opieki i wymaganego wsparcia. W rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 10 marca 2023 r. potwierdzono, że to skarżąca jest osobą, która "zapewnia matce wszystkie niezbędne potrzeby". Zasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w odniesieniu do zakresu sprawowanej opieki nad osobą z niepełnosprawnością w kontekście konieczności spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką. Skarżąca zasadnie podnosi, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, należy go odnieść do zakresu opieki, który obejmuje tak czynności wykonywane w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak i działania stricte obsługowe. Opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu obowiązki związane z prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania czysto pomocowe (typu podawanie leków, mycie, karmienie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie. Istotne jest, że nawet podczas tych "codziennych" zadań, opiekun niepełnosprawnego musi być jednocześnie gotowy do świadczenia pomocy. Nierzadko jest zmuszony do ciągłego czuwania nad podopiecznym, co czyni codzienne, typowe obowiązki dużo bardziej absorbującymi i czasochłonnymi. Należy tu mieć na uwadze, że wpisują się one w codzienność opiekunów osób niezdolnych do samodzielnego wykonania nawet jak wydawałoby się prostych zadań. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi i opiekuńczymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi nawet cały dzień. W takiej sytuacji dostrzegalny jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z podjęcia pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyroki NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23). Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie osoby z niepełnosprawnością w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swój stan zdrowia. Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że skarżąca nie spełniła przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez nią opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. U podstaw dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia legła wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji, za zasadne uznać należało również zarzut naruszenia przepisów postępowania i powiązany z nim zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez wadliwe przyjęcie, że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną przez skarżącą opieką. Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisu art. 135 P.p.s.a. wskazać należy, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy przez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, ponieważ Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie może zostać uwzględniony. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię jak również treść przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie ponownego rozpoznawania wniosku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.