II OZ 1959/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 października 2025 r., sygn. akt II SA/Wr 471/25 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 kwietnia 2025 r., nr 452/2025 w przedmiocie wstrzymania robót budowalnych prowadzonych w związku z samowolną budową wiaty postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę z wniosku o przywrócenie terminu do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Uzasadnienie. Pismem z dnia 3 czerwca 2025 r. A.B. (dalej: skarżąca), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (dalej: Sąd I instancji) skargę na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 kwietnia 2025 r., nr 452/2025, w przedmiocie wtrzymania robót budowalnych prowadzonych w związku z samowolną budową wiaty. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 lipca 2025 r., pismem z dnia 15 lipca 2025 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie swojego numeru PESEL oraz nadesłanie dwóch egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych. Wezwanie powyższe zostało skutecznie doręczone bezpośrednio skarżącej w dniu 29 lipca 2025 r. We wskazanym przez Sąd 7-dniowym terminie, ww. braki formalne skargi nie zostały uzupełnione. Wobec powyższego, Sąd I instancji postanowieniem z dnia 1 września 2025 r., sygn. akt II SA/Wr 471/25, odrzucił skargę. Powyższe postanowienie zostało skutecznie doręczone bezpośrednio skarżącej w dniu 27 września 2025 r. W piśmie z 3 października 2025 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż z przyczyn przez nią niezawinionych nie mogła uzupełnić wskazanych braków w terminie, gdyż z powodu wypadku i choroby, która bezpośrednio oddziałuje na jej sferę psychiczną, niemożliwym stało się zajęcie sprawami innymi niż jej własne zdrowie. Opisała przebieg zdarzenia powodującego uraz nogi, a także przebieg leczenia i udokumentowała wskazane wydarzenia stosowną dokumentacją medyczną. Podniosła, iż w związku z mocno ograniczonymi naruszeniami sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym samodzielne zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, korzysta z pomocy rodziców. Wskazała, że w następstwie zaistniałych okoliczności, stała się osobą nadmiernie nerwową, drażliwą, niecierpliwą, mającą problem z utrzymaniem koncentracji i uwagi. Do przedmiotowego pisma zostały także załączone dwa odpisy skargi oraz pismo ze wskazaniem numeru PESEL skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, postanowieniem z dnia 10 października 2025 r., odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu swego stanowiska Sąd I instancji wskazał między innymi, iż z załączonej do wniosku dokumentacji medycznej wynika, że skarżąca, w związku z przeprowadzonym zabiegiem [...], była hospitalizowana od dnia 5 czerwca do 9 czerwca 2025 r. i dalej miała ograniczoną sprawność poruszania się w związku z koniecznością utrzymania unieruchomienia w ortezie przez 6 tygodni. Zwrócił uwagę, iż czas ten nie obejmuje jednak terminu, któremu skarżąca uchybiła. Podniósł, że z akt sprawy wynika, że skarżąca odebrała osobiście w dniu 29 lipca 2025 r. w urzędzie pocztowym przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wskazał, że termin do ich usunięcia upłynął wraz z dniem 5 sierpnia 2025 r. Nie sposób więc przyjąć, że skarżąca uprawdopodobniła, że w badanym okresie zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające je prawidłowe wykonanie wezwania Sądu. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie uprawdopodobniła też, że z powodu długotrwałego czasu rekonwalescencji nie mogła skorzystać z pomocy osób trzecich. Uwypuklił, że z akt postępowania o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca w dniu 5 sierpnia 2025 r., a zatem w ostatnim dniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi, złożyła osobiście w siedzibie Sądu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, a wezwanie w tym przedmiocie również odebrała w dniu 29 lipca 2025 r. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że zaniechanie uzupełnienia w terminie braków formalnych skargi nastąpiło bez jej winy. Pismem z dnia 4 listopada 2025 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe orzeczenie zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca wskazała, że w badanym okresie musiała skupić się na własnym zdrowiu i zapewnieniu opieki nad małoletnim synem, a problem z dojściem do zdrowia fizycznego rzutował na jej sferę psychiczną, w związku z czym była zmuszona korzystać z pomocy psychologa i psychiatry. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że w jej ocenie uchybienie terminu do dokonania czynności przez stronę postępowania zmagającą się z chorobą psychiczną, w tym depresją, uzasadnia przyjęcie na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., iż nie dopełniła jej bez własnej winy oraz uzasadnia przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Wedle skarżącej, zastosowanie w takich sytuacjach dotychczas przyjętego w orzecznictwie miernika staranności mogłoby spowodować ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu jednostki znajdującej się w szczególnie niekorzystnej sytuacji (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zwróciła uwagę, iż wypadek, którego doznała, spowodował konieczność "wyhamowania" w życiu zawodowym, zapewnienia pomocy zarówno dla niej, jak i jej kilkuletniego syna, którego wychowuje samodzielnie. Wyjaśniła, że w związku ze zwiększonymi wydatkami i obniżonymi dochodami, istotną dla niej kwestią było w tym czasie zwolnienie od kosztów sądowych, dlatego też zdołała dostarczyć do Sądu na czas uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do podniesionego przez Sąd I instancji nieuprawdopodobnienia braku możliwości skorzystania z pomocy osób trzecich wskazała, że najbliższe jej osoby trzecie to jej rodzice, którzy w tamtym czasie byli zajęci opieką nad jej synem, w związku z czym nie miała możliwości skorzystania z ich pomocy. Zwróciła również uwagę na stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że "w ocenie Sądu, wniosek zasługuje na uwzględnienie." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 166 P.p.s.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W odniesieniu do uzasadnienia postanowienia należy odpowiednio stosować art. 141 § 4 P.p.s.a. Abstrahując od szczegółowej analizy odpowiedniego stosowania poszczególnych wymogów wynikających z dyspozycji art. 141 § 4 P.p.s.a., należy przyjąć, że uzasadnienie postanowienia powinno wskazywać podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej uzasadnienie. Realizacja tego postulatu umożliwia stronie obronę swych praw w postępowaniu. Na tle wykładni art. 141 § 4 P.p.s.a. utrwalony jest pogląd, według którego, wymóg podania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oznacza obowiązek takiego sformułowania przez Sąd stanowiska prawnego by wyrok poddawał się kontroli instancyjnej. Orzeczenie nie poddaje się kontroli wówczas, gdy podstawa prawna i jej wyjaśnienie są co prawda podane, jednak obejmują treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanowiska prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu. W konsekwencji takie uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017 r.; sygn. akt II OSK 528/17; wyrok NSA z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I OSK 7/17; wyrok NSA z dnia 6 października 2017 r., sygn. akt II GSK 36/16). Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w jego ocenie, wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zwrot ten nie stanowił jedynie oczywistej omyłki polegającej na braku słowa "nie". Po przytoczonym stwierdzeniu Sąd pierwszej instancji uzasadnił poprzednie stwierdzenie argumentem, że przesłanką przywrócenia terminu jest jedynie uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu a nie ich udowodnienie. Dodał, że samo uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Sąd pierwszej instancji powołał się na postanowienie NSA z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FZ 527/11, LEX nr 965085, w którego uzasadnieniu zawarto m.in. tezę o zmniejszonych wymaganiach wynikających z wymogu uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. WSA we Wrocławiu wywodził dalej, że uprawdopodobnienie jest instytucją o wiele mniej restrykcyjną od udowodnienia i oznacza, że strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Powołał się na stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OZ 745/11, LEX nr 984394. Wywód ten jest w sposób oczywisty sprzeczny z sentencją postanowienia polegającą na odmowie przywrócenia terminu oraz z dalszą częścią rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Nie jest zatem możliwe ustalenie stanowiska prawnego, jakim kierował się Sąd pierwszej instancji. Nadto można przypomnieć utrwalone w orzecznictwie stanowisko, według którego, sporządzenie przez sąd uzasadnienia wyroku, które nie pozostaje w faktycznym i prawnym związku z wydanym rozstrzygnięciem (sprzeczność sentencji z uzasadnieniem), pozbawia możliwości skontrolowania toku rozumowania sądu. Tej wady nie da się usunąć w postępowaniu kasacyjnym w inny sposób, niż przez uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi administracyjnemu pierwszej instancji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 68/15; wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 2060/22; wyrok NSA z dnia 22 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 1191/24). Pogląd ten może być odniesiony także do sytuacji, w której część wywodu prawnego zawartego w uzasadnieniu postanowienia jest oczywiście sprzeczna z sentencją tego orzeczenia. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. i art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.