I FZ 228/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Zbigniew Łoboda, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. [...] z siedzibą w K. reprezentowanej przez kuratora na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2024 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 20 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2019 r. postanawia oddalić zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakwie z dnia 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Kr 372/24, doręczonym w dniu 9 lipca 2024 r., wezwano kuratora A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. adw. A. B. (dalej jako: "kurator" lub "kurator spółki") do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 1267 zł (k. 30 akt sądowych), wywiedzionej od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 20 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2019 r. Wysokość wpisu została ustalona stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535, dalej jako: rozporządzenie), stosownie do ustalonej oddzielnym zarządzeniem wartości przedmiotu zaskarżenia w wysokości 42.207 zł. (k. 24 akt sądowych) Kurator pismem z dnia 15 lipca 2024 r. wniosła zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu podnosząc, że kurator został wyznaczony przez sąd rejestrowy wobec braku organów spółki, w celu zabezpieczenia jej interesów do czasu powołania organów bądź przeprowadzenia jej likwidacji. Ponadto kurator podniosła, iż w jej ocenie sąd ten pełni funkcję sądu quasi opiekuńczego dla spółki nadzorując jej funkcjonowanie zgodnie z prawem w obrocie gospodarczym oraz, iż zobowiązanie kuratora podlegającego zwolnieniom od opłat w innych postępowaniach, nie otrzymującego zaliczki na poczet dokonywanych czynności do uiszczenia opłat z własnych zasobów, nie mając pewności, że otrzyma ich zwrot, budzi poważne wątpliwości. Kurator wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia, z uwagi na powyżej opisane naruszenie art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późń. zm., dalej jako: p.p.s.a.) Obok tego, wskazując na działanie z tzw. ostrożności procesowej, kurator spółki wniosła również o jej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem zarządzenie odpowiadało prawu. Wstępnie trzeba przypomnieć, że strony postępowania sądowoadministracyjnego ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), przy czy do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie (art. 214 § 1 p.p.s.a.). Do takich pism należy skarga jako pismo strony wszczynające postępowanie przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji (art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a.), co stanowi podstawę pobrania wpisu. Z kolei według art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żądnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata. W zaskarżonym zarządzeniu wskazano w jakiej wysokości, a także w jaki sposób należy uiścić wpis sądowy oraz w jakim terminie. Pouczono też kuratora występującego w imieniu skarżącej spółki, że brak uiszczenia wpisu w terminie siedmiu dni od doręczenia odpisu zarządzenia skutkować będzie odrzuceniem skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu czyniło zadość obowiązującym przepisom. W złożonym zażaleniu kurator kwestionuje obowiązek uiszczenia wpisu od skargi wywodząc, że winien on być zwolniony od wpisu na podstawie art. 239 p.p.s.a. nie precyzując jednak na podstawie którego punktu art. 239 § 1 p.p.s.a. owo zwolnienie miałoby przysługiwać. Niemniej jednak z uwagi na argumentację zawartą w uzasadnieniu zażalenie zasadne jest przyjęcie, ze chodzi o art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Brzmienie przywołanego przepisu nakazuje przyjąć, że kuratorami korzystającymi ex lege ze zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym są – po pierwsze – kuratorzy wyznaczeni w danej sprawie przez sąd orzekający na podstawie art. 30 § 1 p.p.s.a., tj. kuratorzy ustanowieni przez wojewódzki sąd administracyjny albo referendarza sądowego na wniosek strony przeciwnej dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. Po drugie – kuratorzy do doręczeń wyznaczeni na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający (referendarza sądowego), jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw (art. 78 — 79 p.p.s.a.). Po trzecie – kuratorzy wyznaczeni na wniosek sądu przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 31 zdanie drugie p.p.s.a. w przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu. Chodzi tu o ustanowienie opieki lub kurateli dla osoby ubezwłasnowolnionej (odpowiednio art. 13 § 2 albo art. 16 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.), dalej "k.c.")), a także opieki dla małoletniego (art. 145 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, ze zm.)). W literaturze zwraca się uwagę, że przepisy art. 239 p.p.s.a. należy wykładać ściśle i nie rozszerzająco (por. M. Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, komentarz do art. 239). Na stanowisku co do potrzeby ścisłego odczytywania zwolnień od obowiązku uiszczenia wpisu w postępowaniu sadoowoadministracyjnym, a w tym na podstawie art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a., opowiada się także orzecznictwo (por. postanowienia NSA: z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt I FZ 108/23, z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt I GZ 131/23, z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I FZ 316/23 oraz z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt I FZ 2/24). W świetle powyższego należało przyjąć, że przewidzianym w art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ustawowym zwolnieniem od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie są objęci kuratorzy osoby prawnej ustanowieni na podstawie art. 42 k.c. przez sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę (art. 603 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.)). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy odnotować, że występujący w przedmiotowej sprawie kurator nie należy do kategorii podmiotów wymienionych w art. 239 § 1 pkt 3 p.s.a.a, a zatem nie może korzystać na tej podstawie ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu. Z akt sprawy wynika, że kurator został ustanowiony w trybie art. 42 k.c. postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. w K. XI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt KR XI Ns-Rej [...] do "1. niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających do powołania zarządu, a w razie niemożności powołania zarządu, do likwidacji spółki oraz jak również do reprezentowania spółki w ewentualnym postępowaniu o rozwiązanie; 2. Reprezentowania spółki w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K. w zakresie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2019 r. oraz we wszystkich sprawach podatkowych i innych należących do właściwości organów podatkowych" (k. 5,6,7 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 31 maja 2024 r., sygn. akt KR XI Ns-Rej. KRS [...] wydanym przez Sąd Rejonowy dla K. w K. XI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego zmieniono zakres umocowania kuratora poprzez: "upoważnienie kuratora dodatkowo do reprezentowania spółki w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w sprawie toczącej się ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z w Krakowie nr [...] z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 372/24 we wszystkich instancjach" (k. 22 akt sądowych). W sumie więc Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał podniesione w zażaleniu zarzuty, albowiem Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie prawidłowo wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w rozpoznawanej sprawie. Kwestia zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w ramach prawa pomocy wykracza poza przedmiot tej sprawy wpadkowej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.