II SA/Rz 522/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Magdalena Józefczyk Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2024 r. sprawy ze skargi G. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Organ II instancji" lub "Kolegium") decyzją z 1 marca 2024 r. nr SKO.405.ŚR.318.181.2024 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), art. 17, art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) po rozpatrzeniu odwołania G. F. (dalej: "Skarżąca") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "Organ I instancji") z [...] stycznia 2024 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – M. S., uchyliło przedmiotową decyzję w całości i odmówiło przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 20 grudnia 2023 r. Skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2021., nr [...], ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnoprawności datuje się od 5 maja 2008 r. Wójt Gminy [...] po rozpoznaniu ww. wniosku, decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem niepełnosprawność w stopniu znacznym u ojca Skarżącej powstała w wieku 53 lat. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu wniosła Skarżąca, domagając się jej uchylenia i przyznania należnego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu odwołania Skarżąca, szczegółowo odniosła się do treści zaskarżonej decyzji, podnosząc, że nie podejmuje zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej w celu opieki nad ojcem. Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnobrzegu uchyliło zaskarżoną decyzję Organu I instancji i odmówiło przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy, badając zakwestionowaną odwołaniem decyzję, zauważył że Organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia – ze względu na fakt, że w ww. orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność M. S. datuje się od 5 maja 2008 r. tj. od 53 roku życia - do tego czasu ojciec Skarżącej był osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podało, że z treści orzeczenia z dnia 22 marca 2021 r. wynika, iż niepełnosprawność istnieje od 7 roku życia. W tym zakresie Organ odwoławczy wskazał, iż przedstawiona argumentacja Organu I instancji pozbawiona jest zasadności i na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił przedmiotową decyzję w całości. Pomimo tego SKO podzieliło stanowisko Organu I instancji co do odmowy przyznania żądanego świadczenia, zwracając jednak uwagę na treść oświadczenia strony z 20 grudnia 2023 r., która zadeklarowała, że z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, począwszy od 1 grudnia 2023 r. Ponadto również z pisma z Urzędu Gminy [...] z 20 grudnia 2023 r. wynika, że Skarżąca nie ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Niemniej jak wskazał Organ II instancji z pisma Podkarpackiego Oddziału Regionalnego [...] Biura Powiatowego w [...] z 16 lutego 2024 r. wynika, że Skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny i w kampanii 2023 r. wnioskowała i otrzymała płatność w wysokości 2 466,13 zł w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz 615,12 zł dla obszarów z ograniczeniem naturalnym lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Reasumując, Organ stwierdził, że oświadczenie strony dotyczące zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 grudnia 2023 r. nie zasługuje na wiarę. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, że strona – jako producent rolny – wniosła o przyznanie dopłat bezpośrednich z ARiMR i takie dopłaty uzyskała lub uzyska w stosownym czasie. W rezultacie, zdaniem SKO, w niniejszej sprawie nie została spełniona wymagana przez u.ś.r. przesłanka rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Na powyższą decyzję Skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu przedstawiła historię choroby i stan zdrowia ojca. Wskazała, że M. S. na stałe zamieszkuje z M. S. – matką wnioskodawczyni, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naprowadziła, że z uwagi na stan zdrowia rodziców nie są oni w stanie zadbać o siebie sami, stąd jej pomoc i opieka jest im niezbędna. Wyjaśniła, że w 2023 r. złożyła wniosek do ARiMR jednak w tym czasie nie była świadoma, że jej mama otrzyma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które pozwoli jej starać się o świadczenie pielęgnacyjne. Nadmieniła, że nie otrzymuje innych korzyści z gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy [...] w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium rozpatrując odwołanie Skarżącej słusznie zakwestionowało prawidłowość powołanej przez Organ I instancji argumentacji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnego ojca Skarżącej, w sytuacji gdy z ostatniego wydanego orzeczenia wynikało, że niepełnosprawność istnieje od 7 roku życia. Jakkolwiek SKO zakwestionowało prawidłowość powołanej argumentacji, to ostatecznie utrzymało w mocy decyzję Wójta, wskazując na brak spełnienia określonego w cyt. art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wymogu zaprzestania prowadzenia przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego – z powołaniem się na fakt, że strona nadal jest zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych ARiMR i został jej nadany stosowny numer identyfikacyjny, a ponadto pobiera z tego tytułu dopłaty. Z zaświadczenia wydanego przez Podkarpacki Oddział Regionalny [...] Biuro Powiatowe wynika, że w kampanii 2023 r. Skarżąca otrzymała płatności w wysokości 2.466,13 zł w ramach systemu wsparcia bezpośredniego oraz 615,12 zł dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Jednocześnie Skarżąca w złożonym przez siebie oświadczeniu z 21 lutego 2024 r. wskazała, że złożyła wniosek o przyznanie płatności w maju 2023 r., w tym czasie pogorszył się stan zdrowia jej matki, w stosunku do której wydano orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od tego czasu opiekuje się obojgiem rodziców. Od jesieni nie prowadzi już żadnych prac związanych z gospodarstwa rolnym ponieważ opiekuje się całodobowo rodzicami. Oświadczyła również, że w 2024 r. nie będzie składała wniosku o przyznanie płatności, w związku z opieką nad rodzicami. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ( w brzmieniu obowiązującym na datę złożenia wniosku art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym Dz.U, z 2023 r., poz. 1429) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Z treści cytowanych przepisów wynika, że dowodem zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym jest oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie nie podlega weryfikacji przez organ. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1073/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Gd 614/23, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że Skarżąca w złożonym przez siebie wniosku z 20 grudnia 2023 r. oświadczyła, że rezygnuje z pracy w gospodarstwie rolnym. Przyznała, że za 2023 r. pobrała dopłaty, na wniosek złożony w maju, ale już od jesieni nie prowadzi tego gospodarstwa z uwagi na sprawowanie opieki nad obojgiem rodziców, względem których orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności. Oświadczyła również, że nie będzie ubiegać się o dopłaty za 2024 r. W ocenie Organu II instancji fakt pobierania przez Skarżącą dopłat za 2023 r. świadczy o tym, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, a co za tym idzie nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Sądu stanowisko Organu jest co najmniej przedwczesne. Należy wskazać, że prawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym". Przyjmuje się, że brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci, składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem wymienione okoliczności wskazują na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Nie można również uznać, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 31.01.2024 r. II SA/Ke 742/23, wyrok WSA w Krakowie z 24.01.2024 r. III SA/Kr 1394/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.10.2020 r., I OSK 1273/20). Jednocześnie przyjmuje się, że fakt pobierania dopłat bezpośrednich, jako korzyści finansowych z prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne ponieważ stanowi niejako dowód prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zwrócić przy tym należy również uwagę, że oceny przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonuje się na datę złożenia wniosku. Jeżeli na datę złożenia wniosku zostaną spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego to Organ takie świadczenia powinien przyznać. W sprawie zatem konieczne stało się wykazanie, że Skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym i rezygnacja ta pozostaje w związku przyczynowo skutkowym ze sprawowaną opieką. W sprawie nie budzi bowiem wątpliwości fakt sprawowania opieki nad ojcem, a także zakres tej opieki. Sporna jest natomiast rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym ze względu na otrzymane w 2023 r. dopłaty. Organ jednoznacznie stwierdził, że fakt otrzymania dopłat za 2023 r. uniemożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to, jak już wcześniej zaznaczono jest przedwczesne. Nie można bowiem wykluczyć, a podnosi to Skarżąca, że dopłaty otrzymała na wniosek złożony w maju 2023 r. Po tym czasie stan zdrowia matki uległ pogorszeniu czego efektem było zakwalifikowanie jej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i zaistniała konieczność podjęcia się przez Skarżąca stałej opieki nad obojgiem rodziców, w tym ojcem, a co za tym idzie rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Podnoszone przez Skarżącą argumenty zdają się być logiczne w powiązaniu z faktami, na które się powołuje i które mają oparcie w przedstawionych przez nią dokumentach. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki zostało wydane 18 grudnia 2023 r., na wniosek złożony 20 listopada 2023 r. W świetle powyższego twierdzenia Skarżącej co do tego, że jesienią 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego celem opieki nad rodzicami wydają się wiarygodne, co rzutuje w bezpośredni sposób na ocenę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z 20 grudnia 2023 r. W takim stanie rzeczy w ocenie Sądu samo ustalenie, że Skarżąca figuruje w ewidencji producentów rolnych oraz, że złożyła w maju 2023 roku wniosek o przyznanie płatności rolnej i że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne otrzymała taką płatność nie przesądza tego, że w dacie złożenia wniosku nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organy powinny wyjaśnić czy Skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne, czy też nie i ewentualnie kiedy zaprzestała jego prowadzenia w tym znaczeniu, jakie przedstawiono wyżej. Zaniechanie wyjaśnienia tej kwestii w sposób nie pozostawiający wątpliwości świadczy o naruszeniu przepisów postępowania – art. 7, 77 §1 k.p.a., a oparcie decyzji jedynie na dowodzie uzyskanym z ARiMR bez weryfikacji informacji ewidencyjnych z faktycznym stanem rzeczy w okresie po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego świadczy także o naruszeniu art. 80 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego uchylił decyzję obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. W ponownym postępowaniu organy sprawdzą w ARiMR czy po maju 2023 r. Skarżąca składała wniosek o przyznanie płatności oraz czy i kiedy je uzyskała, oraz ewentualnie przeprowadzą inne dowody, które okażą się potrzebne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy niezbędnego do jej rozstrzygnięcia.