II SA/Gd 601/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M.– W. i B. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 11 czerwca 2025 roku, nr SKO.460.7.2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku solidarnie na rzecz skarżących A. M. – W. i B. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. M. i B. M. (dalej jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 11 czerwca 2025 r., nr SKO.460.7.2025, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją z 30 lipca 2024 r., nr ROG.6220.3.2021.2024, Wójt Gminy Konarzyny (dalej jako: Wójt), ustalił na rzecz P. L. (dalej jako: inwestor) środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn.: "Budowa budynku inwentarskiego do produkcji trzody chlewnej w systemie chowu bezściółkowego o obsadzie 224,8 DJP w istniejącym siedlisku rolnym na działce nr [...] obręb [...], gm. K.". Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 31 sierpnia 2024 r. W piśmie z 27 lutego 2025 r. skarżący wnieśli wspólnie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z powołaniem się na podstawę nieważności wyrażoną w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. ), dalej "k.p.a.". W ocenie wnioskodawców decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj.: 1) przepisów ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2023 r., poz. 1094 ze zm.), dalej jako: "u.u.i.ś.", w tym art. 75 ust. 4 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 4; 2) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2024 r., poz. 1087 ze zm.), dalej jako: "Prawo wodne", w tym art. 50 i nast. oraz art. 102 i nast.; 3) ustawy z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz.U. z 2024 r., poz. 105), dalej jako: "ustawa o nawozach"; 4) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.U. UE.L z 2009 r. Nr 300, poz. 1), dalej jako: "rozporządzenie 1069/2009"; 5) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie przyjęcia "Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu" (Dz.U. z 2023 r., poz. 244), dalej jako: "rozporządzenie w sprawie Programu". W piśmie z 8 maja 2025 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu o wykazanie interesu prawnego, wnioskodawcy wskazali, iż są właścicielami działki nr [...] (objętą KW nr [...]), na której prowadzą [...]. Działka zlokalizowana jest w nieznacznej odległości od głównego miejsca inwestycji na działce nr [...] - około 100 - 200 m i budowa planowanego budynku inwentarskiego do produkcji trzody chlewnej w ich przekonaniu przekroczy standardy jakości środowiska oraz wprowadzi ograniczenia w zagospodarowaniu ich działki, a także w jej wykorzystaniu na cele hotelowo - restauracyjne. Dalej wnioskodawcy podali, iż ich nieruchomość oddalona jest w mniejszej niż 100 m odległości od działki nr [...] (ok. 60 m) i działki nr [...] (ok. 75 m). Ponadto stwierdzili, że planowana inwestycja wykracza poza obszar gminy K., przez co krąg stron postępowania winien zostać rozszerzony o inne - poza wnioskodawcami - podmioty; względnie winny być przeprowadzone konsultacje z innymi samorządami, czego w niniejszej sprawie nie wykonano. Do pisma załączono mapy obrazujące odległości działki wnioskodawców od terenu inwestycji. Postanowieniem z 11 czerwca 2025 r. Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, ze względu na brak istnienia po stronie wnioskodawców interesu prawnego. W uzasadnieniu stwierdzono, że pojęcie strony zdefiniowane w art. 28 k.p.a. ma charakter uniwersalny, chyba że ustawodawca w przepisach szczególnych prawa materialnego odmiennie ureguluje tę kwestię, wprost wskazując kto jest stroną w danym postępowaniu. Taką regulację szczególną zawierają przepisy u.u.i.ś., regulującej postępowanie w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań. W tej zaś ustawie przepis art. 74 ust. 3 zawęża pojęcie "strony" w porównaniu z art. 28 k.p.a. Wprowadzenie przez ustawodawcę definicji legalnej stron postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach służyć miało zawężeniu i ograniczeniu zakresu podmiotowego postępowania wyłącznie do tych podmiotów, których interes prawny - oparty z woli ustawodawcy już nie na kryterium ogólnym, lecz wyróżnionych w tym przepisie kryteriach szczególnych - poddany został także z jego woli szczególnej ochronie. Uznanie za stronę postępowania w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla danego przedsięwzięcia wymaga posiadania prawa rzeczowego do nieruchomości oraz okoliczności, że nieruchomość ta znajduje się w określonym położeniu wobec przedsięwzięcia. W związku z tym, dla celów wykazania interesu prawnego konieczne było wskazanie przez wnioskujących danych nieruchomości, w stosunku do której przysługuje im prawo własności lub inne prawo rzeczowe. W sytuacji natomiast, gdy nieruchomości te nie graniczą z terenem planowanej inwestycji - wskazanie jakie jest ich aktualne przeznaczenie, czy – z uwagi na usytuowanie w stosunku do terenu planowanej inwestycji, inwestycja ta spowoduje przekroczenie standardów jakości środowiska na tych nieruchomościach lub może wprowadzić ograniczenia w ich zagospodarowaniu. W oparciu o zapisy księgi wieczystej działki nr [...] ustalono, że stanowi ona współwłasność wnioskujących w udziałach ½. Działka ta leży w odległości ok. 250 m od granic terenu przedsięwzięcia. Tym samym, w kwestii statusu strony postępowania odpada możliwość spełnienia przesłanki z art. 74 ust. 3a pkt 1 u.u.i.ś. Ustawodawca bowiem wyraźnie zaznacza, iż odległość 100 m należy liczyć od przewidywanego terenu, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, co nie jest równoznaczne z terenem, na którym mogą wystąpić - zdaniem wnioskodawców, oddziaływania w związku z nawożeniem działek nr [...] i [...] gnojowicą. W zakresie przesłanki z art. 74 ust. 3a pkt 2 u.u.i.ś. Kolegium wskazało, że w ramach charakterystyki przedsięwzięcia opisano odziaływanie na środowisko wraz z rzeczywistym i potencjalnym zagrożeniem dla środowiska z uwzględnieniem wielkości emisji gazów i pyłów do powietrza atmosferycznego oraz emisji hałasu. Z akt sprawy, w szczególności z analizy raportu środowiskowego oraz załączonej do niego analizy wynika, że w wyniku realizacji przedsięwzięcia na działkach inwestora i działkach sąsiednich nie dojdzie do przekroczenia standardów jakości środowiska. Standard jakości środowiska jest narzędziem ochrony jakościowej rozumianym, w myśl art. 3 pkt 34 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2025 r., poz. 647 ze zm.), dalej jako: "p.o.ś.", jako poziomy dopuszczalne substancji lub energii oraz pułap stężenia ekspozycji, które muszą być osiągnięte w określonym czasie przez środowisko jako całość lub jego poszczególne elementy przyrodnicze. Pojęcie to należy zatem odnosić do standardów w zakresie emisji różnych substancji i energii, takich jak różnego rodzaju pyły, zanieczyszczenia czy hałas. Analiza raportu nie potwierdza ponadnormatywnego oddziaływania na nieruchomości wnioskodawców w zakresie emisji hałasu czy też emisji zanieczyszczeń do atmosfery i nie ma w tym względzie podstaw do odmiennych ustaleń. W odniesieniu do przesłanki z art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś. stwierdzono, że ustawodawca nie wskazuje czy znaczące oddziaływanie przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem, ma być negatywne, a statuuje jedynie, że ma to być oddziaływanie znaczące, a zatem ważne. Natomiast aktualne przeznaczenie działki wnioskodawców obejmuje funkcję usługową. Z załączonej zaś do raportu środowiskowego analizy wynika, że odziaływanie planowanej inwestycji na środowisko zamknie się w granicach terenu inwestycji. W granicach działki inwestora zachowane będą dopuszczalne poziomy stężeń gazów, których maksymalne wartości nie przekroczą 66% wartości dopuszczalnych. Również skumulowane oddziaływanie akustyczne, związane z funkcjonowaniem inwestycji, nie przekroczy dopuszczalnych norm hałasowych poza granicami inwestycji zarówno dla pory dziennej, jak i nocnej. W konsekwencji, skoro odziaływanie inwestycji, z uwagi na jej charakterystykę i parametry, zamknie się w granicach terenu inwestycji, nie ma podstaw do przyjęcia, że działka wnioskodawców znajduje się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem. Lokalizacja działki wnioskodawców (w odległości ok. 250 m) od terenu inwestycji, jak i fakt ograniczenia oddziaływania inwestycji do granic jej terenu, nie wskazuje na wystąpienie okoliczności skutkujących niemożliwością bądź ograniczeniem dalszego wykorzystywania działki nr [...] zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem. Zdaniem więc Kolegium, powoływane we wniosku okoliczności świadczą o faktycznym interesie wnioskodawców, a nie prawnym. Taki interes nie podlega zaś ochronie prawnej i nie czyni wnioskodawców stroną postępowania. Tym samym zaistniała przesłanka podmiotowa z art. 61a § 1 k.p.a. czyniąc zasadnym orzeczenie o odmowie wszczęcia wnioskowanego postępowania nadzwyczajnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie SKO skarżący zarzucili Kolegium naruszenie art. 157 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 74 ust. 3a u.u.i.ś., poprzez bezzasadne ustalenie, że wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej Wójta nie mógł zostać merytorycznie rozstrzygnięty, a to z uwagi na rzekomy brak wykazania przez nich interesu prawnego do występowania w rzeczonej sprawie jako strona postępowania, podczas gdy: a) postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, odrębnym, zatem nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, a jego strony winny być ustalane w oparciu o przepisy jego dotyczące, tj. m.in. art. 157 k.p.a., a nie art. 74 ust. 3a u.u.i.ś.; b) część nieruchomości objętych kwestionowaną decyzją środowiskową, jak również nieruchomość, gdzie posadowiona jest [...], oddalone są w odległości mniejszej niż 100, tj. działka numer [...] (inwestora) - odległość około 60 m od działki numer [...] (skarżących); działka numer [...] (inwestora) - odległość około 75 m od działki numer [...] (skarżących) - nawet przyjmując błędną interpretację Kolegium o konieczności ustalenia strony w myśl art. 74 ust. 3a u.u.i.ś.; c) odległość głównego miejsca inwestycji zlokalizowanej na działce numer [...] od działki skarżących – nr [...], jest nieznaczna, gdyż wynosi około 100 - 200 m, zatem skarżący - wbrew ustaleniom organu - wykazali nie tylko interes faktyczny, ale również prawny, wskutek czego wniosek o unieważnienie decyzji środowiskowej z 30 lipca 2024 r. winien zostać merytorycznie rozpoznany. W konsekwencji powyższego – w ich ocenie - doszło także do naruszenia: 1. art. 78 § 1 w związku z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z oględzin działek o numerach ewidencyjnych [...], [...] (inwestora) oraz [...] (skarżących), celem ustalenia rzeczywistej odległości między nimi, a w konsekwencji potwierdzenia interesu prawnego skarżących w nadaniu im statusu strony w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej oraz konieczności merytorycznego rozpoznania ww. wniosku; 2. art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie powołania biegłego z zakresu geodezji celem wykazania rzeczywistej odległości między nieruchomością inwestora a nieruchomością skarżących, tym bardziej w obliczu argumentacji wnioskodawców odmiennej od ustaleń organu - nawet przyjmując błędną argumentację Kolegium w zakresie stosowania art. 74 ust. 3a u.u.i.ś.; 3. art. 7, art, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 30 lipca 2024 roku. Stawiając te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący stanęli na stanowisku, że postępowanie o stwierdzenie nieważności jest postępowaniem szczególnym (nadzwyczajnym), a krąg jego podmiotów, którym można przypisać status strony, winien być określany w oparciu o skonkretyzowane dla tego postępowania przepisy. Jak stanowi zaś art. 157 § 2 k.p.a. legitymację do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem decyzji, której ma dotyczyć stwierdzenia jej nieważności, lecz także każdy podmiot, który twierdzi, że decyzja ta dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku, albo którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą sutki stwierdzenia nieważności tej decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że ww. krąg stron jest konsekwencją rozpoznawania przez organ nadzoru nowej sprawy w stosunku do załatwionej kwestionowaną decyzją, dlatego też otwiera się następnie dla wszystkich stron tego postępowania droga weryfikacji takiej decyzji. Niezależnie od powyższego, przyjmując argumentację organu o stosowaniu art. 74 ust. 3a u.u.i.ś., działka skarżących znajduje się w odległości mniejszej niż 100 m, a ponadto od wielu lat jest doceniana zarówno przez klientów, jak i środowisko lokalne, zdobywając nagrody. Powyższe stanowi oczywistą przesłankę do uznania skarżących za stronę postępowania. Jeżeli natomiast organ miał wątpliwości co do przedstawianych danych w zakresie odległości działek, wówczas winien przeprowadzić oględziny nieruchomości, zlecić wykonanie opinii przez biegłego geodetę w celu ustalenia skonkretyzowanych w ww. przepisie odległości, czego nie uczynił, opierając się li tylko na własnej wiedzy, powziętej w bliżej nieokreślony sposób, mimo konieczności uzyskania w tym względzie wiadomości specjalnych. Odnosząc się zaś do kwestii liczenia 100 m od przewidywanego terenu, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie - wyłącznie chlewnia, strony zauważyły, że wydanie decyzji środowiskowej jest poprzedzone konieczną spełnienia szeregu warunków nie tylko dla samego budynku chlewni, ale także dla miejsca "rozprowadzaniem obornika", bezpośrednio w sposób negatywny oddziaływującego m.in. na nieruchomość skarżących. Nieruchomości, na których ma być rozprowadzany obornik – gnojowica, stanowią część przedsięwzięcia, gdyż postawienie chlewni na jednej z nieruchomości, bez wskazania nieruchomości, na których będzie rozrzucana gnojowica, nie miałoby racji bytu i nie mogłoby skutkować pozytywną "decyzją środowiskową". Tym samym, każda ze wskazanych działek inwestora stanowi obszar przedmiotowej inwestycji, wbrew stanowisku Kolegium. W świetle tych okoliczności nie budzi wątpliwości status skarżących, jako stron w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i wyjaśniło, że aktualnie prowadzone jest postępowanie administracyjne pod nr SKO.460.7.2025 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z 30 lipca 2024 r. o środowiskowych uwarunkowaniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, lecz z przyczyn innych, niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 11 czerwca 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Konarzyny z 30 lipca 2024 r. ustalającej na rzecz P. L. środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn.: "Budowa budynku inwentarskiego do produkcji trzody chlewnej w systemie chowu bezściółkowego o obsadzie 224,8 DJP w istniejącym siedlisku rolnym na działce nr [...] obręb [...], gm. K.". Podstawą prawną rozstrzygnięcia Kolegium był art. 61a § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania - przyp. Sądu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Z treści powołanej podstawy prawnej wynika, że zawiera ona dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania - wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, oraz istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W niniejszej sprawie Kolegium swoje rozstrzygniecie oparło na pierwszej z ww. przyczyn, wobec czego należy wyjaśnić, że odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca nie posiada zdolności prawnej lub nie ma interesu prawnego w sprawie (nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.) oraz ustalenie tej kwestii jest oczywiste i nie wymaga złożonego procesu wykładni. W odniesieniu do tej przesłanki w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania powinno ograniczać się do sytuacji, w której żądanie takie zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, przy czym stwierdzenie tej okoliczności powinno być na tyle proste, że nie powinno wymagać prowadzenia postępowania wyjaśniającego lub złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2774/12; z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2980/12; z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2035/20, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Zauważyć przy tym należy, iż dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a., jej rezultaty nie mogą prowadzić do wniosków niedających się pogodzić z wywodzoną z art. 7 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego, której konsekwencją dla osoby wnoszącej podanie do organu administracji jest prawo do czynnego udziału w postępowaniu, które obejmuje nie tylko prawo zaskarżenia, ale przede wszystkim prawo do wysłuchania. Prawo do czynnego udziału w postępowaniu znajduje swoje odzwierciedlenie w różnych gwarancjach procesowych określonych przepisami k.p.a., jak np. prawo do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1, art. 81), prawo dostępu do akt sprawy (art. 73 § 1), prawo wnioskowania o przeprowadzenie dowodu (art. 78 § 1), czy udziału w jego przeprowadzeniu (art. 79 § 2). Stanowiące korelat powyższych uprawnień obowiązki organu administracji w zakresie realizacji zasady czynnego udziału, mogą zostać zrealizowane w postępowaniu administracyjnym, a nie "poza nim" – przed jego wszczęciem. Z tych też przyczyn, jeżeli podmiot występujący z żądaniem wszczęcia postępowania powołuje się na swój interes prawny, a brak tego interesu nie jest oczywisty, to ustalenie zasadności tego żądania musi być oparte na czynnościach wyjaśniających, które organ administracji zobowiązany jest prowadzić w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego z poszanowaniem prawa procesowego stron. Nie można tracić z pola widzenia także tego, że niejednokrotnie owe czynności obejmować będą złożone działania prawne organu administracji i to zarówno w zakresie wykładni norm prawa materialnego, jak i ustaleń stanu faktycznego. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby natomiast do sytuacji, w której organ w każdym, nawet najbardziej skomplikowanym przypadku, musiałby odmówić wszczęcia postępowania ze względu na brak legitymacji, bez możliwości wykorzystania reguł dowodowych z k.p.a., lub też odwrotnie – braku logiki w działaniu organu, który prowadziłby postępowanie dowodowe i wyjaśniające w oparciu o art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., po zakończeniu którego odmówiłby wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. (tak NSA w wyroku z 7 października 2014 r., sygn. akt II OSK 716/13, CBOSA). W związku z tym, użyte przez ustawodawcę sformułowanie "nie może być wszczęte", akcentujące termin "wszczęcie", wskazuje, że określona w art. 61 § 1 k.p.a. przyczyna musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też być znana organowi z urzędu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że jeżeli okoliczności sprawy budzą kontrowersje i rozbieżności, których rozstrzygnięcie przez organ wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie można odmówić wszczęcia postępowania (tak: A. Plucińska-Filipowicz, Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX/el 2011). Zgadzając się z powyższym poglądem należy stwierdzić, iż rozważanie przez organ interesu prawnego obywatela wnioskującego o wszczęcie postępowania administracyjnego poza formami tego postępowania, byłoby sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Zatem, w każdym przypadku, kiedy brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest oczywisty, budzi wątpliwości bądź wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania, ale wszcząć je i w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcia postępowania. Jednocześnie należy podkreślić, że dla ustalenia stron postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach - innych niż wnioskodawca -inwestor, konieczne jest odniesienie się do właściwych przepisów prawa materialnego. Należy bowiem zauważyć, że w tego typu sprawach przepis art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. precyzuje, jak należy ustalić krąg stron postępowania. Co do zasady są to podmioty, którym przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie w wariancie zaproponowanym przez wnioskodawcę. Z przepisów art. 72 ust. 2 pkt 1, art. 74 ust. 1 pkt 1 i art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b u.u.i.ś. wynika, że chodzi o każde oddziaływanie, a nie tylko takie, które przekracza określone normy. Normy i ich ewentualne przekroczenia mają znaczenie dla treści decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a nie dla posiadania przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. Stroną postępowania jest więc właściciel (ewentualnie także inny podmiot mający prawo rzeczowe) do nieruchomości położonej na terenie objętym tak rozumianym oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia. Przedstawione reguły ustalania kręgu stron postępowania środowiskowego mają też zastosowanie do postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej. Fakt, iż postępowanie to ma charakter nadzwyczajny, nie oznacza stosowania art. 28 k.p.a. w miejsce art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, przepisy art. 157 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a. mają charakter uniwersalny, ogólny i bez powiązania ich z właściwymi dla danej sprawy przepisami materialnoprawnymi nie można rozważać, ani ustalać, czy określona osoba posiada interes prawny w danej sprawie (zob. wyrok NSA z 27 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 181/22, CBOSA), także w trybie nadzwyczajnym. Niezasadny jest więc zarzut skargi dotyczący błędnego zastosowania przez Kolegium przepisu art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. dla zbadania interesu prawnego skarżących w żądaniu wszczęcia postępowania nieważnościowego w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia na działce nr [...]. Niemniej jednak, mając na uwadze czynione wcześniej rozważania w zakresie przesłanki podmiotowej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., należy stwierdzić, że Kolegium naruszyło powyższy przepis w stopniu mającym wpływ na wynik niniejszej sprawy. Należy bowiem zauważyć, że po złożeniu przedmiotowego wniosku, Kolegium przeprowadziło określone czynności wyjaśniające. Mianowicie, pismami z 30 kwietnia 2025 r. wezwano każdego z wnioskodawców do wykazania istnienia interesu prawnego do występowania z przedmiotowym wnioskiem, a następnie Kolegium przeprowadziło postępowanie dowodowe weryfikujące twierdzenia skarżących zawarte w ich pismach. Jeszcze raz w tym miejscu należy podkreślić, że art. 61a § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko w tych przypadkach, w których już z samego żądania wszczęcia postępowania w sposób oczywisty wynika, iż postępowanie to nie może być wszczęte na skutek wniosku tego podmiotu lub przyczyn przedmiotowych. Natomiast w sytuacji, gdy ustalenie to wymaga podjęcia określonych czynności, czy dokonania złożonego procesu wykładni przepisów prawa, to mogą być one dokonane wyłącznie w toku postępowania administracyjnego. Prawidłowa analiza unormowania zawartego w art. 61a § 1 k.p.a. prowadzi do wniosku, że odmowa wszczęcia postępowania następuje jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wszczęcia jest oczywisty, zaś "oczywistość" wynika już z podania zawierającego żądanie wszczęcia postępowania (tak: G. Łaszczyca, Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011, s. 188; wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1060/15, CBOSA). W niniejszej sprawie owa "oczywistość" przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postepowania na wniosek skarżących nie wynikała z samego ich wniosku z 27 lutego 2025 r., a także z jego uzupełnienia, skoro organ musiał przeprowadzić w tym zakresie określone czynności wyjaśniające. W zaskarżonym postanowieniu Kolegium dokonało natomiast szczegółowej analizy przesłanek wynikających z art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. i badało kwestię przekroczenia na działce wnioskodawców standardów jakościowych środowiska oraz ograniczeń, jakie może wprowadzać kwestionowana inwestycja (związana z budową chlewni) w zagospodarowaniu nieruchomości zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem. Odwoływało się przy tym do ustaleń "Raportu o oddziaływaniu na środowisko (tekst jednolity)" sporządzonego dla przedmiotowej inwestycji, który to dokument znajdował się w przesłanych przez organ I instancji aktach sprawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie, czy skarżącym przysługiwał status strony w postępowaniu o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia i czy może on przysługiwać im w postępowaniu nieważnościom, wymagało od organu przeprowadzenia szeregu czynności wyjaśniających oraz oparcia się na materiale dowodowym zebranym w postępowaniu środowiskowym. Rozważenie zaś tego przed wszczęciem postępowania nieważnościowego spowodowało, że wnioskodawcy – nie będąc jego stroną – nie mogli zapoznać się z powołaną dokumentacją i zakwestionować poczynionych na jej podstawie wniosków organu. Stanowi to o istotnym naruszeniu również art. 10 k.p.a. i wynikającej z niego zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, gdyż organ prowadził postępowanie wyjaśniające bez udziału podmiotu o nieustalonym jeszcze statusie. Organ nie ma zaś uprawnienia na etapie wstępnym weryfikowania legitymacji procesowej wnioskodawcy w oparciu o zebrane w sprawie dowody oraz analizę stanu prawnego w sytuacji, gdy jednocześnie wnioskodawca nie ma procesowo zapewnionego dostępu do materiału dowodowego i nie ma możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności istotnych dla ustalenia jego interesu prawnego. Analiza prawa materialnego odnoszącego się do interesu podmiotu wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania może zostać przeprowadzona tylko w ramach już wszczętego postępowania administracyjnego. Nie oznacza to, że organ nie dysponuje instrumentami prawnymi przeciwdziałającymi prowadzeniu postępowania na skutek złożenia wniosku o jego wszczęcie przez nieuprawniony podmiot. Organ może bowiem umorzyć wszczęte postępowanie po ustaleniu w toku postępowania wyjaśniającego, że wniosek o jego wszczęcie pochodzi od podmiotu nieuprawnionego (por. wyrok NSA z 8 października 2014 r., sygn. akt II OSK 745/13, CBOSA). Jeżeli więc wniosek stron i kwestia ich interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania nadzwyczajnego budziły wątpliwości organu w takim stopniu, że musiał on przeprowadzić pogłębioną analizę dowodów zebranych przez organ I instancji, sytuacja ta nie wypełnia znamion "oczywistości" przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania w danej sprawie – w tym wypadku w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej - jak wymaga tego przedstawiona w powyższych rozważaniach Sądu wykładnia art. 61a § 1 k.p.a. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, jako naruszające art. 61a § 1 k.p.a. w stopniu mającym na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ związany będzie oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą wykładni art. 61a § 1 k.p.a. i do rozpatrzenia wniosku skarżących w sposób przewidziany przepisami prawa. Organ winien mieć na uwadze, że stwierdzenie konieczności przeprowadzenia czynności wyjaśniających w zakresie interesu prawnego skarżących do wszczęcia postępowania niezwinnościowego, wymaga wszczęcia takiego postępowania i dopiero w razie ewentualnego negatywnego wyniku czynności dowodowych zmierzających do zbadania statusu osoby wnoszącej podanie jako strony postępowania, organ może zakończyć te czynności procesowe decyzją o umorzeniu postępowania. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 202 § 2 p.p.s.a. zasądzając od Kolegium solidarnie na rzecz skarżących zwrot 100 zł, tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.