I SA/Gd 301/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 12 września 2011 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku M. Z. na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] wystawionych przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...]. W uzasadnieniu postanowienia w pierwszej kolejności przedstawiono przebieg dotychczasowego postępowania i wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku M. Z. na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] wystawionych przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...]. Zawiadomieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, innego niż organ rentowy lub bank (z tytułu nadpłaty). M. Z. pismem z dnia 10 maja 2010 r. oświadczył, że nie uznaje zajętej wierzytelności z uwagi na fakt, że wpłacił należne składki objęte ww. tytułami wykonawczymi. Na dowód powyższego załączył kserokopie dowodów wpłat. Naczelnik Urzędu Skarbowego potraktował powyższe pismo zobowiązanego jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, postanowieniem z dnia 12 października 2010 r. uznał za nieuzasadniony zarzut wykonania obowiązku. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 18 listopada 2010 r. uchylił postanowienie organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy nakazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego wezwać M. Z. celem sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z dnia 10 maja 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 22 grudnia 2010 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] wystawionych przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...]. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 17 lutego 2010 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie organu odwoławczego w sprawie należało przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające odnośnie znajdujących się w aktach sprawy kserokopii dowodów wpłat dokonanych na poczet należności objętych tytułami wykonawczymi. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego winien był stwierdzić, czy w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) – dalej jako "u.p.e.a.". Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia z dnia 12 września 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał na stanowisko wierzyciela – Zakładu Ubezpieczę Społecznych wyrażone w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2010 r. Wierzyciel stwierdził, że dowody wpłat przedstawione przez M. Z. nie mogą być uznane za wiarygodne z uwagi na dokonane w nich zmiany oraz brak informacji o wpłatach w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Odnotowano, że odnośnie wyjaśnienia zaistniałej kwestii wierzyciel przeprowadził szerokie postępowanie wyjaśniające występując o stosowne informacje m. in. do Poczty Polskiej i Banku "A". Wierzyciel pismem z dnia 18 maja 2011 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko odnośnie przedłożonych oryginałów wpłat. Podał, że zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie określenia wzoru bankowego dokumentu płatniczego składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 149, poz. 981) płatnicy składek regulują swoje należności przy użyciu pisemnego dokumentu bankowego, którego wzór został określony w załączniku do rozporządzenia. Wedle wzoru w dokumencie wpłaty należy podać numer identyfikacji podatkowej (NIP), imię i nazwisko oraz adres zamieszkania, identyfikator uzupełniający płatnika (w rozpoznawanej sprawie jest to numer i seria dowodu osobistego). Wierzyciel ustalił, iż odnośnie będących przedmiotem sporu wpłat zgadzają się imię i nazwisko oraz adres płatnika. Odnośnie zaś NIP i identyfikatora uzupełniającego płatnika stwierdzono, że podane dane są nieprawidłowe. Jednocześnie wpłat mających wynikać z tychże dowodów nie zidentyfikowano w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Wierzyciel stwierdził, że nie ma możliwości identyfikacji wpłaty posługując się jedynie imieniem i nazwiskiem oraz adresem zamieszkania płatnika. Podniósł przy tym, że zgodnie z art. 47 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 887 z późn. zm.) brak możliwości zidentyfikowania wpłaty nie obciąża ZUS. Zgodnie zaś z art. 47 ust. 6 w zw. z art. 35 pkt 2 i art. 43 ust. 7 ww. ustawy dokument płatniczy musi zawierać w szczególności NIP i REGON, a od dnia 17 lutego 2001 r. nr NIP i NUSP. W przypadku, gdy płatnikowi nie nadano tych numerów należy podać numer PESEL lub serię i nr dowodu osobistego albo paszportu. Odnośnie znajdującego się w aktach sprawy Zaświadczenia ZUS nr [...] potwierdzającego, zdaniem zobowiązanego wpływ ostatniej składki opłaconej za lipiec 2001 r., odwołując się do stanowiska wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego wyjaśnił, że wynika z tego dokumentu jedynie to, iż M. Z. podlegał ubezpieczeniu społecznemu w okresie od marca 2000 r. do 28 sierpnia 2001 r. Dokument ten nie stanowi dowodu na niezaleganie z opłacaniem składek za ten okres. Wiążący charakter w sprawie posiada stanowisko wierzyciela wyrażone w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził nadto, aby w sprawie wystąpiły pozostałe przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. M. Z. wniósł zażalenie na postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2011 r. Podtrzymał twierdzenie, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 24 stycznia 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że o ile organ egzekucyjny (i organ odwoławczy) orzeka w kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego to zakres badania sprawy musi odbywać się w ramach przyznanych przepisami prawa kompetencji. Okoliczność istnienia obowiązku lub jego wcześniejszego wykonania jest elementem obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny jest w tym zakresie związany stanowiskiem wierzyciela, który wystawiając tytuł wykonawczy oświadcza, że obowiązek którego ma dotyczyć egzekucja jest wymagalny. Organ odwoławczy wskazał dalej na znajdujące się w aktach sprawy wyjaśnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odnośnie przedłożonych przez zobowiązanego dowodów wpłat i nawiązał do treści art. 47 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podtrzymał także stanowisko wyrażone w postanowieniu organu I instancji co do oceny zaświadczeń o niezaleganiu ze składkami na ubezpieczenia społeczne, na które powołuje się zobowiązany. M. Z. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 lutego 2012 r. formułując m. in. wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa). Wedle skarżącego zarówno wierzyciel jak i organ egzekucyjny nie zbadały dokładnie sprawy. Wierzyciel dodatkowo wprowadził w błąd skarżącego wystawiając zaświadczenie, iż nie zalega z opłatami składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżący podkreślił, że wymienione zaświadczenia, co wynika z ich treści, zostały sporządzone na podstawie przedłożonych przez płatnika dokumentów i stanu rozliczeń w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania. Przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego określoną w powołanym przepisie jest wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem jeszcze przed podjęciem pierwszej czynności egzekucyjnej. Wykonanie obowiązku stanowi też podstawę zarzutu z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. i w konsekwencji skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego, ale na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Powyższe prowadzi do wniosku, iż umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. nie jest tożsame z rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 34 § 4 tej ustawy. W szczególności nie jest tożsamy tryb postępowania prowadzący do wydania tych postanowień. Zdaniem Sądu, z treści zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wynika, że prawem określone różnice pomiędzy postępowaniem prowadzonym w oparciu o art. 34 u.p.e.a. a postępowaniem, którego podstawę stanowi art. 59 u.p.e.a. nie zostały dostatecznie uwzględnione, co w ocenie Sądu miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ przyjął bowiem, że wypowiedź wierzyciela w niniejszej sprawie jest wiążąca dla organu egzekucyjnego. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej powziął wątpliwość co do charakteru pisma zobowiązanego z dnia 10 maja 2010 r. Uchylając postanowienie organu egzekucyjnego stwierdził, że nie wynika z treści tego pisma jednoznacznie, iż stanowi ono zarzuty przeciwegzekucyjne, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Organ odwoławczy nakazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego wezwać M. Z. celem sprecyzowania zawartego w piśmie z dnia 10 maja 2010 r. wniosku poprzez wskazanie, czy wymienione pismo stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 59 u.p.e.a. czy też wniesioną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Z treści zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wynika, że dla celów prowadzonego postępowania przyjęto, i Sąd to ustalenie akceptuje, iż wniosek M. Z. z dnia 10 maja 2010 r. jest wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. Przepis art. 59 u.p.e.a. stanowi o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czyniąc organem właściwym organ egzekucyjny (§ 3). Ustawodawca nie przewidział w tym przypadku możliwości wypowiedzenia się wierzyciela, przed podjęciem takiego rozstrzygnięcia. Dopiero po wydaniu postanowienie o umorzeniu postępowania, przyznał wierzycielowi prawo wniesienia zażalenia. (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 września 2011 r. Sygn. akt I SA/Gd 525/11. LEX nr 1090131). Rozpoznanie wniosku w trybie art. 59 u.p.e.a. następuje bez konieczności uzyskania wypowiedzi wierzyciela. (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 listopada 2010. Sygn. akt I SA/Ol 622/10 LEX nr 749624). Należy w tym miejscu także odnotować pogląd prawny, wedle którego, postępowanie w sprawie zarzutów jest postępowaniem odrębnym od innych, prowadzonych w ramach egzekucji, postępowań. Skuteczne wszczęcie takiego postępowania powoduje konieczność jego merytorycznego lub formalnego zakończenia. Niedopuszczalne jest rozstrzyganie w sprawie zgłoszonych zarzutów w innym niż przewidziany do tego trybie np. w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Upływ czasu od dnia zgłoszenia zarzutów do orzekania w ich sprawie, czy też wskazywanie na podobne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie uprawniają organu egzekucyjnego czy organu odwoławczego do zmiany trybu postępowania i zmiany przedmiotu sprawy z postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów na postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2010 r. Sygn. akt I SA/Gl 554/10. LEX nr 673197). Przedstawione wyżej uwagi prowadzą do wniosku, że w postępowaniu prowadzonym w trybie prawnym określonym w art. 59 u.p.e.a. to organ egzekucyjny powinien w sposób wyczerpujący ustalić istotne, w świetle danej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego okoliczności, i w tak ustalonym stanie faktycznym podając rozstrzygnięcie co do umorzenia postępowania. Nie wyklucza to możliwości żądania od wierzyciela stosownych informacji i dokumentów; brak jest jednak podstaw prawnych aby przyjąć, że pogląd wierzyciela co od zasadności wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania jest dla organu egzekucyjnego wiążący. W dalszej kolejności oceny Sądu wymaga kwestia, czy organ egzekucyjny w sposób prawidłowo ustalił, że obowiązek objęty tytułami wykonawczymi nr od [...] do [...] wystawionymi przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Skarżący twierdzi, że zapłacił objęte ww. tytułami wykonawczymi składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na co przedkłada dowody ich uiszczenia oraz dodatkowo Zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego, w jego ocenie, ma wynikać, że nie ma zaległości względem ZUS. Organ egzekucyjny, powołując się na wyjaśnienia wierzyciela, twierdzi, że obowiązki określone w tytułach wykonawczych nie zostały wykonane. Argumentem przesądzającym jest twierdzenie, iż ze względu na wadliwe podanie nr NIP oraz nr dowodu osobistego nie można w systemie wierzyciela zidentyfikować dokonanych wpłat oraz że wpłaty takie nie zostały ujęte w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Z przedłożonego Zaświadczenia wynika zaś tyle tylko, że M. Z. podlegał ubezpieczeniu społecznemu w okresie od marca 2000 r. do 28 sierpnia 2001 r. Dokument ten nie stanowi dowodu na niezaleganie z opłacaniem składek za ten okres. W ocenie Sądu stan faktyczny w niniejszej sprawie nie został w sposób wyczerpujący ustalony, co uniemożliwia ocenę rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Brak jest bowiem jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy obowiązki objęte tytułami wykonawczymi nr od [...] do [...] zostały wykonane przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Z przedłożonych przez zobowiązanego oryginałów dowodów wpłat, zgodnych ze wzorem określonym w rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie określenia wzoru bankowego dokumentu płatniczego składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie kwestionowanych w zakresie ich autentyczności w toku postępowania, wynika: nr rachunku ZUS, na który wpłata została dokonana, deklaracja i nr deklaracji, data wpłaty zawarta w odcisku stempla placówki przyjmującej wpłatę, imię, nazwisko płatnika oraz imię, nazwisko, adres i nr telefonu wpłacającego. Wadliwość dotyczy nr NIP oraz nr i serii dowodu osobistego. W oparciu o przedstawione dowody usprawiedliwionym jest twierdzenie, że środki pieniężne zostały przelane na rachunek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dodać należy, że dokument wpłaty zawiera wydrukowany numer rachunku ZUS, płatnik wpisuje jedynie ostatnie dwie cyfry dla zdefiniowania wpłaty: 51- ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, 53- FP i FDŚP. Sąd nie kwestionuje obowiązku płatnika prawidłowego uzupełnienia dokumentu wpłaty. W ocenie Sądu błędne jest natomiast stanowisko organów co do rozumienia i skutków art. 47 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że brak możliwości zidentyfikowania wpłaty nie obciąża Zakładu. Przepis ten należy rozumieć w taki sposób, że ZUS w przypadku braku możliwości zidentyfikowania wpłaty nie ma obowiązku czynienia ustaleń w tym zakresie. Nie może przepis ten być jednak rozumiany w ten sposób, że ZUS został uprawniony do zatrzymania wpłaty, która została uznana na jego koncie bez zadysponowania jej do konta konkretnego płatnika lub zwrotu osobie, która wpłaty dokonała. Dane znajdujące się na dowodzie wpłaty są w tym celu wystarczające. Wykładnia omawianego przepisu przyjęta przez ZUS i zaakceptowana przez Dyrektora Izby Skarbowej narusza co najmniej art. 2 i art. 84 Konstytucji RP. Nie można bowiem zaakceptować sytuacji, w której płatnik składek posiada dowód zapłaty, zaś wierzyciel ZUS, nie kwestionując uznania swojego rachunku wpłatą nie zwraca tej wpłaty pomimo upływu ponad 10 lat z powodu braku możliwości jej identyfikacji w ramach wewnętrznego systemu informatycznego i jednocześnie podejmuje działania zmierzające do wyegzekwowania kwoty z tego samego tytułu od płatnika. Ponownie prowadząc postępowanie w sprawie organ egzekucyjny ustali sposób zadysponowania wpłat wynikających z przedłożonych przez zobowiązanego dowodów. W ocenie Sądu, skoro ZUS egzekwuje należności wynikające z lat 2000 – 2001 to powinien dysponować także pełną dokumentacją dotycząca wpłat dokonywanych przez płatników w wymienionym okresie; dane zawarte w dokumentach przedłożonych przez zobowiązanego pozwalają na zidentyfikowanie wpłaty – data wpłaty, nr rachunku na który wpłata została dokonana, kwota oraz dane identyfikujące wpłacającego. Organ, jeżeli dostrzeże taką potrzebę powinien ewentualnie rozważyć przeprowadzenie postępowania w zakresie stwierdzenia autentyczności przedłożonych przez zobowiązanego, i znajdujących się w aktach sprawy 36 dowodów wpłat. Odnosząc się do złożonego do akt przez zobowiązanego Zaświadczenia ZUS z dnia 21 maja 2005 r. należy stwierdzić, iż jego ocena dokonana w zaskarżonym postanowieniu budzi wątpliwości. Z treści zaświadczenia wynika, że M. Z. był zarejestrowany w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] Inspektorat w [...] od dnia 30 marca 2000 r. do dnia 30 lipca 2001 r. i nie zalega z opłatami składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zaświadczenie wydano w oparciu o przedłożone przez płatnika dokumenty za okres od 30 marca 2000 r. oraz stan rozliczeń w KSI. Nie jest więc tak, że zaświadczenie to poświadcza tylko okres podlegania ubezpieczeniom skoro zapisano w nim także, iż płatnik "nie zalega z opłatami". Organ nie wyjaśnił na czym opiera i z czego wywodzi twierdzenie, iż część przedłożonego zaświadczenia ma znaczenie prawne inna zaś część, istotna dla zobowiązanego takiego znaczenia nie ma. Sąd podzielając stanowisko, że Zaświadczenie nie jest dowodem braku zaległości zwraca uwagę, że zestawiając ten dokument z dowodami wpłat skarżący w sposób istotny potwierdził jednak, że obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Z tych przyczyn, uznając skargę za uzasadnioną, Sąd na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270) orzekł jak w pkt I wyroku. Na mocy art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie II. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 209 p.p.s.a.