II SA/Bk 782/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. W dniu 5 lipca 2012 r. K. D. złożył wniosek od Wójta Gminy T. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na macochę – M. D. Podczas przeprowadzonego w dniu 9 lipca 2012 r. wywiadu środowiskowego organ ustalił, że M. D. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku i wymaga całodobowej opieki i pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności. Opiekę nad nią sprawuje pasierb – K. D. Pomimo tych ustaleń organ I instancji, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, z tego powodu że K. D. nie mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem M. D. Nie spełnia zatem ustawowej przesłanki zawartej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z decyzją tą nie zgodził się K. D. i wniósł odwołanie. Podał, że M. D. jest jego macochą od 32 lat, mieszka z nim i wymaga opieki którą on zapewnia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podano, że w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć iż zostały spłonione wszystkie przesłanki wynikające z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, że odwołujący jest osobą inną niż spokrewnioną w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jednakże brak jest podstaw do przyjęcia twierdzenia, że jest on osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Pomimo więc tego, że pozostaje on bez pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad macochą, która takiej opieki wymaga, to brak obowiązku alimentacyjnego po jego stronie sprawia, że organy obu instancji nie mają możliwości prawnych przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wywiódł K. D. i zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na to naruszenie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podał, że zgodnie z treścią art. 144 § 2 krio jako pasierb jest zobowiązany do alimentacji na rzecz swojej macochy. Dlatego w jego przypadku spełniona została przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną, wydania kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia, stanowił art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej zwanej jako ustawa. Zgodnie z tą regulacją świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 ustawy). Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a ustawy). Organy administracyjne odmówiły wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad M. D. z uwagi, że nie jest on osobą spokrewnioną a jedynie spowinowaconą z osobą nad którą sprawuje opiekę i tym samym nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem podopiecznej, w rozumieniu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Powyższe stanowisko uznać należy za błędne. O ile słusznie organy odniosły się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujących obowiązek alimentacyjny, o tyle zupełnie niezasadnie ograniczyły się tylko do przytoczenia przepisów art. 128 i 129 kro, zupełnie pomijając i w związku z tym nie uwzględniając treści znajdującego się w tym samym dziale III - zatytułowanym "obowiązek alimentacyjny"- przepisu art. 144 § 1 krio. Zgodnie z tym przepisem dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, nie będącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje w stosunku do żony swego ojca, nie będącej jego matką (§ 1). Mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, nie będącej matką dziecka (§ 2). Do obowiązku świadczeń, przewidzianego w poprzedzających paragrafach, stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (§ 3). Obowiązek alimentacyjny uregulowany przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania, które obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Może jednak dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taką sytuację przewiduje art. 144 kro, który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, czyli od osób nie związanych węzłem pokrewieństwa (regulacja ta dotyczy wzajemnego obowiązku alimentacyjnego między pasierbem z jednej a jego ojczymem i macochą z drugiej strony). Jest to zatem uregulowanie, które poszerza przewidziany w art. 128 kro krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Powstanie obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 144 krio nie wynika z samego faktu istnienia więzi powinowactwa pomiędzy ojczymem (macochą) a pasierbem (pasierbicą) ale konieczne jest aby ojczym (macocha) przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a jego żądanie odpowiadało zasadom współżycia społecznego. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że w swoim odwołaniu od decyzji organu I instancji K. D. oświadczył, iż czuje się zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego w stosunku do swojej macochy, która jest nią od 32 lat, a teraz sama potrzebuje jego pomocy z uwagi na swoją niepełnosprawność. Organ odwoławczy w swojej decyzji nie odniósł się w żaden sposób do tych okoliczności, podnosząc jedynie, że rozumie trudną sytuację rodzinną strony. Nie odnosząc się do okoliczności podniesionych w odwołaniu, dotyczących ewentualnego zastosowania art. 144 krio, organ odwoławczy naruszył wyrażoną w art. 11 kpa zasadę wyjaśniania stronie zasadności przesłanek, którym kierował się wydając zaskarżona decyzję. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wypowiedział się co do obowiązku alimentacyjnego wynikającego z art. 144 krio. W ocenie organu macocha należy do kręgu osób jedynie mogących być zobowiązanymi do świadczenia alimentów na rzecz osób niebędących krewnymi, a zaliczającymi się jedynie do kręgu powinowatych. Organ wywiódł, że brak zobowiązania do świadczeń w zakresie obowiązku alimentacyjnego orzeczonego przez sąd, uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sądu, w świetle okoliczności sprawy niniejszej, wbrew stanowisku wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, nie ma potrzeby, aby macocha musiał wystąpić do sądu powszechnego z żądaniem ustalenie na jej rzecz świadczenia alimentacyjnego. Ustalenia te mogą poczynić organy administracji. W świetle powyższych rozważań uznać należy, że rozpatrujące sprawę organy, nie odnosząc się do okoliczności dotyczących ewentualnego zastosowania art. 144 krio, wadliwie przyjęły, iż na skarżącym, jako na pasierbie M. D., nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do niej, a przez to nie jest on osobą uprawnioną do żądania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy. Zatem organ przedwcześnie przyjął, iż na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a przez to nie jest osobą uprawnioną do żądania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Jak wyżej wykazano, obowiązek alimentacyjny skarżącego w stosunku do macochy wynika wprost z powołanego przepisu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. wyroki: NSA z dnia 9 marca 2012 r. o sygn. akt I OSK 1982/11; II S.A./Po 206/12; II SA/Bk 29/12, II S.A./Ke 713/11 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ) W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Z uwagi na fakt, że stwierdzone przez sąd naruszenie przepisów prawa być może możliwe jest do usunięcia na etapie postępowania odwoławczego, bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, dlatego orzeczono o uchyleniu jedynie decyzji organu II instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ oceni, biorą pod uwagę datę zawarcia związku małżeńskiego przez macochę z jego ojcem, czy mogła ona przyczyniać się do wychowania i utrzymania Skarżącego w rozumieniu art. 144 § 2 k.r.io. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy dokonać wykładni art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 144 § 2 krio zgodnie z oceną prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie 2 na podstawie art. 152 tej ustawy